30 leuke feiten over Talen en taalkunde

Welke taal heeft wereldwijd het grootste aantal moedertaalsprekers?

Naar schatting spreekt 14% van de hele wereldbevolking deze variant van het Chinees als eerste taal.

Uit welke televisieserie komt de fantasietaal Klingon?

Fantasietalen zijn kunsttalen die niet voor communicatieve doeleinden bedoeld zijn; ook de talen uit Tolkiens Midden-aarde horen daarbij.

Welke kunsttaal heeft inmiddels echte moedertaalsprekers?

Zodra kinderen een geconstrueerde taal van huis uit verwerven, is ze in dat opzicht niet meer van een natuurlijke taal te onderscheiden.

Tot welke taalgroep behoren Zweeds, Deens en Noors, waarvan sprekers elkaar goed begrijpen?

Toch gelden ze als aparte talen: bij het afbakenen van talen wegen politieke en culturele factoren doorgaans zwaarder dan puur taalkundige.

Welk schrift uit het 4e millennium v.Chr. ontstond in het zuiden van Mesopotamië?

Het groeide uit een ouder pictografisch schrift en werd gaandeweg syllabisch: voor het eerst stonden geschreven tekens voor lettergrepen.

Welk getal betekent het Latijnse 'centum', waarnaar de kentumtalen zijn genoemd?

Het Avestische equivalent is satəm; naar die twee woorden is de oude tweedeling van de Indo-Europese talen genoemd.

Wie stelde dat er een aangeboren universele grammatica bestaat, gelijk voor alle volkeren?

Taalverschillen tussen bevolkingsgroepen berusten in die theorie slechts op andere instellingen van bepaalde parameters, zoals woordvolgorde.

Welke organisatie schatte in 2013 dat bijna de helft van alle talen bedreigd is?

Als levend gelden talen die door kinderen als moedertaal worden aangeleerd en waarmee binnen een groep mensen wordt gecommuniceerd.

Welke taal is vanouds de taal bij de posterijen en in de diplomatie?

Een eerdere fase van deze taal was al lingua franca in de tijd van kardinaal de Richelieu en Lodewijk XIV.

Naar wie is het hersencentrum genoemd dat samen met dat van Wernicke taal aanstuurt?

Beide centra liggen in de linkerhersenhelft; beschadigingen daar gaan vaak gepaard met stoornissen als alalie en afasie.

Welk deelgebied van de taalkunde richt zich op de betekenis van talige uitingen?

Het valt uiteen in een tak voor woorden en een tak voor zinnen, en raakt aan de lexicologie, die de woordenschat van een taal bestudeert.

Waarover kan in de 'taal' van bijen waarschijnlijk alleen gecommuniceerd worden?

Zulke systemen verschillen fundamenteel van menselijke taal: over wetenschappelijke of culturele onderwerpen kan er niet in gesproken worden.

Welke talen, ooit wijdverbreid in West-Europa, zijn bijna verdrongen door Germaans en Romaans?

Bij hun verspreiding door Europa verdrongen de Indo-Europese talen niet alleen talen uit andere families, maar soms ook elkaar.

Waar zou gesproken taal minstens 150.000 jaar geleden voor het eerst zijn ontstaan?

Taal en Homo sapiens zouden dan ongeveer gelijktijdig zijn ontstaan, mogelijk na een genetische mutatie waarvan niet bekend is welke.

Op welke leeftijd zakt de larynx van een baby, waarna echte spraakklanken mogelijk worden?

Bij jongere baby's ligt de larynx nog hoog in de keelholte, waardoor de neus-keelholte bij het slikken geheel kan worden afgesloten.

In en rond welk eiland worden zo'n duizend verschillende talen gesproken?

Dat is ongeveer een zesde van alle talen ter wereld; het Amerikaanse continent herbergt op zijn beurt zo'n 150 taalfamilies.

Welk puur taalkundig criterium scheidt een afzonderlijke taal van een dialect?

Taalkundigen maken het onderscheid liever niet, omdat het vaak willekeurig en politiek bepaald is, en spreken van variëteit of streektaal.

Met welk Latijns woord is het Nederlandse 'hond' etymologisch verwant?

In het Germaans ontwikkelde de k zich via lenitie verder tot een ch- of h-klank; ook 'hoofd' en 'hebben' hebben zo Latijnse verwanten.

Hoe heet het taalgebruik van één enkele spreker?

In de dialectologie en de sociolinguïstiek staan naast standaardtaal en dialect ook begrippen centraal voor de taal van een streek of groep.

Onder welke naam beschouwen taalkundigen Hindi en Urdu vaak als varianten van één taal?

De sprekers zelf verbinden hun taal met hun eigen land en cultuur en zijn ervan overtuigd dat ze twee verschillende talen spreken.

Waar plaatsen de meeste latere theorieën de sprekers van het Proto-Indo-Europees?

Die sprekers zouden daar, ten noorden van de Zwarte Zee, rond 6000 jaar geleden hebben gewoond; men spreekt wel van de Koergan-expansie.

Hoeveel procent van alle talen zou volgens Michael Krauss (1992) binnen een eeuw verdwijnen?

Ruim twintig jaar na deze schatting had volgens een andere raming bijna de helft van alle talen ter wereld de status van bedreigd.

Hoeveel talen hadden volgens Ethnologue in 1999 elk meer dan 100 miljoen moedertaalsprekers?

Samen werden ze door 2,4 miljard mensen gesproken; Spaans, Bengaals, Portugees en Japans hoorden bij dit groepje.

Welke term is bedacht als overkoepelende naam voor alle kunsttalen?

De term staat voor constructed language; de bekendste groep vormen de hulptalen, bedoeld om internationale communicatie te vergemakkelijken.

Welke taal was de lingua franca tijdens de hoogtijdagen van de Hanze?

Ook Oudgrieks, Latijn, Spaans en Russisch dienden in de loop van de Europese geschiedenis een tijdlang als lingua franca.

Welke vakterm dekt bijkomende effecten in gesproken taal, zoals intonatie en stemvolume?

Zulke effecten horen niet rechtstreeks bij het spraakklankensysteem, maar spelen wel een belangrijke rol bij het overbrengen van de boodschap.

Welke Nederlander merkte al vroeg de overeenkomsten tussen de Indo-Europese talen op?

Hij construeerde een eigen prototaal, het Scythisch, en plaatste onder meer Nederlands, Duits, Grieks, Latijn en Farsi in één taalgroep.

Welk percentage van alle talen wordt door liefst 96% van de wereldbevolking gesproken?

De verdeling is zeer ongelijk: negen op de tien wereldburgers spreken samen niet meer dan 100 verschillende talen.

Welke hypothese leek het onderzoek van Gray en Atkinson uit 2003 opnieuw te bevestigen?

De studie is zeer omstreden onder specialisten, omdat de gebruikte glottochronologische methode zeer onnauwkeurig is.

In welk jaar viel de jezuïet Thomas Stephens de gelijkenis op tussen Indiase talen en Latijn?

Het ging hem vooral om het Konkani; hij schreef erover in een brief aan zijn broer, die pas eeuwen later werd gepubliceerd.