30 leuke feiten over IJzer: het element en het metaal

In welke vorm wordt ijzer tegenwoordig vooral gebruikt?

Van alle bekende metalen wordt ijzer het meest gebruikt, onder meer voor auto's, schepen en grote constructies.

Welke legering werd tussen de 12e en 10e eeuw v.Chr. door ijzer verdrongen?

IJzer nam de plaats ervan over bij de productie van gereedschappen en wapens.

Welk eiwit dankt zijn activiteit aan ijzerionen?

IJzer is daarnaast een belangrijk bestanddeel van veel enzymen.

Bij welke aandoening wordt ijzer als supplement gegeven?

Dat gebeurt in verschillende verbindingen, zoals ferrosulfaat, ferrogluconaat en ferrofumaraat.

Welk atoomnummer heeft het scheikundige element ijzer?

Het symbool van het element is afgeleid van het Latijnse woord ferrum.

Welk element vormt met ijzer de legering die in de volksmond vaak gewoon ‘ijzer’ heet?

Wat de meeste mensen ijzer noemen, is strikt genomen dus geen zuiver element maar een mengsel van twee.

Welke farao bezat een dolk van ijzer dat waarschijnlijk uit de ruimte kwam?

IJzer was in die dagen een uiterst duur metaal, dus zo'n wapen was een kostbaar bezit.

Waartegen is de IJzeren pilaar van Delhi opvallend goed bestand?

Een flinterdun laagje fosfaat op het oppervlak beschermt het metaal tegen verdere aantasting.

Waar kwam het ijzer voor de oudste speerpunten en ornamenten veelal vandaan?

Dit materiaal uit de ruimte staat bekend als meteoorijzer.

Welke magnetische eigenschap deelt ijzer met het metaal kobalt?

Dankzij zijn magnetische gedrag wordt ijzer als weekijzer toegepast in elektrische apparatuur.

Door welk proces in superzware sterren wordt ijzer als laatste element geproduceerd?

De vorming van elementen in sterren heet nucleosynthese.

Met welk metaal vormt ijzer een legering in de aardkern?

De aardkern is verantwoordelijk voor 35% van de massa van de aarde.

In welke taal heet ijzer ‘jern’, een woord van Oergermaanse oorsprong?

Ook Duits Eisen en Engels iron gaan terug op het Oergermaanse *īsarnan; in het Middelnederlands luidde het woord iseren.

In een bed van welk materiaal verhitte men in het Midden-Oosten ruw ijzererts?

Dit procedé, dat de kwaliteit van het metaal verbeterde, werd later bekend als carbonisatie.

Welk volk produceerde ijzer in het antieke Italië?

Later werden er op het schiereiland landbouwwerktuigen, dolken en nagels van gemaakt.

Als welk mineraal komt ijzer in de aardkorst het meest voor?

De aardkorst bestaat voor ongeveer 5% uit ijzer; dit mineraal is een ijzer(III)oxide.

Ter ere van welke god werd de IJzeren pilaar van Delhi volgens de inscriptie opgericht?

De inscriptie op de pilaar is gesteld in het Sanskriet.

In welk land werd het principe van de hoogoven bedacht?

Met deze oven kon de kwaliteit van het ijzer verder worden verbeterd.

De schaarste van welk metaal luidde de overgang naar de ijzertijd in?

Niet de betere eigenschappen van ijzer gaven de doorslag, maar de sterk geslonken beschikbaarheid van deze grondstof.

Met welke chemische bewerking wordt zuiver ijzer bij hoge temperatuur uit erts gehaald?

Het uitgangspunt is doorgaans het oxide dat het meest in de aardkorst voorkomt.

Hoe heet de ziekte waarbij het lichaam te veel ijzer bevat?

De aandoening kan organen als de lever, het hart en de alvleesklier aantasten.

Naast welk bouwwerk staat de IJzeren pilaar van Delhi?

De ijzeren paal is ongeveer 7 meter hoog en weegt meer dan 6 ton.

Tot welke dynastie behoorde de keizer die de IJzeren pilaar van Delhi liet oprichten?

Keizer Kumaragupta I wilde er de daden van zijn vader en voorganger Chandragupta II mee herdenken.

In welk land werd ijzerbewerking in de late 11e eeuw v.Chr. geïntroduceerd?

Van daaruit verspreidde de techniek zich snel over de rest van Europa.

Van welk element bevat de IJzeren pilaar van Delhi naast ijzer een hoog gehalte?

Hoewel de pilaar vele eeuwen oud is, vertoont het metaal nauwelijks aantasting.

Hoeveel stabiele isotopen van ijzer komen in de natuur voor?

De meest voorkomende daarvan is ijzer-56.

Wat betekende het Proto-Indo-Europese woord waarvan ‘ijzer’ vermoedelijk is afgeleid?

De gereconstrueerde vorm luidt *ésh₂r̥; het gaat om een veronderstelling, geen zekerheid.

Voor hoeveel procent bestaat de IJzeren pilaar van Delhi uit ijzer?

De rest bestaat uit sporen van andere elementen, waaronder silicium.

Aan welke Keltische taal is het Germaanse woord voor ijzer ontleend?

De ontlening dateert uit de tijd van de La-Tènecultuur, de laatste 500 jaar v.Chr.; verwant zijn Iers iarann en Welsh haearn.

Welk massagetal heeft de radioactieve ijzerisotoop die inzicht geeft in het zonnestelsel?

De isotoop is erg lang levend, wat hem waardevol maakt voor de studie van de oorsprong van ons planetenstelsel.