30 leuke feiten over Het uitsterven van de dinosauriërs

Hoeveel miljoen jaar geleden sloeg de planetoïde in die de Chicxulubkrater achterliet?

De inslag heeft waarschijnlijk mede geleid tot het einde van het tijdperk der dinosauriërs.

Welke dieren gelden bij de meeste paleontologen als de enige overlevende dinosauriërs?

In het laatste deel van het Krijt leefden eend- of kipachtige soorten al samen met de andere dinosauriërs.

Op welk schiereiland ligt het plaatsje Chicxulub, waar een enorme inslagkrater onder ligt?

De krater is ovaal en heeft ongeveer de juiste ouderdom om bij de massa-extinctie aan het einde van het Krijt te passen.

Van welk broeikasgas steeg de concentratie door wereldwijde branden na de K-Pg-inslag?

Het gevolg was tijdelijk een sterker broeikaseffect, dat al verzwakte soorten tot uitsterven kan hebben gedreven.

Hoe groot was naar schatting de doorsnee van het object dat bij de K-Pg-grens insloeg?

Die schatting volgt uit de totale hoeveelheid van een zeldzaam metaal in de grenslaag; het kan ook om meerdere kleinere objecten gaan.

Welk gas in de atmosfeer van het Krijt liet grote branden zich sneller uitbreiden?

De branden zelf kunnen wereldwijd zijn uitgebroken door een enorme hittepuls van terugvallend inslagpuin.

Welk tijdvak begon direct na de overgang van het Krijt naar het Paleogeen?

In dit tijdvak vulden kleine zoogdieren geleidelijk de niches op die na het verdwijnen van de dinosauriërs waren vrijgekomen.

Hoe heten de ondergrondse poelen die in een ring langs de rand van de Chicxulubkrater liggen?

Verder is aan het oppervlak weinig te zien: de krater ligt verborgen onder 1000 meter jonger gesteente.

Welke gemiddelde diameter heeft de ovale Chicxulubkrater?

Die grootte kwam overeen met wat Alvarez en zijn collega's hadden voorspeld; later is nog een wijdere buitenste ring ontdekt.

Welke kosmische gebeurtenis is naast een inslag geopperd als oorzaak van de K-Pg-extinctie?

Waarschijnlijk is dit niet: in de grenslaag ontbreken sporen van 244Pu, de langst levende isotoop van plutonium.

Waarvoor staat de T in K-T-grens, de andere naam van de Krijt-Paleogeengrens?

De K staat voor Krijt; in de nieuwere afkorting K-Pg staat Pg voor Paleogeen.

Met welke organismen leefden de kolonievormende koralen uit het Krijt in symbiose?

Die fotosynthetische partners stierven massaal uit op de K-Pg-grens, en de koralen waarschijnlijk met hen.

Welk mineraal in de K-Pg-grenslaag vertoont sporen van hoge druk en wijst zo op een inslag?

Zulke geschokte kristallen worden algemeen gevormd bij meteorietinslagen en zijn wereldwijd in de grenslaag gevonden.

Wat voor bedrijf is PEMEX, waarvoor de ontdekker van de Chicxulub-structuur werkte?

Bij magnetisch onderzoek vanuit de lucht dook in de ondergrond een reusachtige boogvormige structuur op, die niet uit de geologie van de regio te verklaren was.

Wie publiceerde in 1980, net als Luis en Walter Alvarez, de theorie van een planetoïde-inslag?

De theorie vond aanvankelijk weinig weerklank, tot in de jaren daarna allerlei aanwijzingen voor een inslag opdoken.

Welke reptielen zijn het enige nog levende geslacht van de Sphenodonta?

De Sphenodonta vormen samen met de schubreptielen (slangen, hagedissen en wormhagedissen) de Lepidosauria, die de massa-extinctie overleefden.

Hoe worden dinosauriërfossielen in lagen boven de K-Pg-grens verklaard?

Zo lagen er fossielen in Montana ongeveer 1,3 m boven de grens, in lagen die 40.000 jaar jonger zijn.

Welke straling veroorzaakten terugvallende ejecta van de K-Pg-inslag een paar uur lang?

De hitte was vergelijkbaar met een oven op de grillstand en doodde veel blootstaande organismen.

Hoeveel procent van de kolonievormende koralen stierf uit bij de K-Pg-grens?

Solitaire koralen, die vaak op koudere en diepere delen van de zeebodem groeien, werden minder hard getroffen.

Waaruit bestaan de microsferulen die wereldwijd in de K-Pg-grenslaag zijn gevonden?

Ze ontstaan als bij een inslag gesmolten gesteente de lucht in vliegt en gestold weer op Aarde valt.

In welke formatie in Montana lagen dinosauriërfossielen 1,3 m boven de K-Pg-grens?

De fossielen leken 40.000 jaar jonger dan de grens, wat voedsel gaf aan het idee van een geleidelijk uitsterven.

Welke weekdieren waren het belangrijkste voedsel van de Mosasauridae, een groep zeereptielen?

Toen hun prooi massaal uitstierf, verdween ook deze groep zeereptielen op de K-Pg-grens.

Welke voedselbron hielp rivierdieren de K-Pg-massa-extinctie te doorstaan?

Op de zeebodem gold hetzelfde: dieren daar hadden het minder zwaar dan soorten in de pelagische zone, die van fytoplankton afhangen.

Welk gesteente in de ondergrond van de Chicxulub-inslagplek leverde veel zwaveldioxide op?

Het vrijgekomen zwavel vormde aerosols die het zonlicht afschermden; het zou minstens tien jaar duren voor ze uit de atmosfeer waren.

Hoeveel miljoen jaar vóór de K-Pg-grens diversificeerden de zoogdieren al sterk?

Dat blijkt uit moleculaire fylogenetica; vroeger dacht men dat de radiatie pas volgde op het uitsterven van de dinosauriërs.

Welke tak van de dinosauriërs overleefde als enige de K-Pg-massa-extinctie?

Vermoedelijk konden ze duiken, zwemmen of nesten bouwen in holen, en vonden ze zo een schuilplek tegen de ergste rampen.

Welke maankrater zou door een brokstuk van hetzelfde moederobject als Chicxulub zijn gevormd?

Ook de Baptistina-planetoïdenfamilie zou uit overgebleven brokstukken van dat object bestaan.

Welk effect bemoeilijkt het bepalen van de duur van de K-Pg-extinctie uit fossielen?

Er zijn zo weinig fossielen dat een soort statistisch gezien waarschijnlijk pas lang na het jongste gevonden exemplaar uitstierf.

Op welk stollingsgesteente stuitte een boring bij Chicxulub op 1,3 kilometer diepte?

De laag werd destijds als kussenlava geïnterpreteerd; zo'n laag kan ook door de intense hitte en druk van een inslag ontstaan.

Welke groep vormde met de krokodilachtigen de grootste dieren die de K-Pg-ramp overleefden?

Beide konden zowel in het water als op het land leven en hadden toegang tot voldoende afval van dode planten en dieren.