30 leuke feiten over Vaccins en vaccinatie

Met welk ander woord wordt een vaccin in het Nederlands ook wel aangeduid?

Het is geen geneesmiddel, maar een preventief middel: het beschermt mens of dier min of meer langdurig tegen een infectieziekte.

Naar welk Latijns woord voor 'koe' noemde Edward Jenner zijn techniek?

Door de mildere koepokkenvariant te gebruiken wist Jenner de gevaren van de variolatie te omzeilen.

Waarmee wordt het poliovaccin van Albert Sabin toegediend?

Sommige levende, verzwakte vaccins kunnen worden geslikt of in een krasje op de huid worden gewreven.

Welke cellen in het bloed vormen het specifieke immuunsysteem dat een vaccin traint?

Het gaat om B- en T-geheugencellen: zij herkennen een binnengedrongen ziekteverwekker en schakelen hem uit.

Tegen welke ziekte beschermt het DKTP-vaccin naast difterie, kinkhoest en tetanus?

Een prik die tegen meerdere infectieziekten tegelijk beschermt, heet een combinatievaccin.

Wat kregen gevaccineerden volgens spotprenten van tegenstanders van Edward Jenner?

Ook uit godsdienstige hoek kwam verzet, en wie goed verdiende aan variolaties had geen belang bij het succes van Jenner.

Uit welk land bracht Mary Wortley Montagu de variolatie tegen de pokken mee?

Bij variolatie werd een minder zware vorm van pokken op de huid aangebracht; dat verkleinde de kans op het ernstigste ziektebeeld, maar kon toch dodelijk aflopen.

In welk jaar verklaarde de Wereldgezondheidsorganisatie de pokken officieel uitgeroeid?

De uitroeiing was het resultaat van een wereldwijde vaccinatiecampagne die dertien jaar duurde.

Welke theorie verving aan het einde van de 19e eeuw officieel de miasmatheorie?

Volgens deze theorie worden ziekten veroorzaakt door onzichtbare micro-organismen.

Welk type vaccin is efficiënter dan een geïnactiveerd vaccin, maar riskanter voor zwangeren?

De ziektekiem zit er in sterk verzwakte vorm in; de meeste vaccins van dit type zijn virusvaccins.

Welk beroep had de vader van de jongen die Edward Jenner als eerste met koepokken inentte?

De jongen werd licht ziek en was binnen een week weer beter; op een latere variolatie reageerde hij in het geheel niet meer.

Welke Griekse historicus beschreef de plaag die in 430 v.Chr. in Athene uitbrak?

Hij overleefde de epidemie zelf en merkte op dat wie de plaag had doorstaan niet opnieuw, of minder ernstig, ziek werd: verworven immuniteit.

Welke beroepsgroep liep tijdens de plaag van Athene het grootste risico om besmet te raken?

De meeste slachtoffers vielen in de dichtstbevolkte wijken, en soldaten verspreidden de epidemie tot ver buiten de stad.

Welke achtjarige jongen kreeg in 1796 van Edward Jenner koepokkenvocht in zijn arm gekrast?

De jongen werd ziek, met milde symptomen, en herstelde volledig; twee maanden later bleek hij immuun voor de echte pokken.

Hoe noemden de oude Romeinen de verontreinigde lucht die ziekten zou verspreiden?

De oorzaak ervan zocht men onder meer in zonsverduisteringen, vulkanische uitbarstingen en kometen.

Welke dieren besmette Louis Pasteur met hondsdolheid om de ziekteverwekker af te zwakken?

Van de zieke dieren werd de ruggengraat verwijderd en steeds langer gedroogd, waardoor het virus steeds minder ziekmakend werd.

Welke negenjarige jongen werd in 1885 na een hondenbeet bij Louis Pasteur gebracht?

Pasteur aarzelde, omdat hij geen arts was en niet zeker wist of zijn behandeling bij mensen zou aanslaan.

Waarmee wordt een gezuiverd antigeen gecombineerd om er een injecteerbaar vaccin van te maken?

Het antigeen zelf wordt sinds de jaren 1990 steeds vaker geproduceerd door gekweekte cellen van bacteriën, gisten of draadschimmels.

In welk jaar gaf Edward Jenner zijn onderzoek naar vaccinatie in eigen beheer uit?

Veel enthousiasme was er aanvankelijk niet: men vond het onlogisch om via een ziek dier besmet te raken om zelf niet ziek te worden.

Hoe heet een vaccinvirus dat zich bij normale lichaamstemperatuur niet kan vermenigvuldigen?

Door die ingreep is het ziekmakend vermogen van het verzwakte virus veel kleiner dan dat van de natuurlijke ziektekiem.

Hoeveel dagen bedraagt de incubatietijd van de pokken?

Daarna krijgt de patiënt hoge koorts en verspreidt het virus zich naar de huid, waar het blaasjes veroorzaakt.

Welke Engelse boer vaccineerde als eerste zijn eigen vrouw en kinderen?

Hij had er geen belangstelling voor om de techniek verder te verkennen of te verspreiden; dat deed de arts Edward Jenner.

Welke Engelse arts varioleerde vanaf 1768 patiënten tegen de pokken, zonder veel resultaat?

Zijn patiënten bleken allemaal al besmet te zijn geweest met de mildere koepokken, die hen immuun hadden gemaakt voor de echte pokken.

In welk Frans gehucht demonstreerde Louis Pasteur in 1881 zijn miltvuurvaccin op een boerderij?

Het gehucht ligt zo'n 40 km van Parijs; Pasteur nam de uitdaging om de werkzaamheid in het openbaar te tonen graag aan.

Welk melkmeisje met koepokkenzweren op haar handen ontmoette Edward Jenner in 1796?

Jenner nam wat vocht af uit een van haar wonden en gebruikte dat voor zijn beroemde proef.

Wie beschreef in 1880 de eerste resultaten van vaccinatieproeven met de miltvuurbacterie?

Zijn vaccin werd eerst verhit; later doodde hij de bacteriën met fenol. Het beschermde honden en schapen tegen een nieuwe besmetting.

Hoeveel injecties kreeg de jongen die Louis Pasteur in 1885 tegen hondsdolheid behandelde?

Pasteur besloot tot de behandeling omdat het gebeten kind anders zou sterven; daarmee werd de werking van vaccinatie aangetoond.

Van welke medewerker kreeg Louis Pasteur het dode vaccin dat hij in het geheim gebruikte?

Pasteur greep ernaar omdat zijn eigen werkwijze met een levend verzwakt vaccin tot uiteenlopende resultaten leidde.

Bij welke temperatuur werd het eerste experimentele miltvuurvaccin tien minuten verhit?

In een later stadium werden de bacteriën niet meer verhit, maar met fenol gedood.

Met welke stof waren de bacteriën gedood in het vaccin van Pasteurs openbare miltvuurproef?

Dat kwam pas aan het licht toen de wetenschappelijke notitieboeken van Pasteur in 1970 openbaar werden.