Mezopotamia – kraina między rzekami — 30 ciekawostek

W dorzeczu których dwóch wielkich rzek leży Mezopotamia?

Grecka nazwa krainy znaczy dosłownie „międzyrzecze”, a jej obszar rozciąga się od północnej Syrii aż po Zatokę Perską.

W granicach którego współczesnego państwa leży dziś większość terenów Mezopotamii?

Pozostałe części dawnej Mezopotamii należą dziś do Syrii, Kuwejtu, Iranu i Turcji.

Którego władcę uważa się powszechnie za twórcę pierwszego imperium w dziejach świata?

Założyciel dynastii akadyjskiej szybko podporządkował sobie południową i środkową Mezopotamię, a rządził z nowo założonej stolicy – miasta Akad (Agade).

Pod czyją wodzą Medowie i Persowie zdobyli Babilon w październiku 539 roku p.n.e.?

Zdobycie miasta oznaczało koniec państwa chaldejskiego i początek około dwóch wieków perskiego panowania w Mezopotamii.

Kto po zapaśniczych zmaganiach z Gilgameszem został jego równym partnerem i towarzyszem?

Tego dzikiego, niecywilizowanego człowieka stworzyła bogini Aruru na prośbę mieszkańców Uruk, ciemiężonych przez własnego króla.

Który bóg był patronem Babilonu, czczonym w najokazalszych świątyniach tego miasta?

Kult tego początkowo lokalnego boga rozwinął się na wielką skalę za czasów państwa chaldejskiego; na północy jego odpowiednikiem był Aszur.

Jakie zwierzę połyka ziele młodości, które Gilgamesz zostawił na brzegu przed kąpielą?

Roślinę wskazał bohaterowi ocalony z potopu mędrzec, gdy Gilgamesz nie przeszedł próby niespania i nie mógł zyskać życia wiecznego.

Z jakiego metalu zaczęto w Mezopotamii wyrabiać narzędzia w okresie chalkolitu?

W tym samym czasie dynamicznie rozwijało się garncarstwo, a liczne figurki kobiet świadczą o kulcie bogini matki.

Jak brzmi akadyjskie imię sumeryjskiej bogini Inany, czczonej jako „pani nieba”?

Różne ludy zamieszkujące Mezopotamię czciły tę boginię pod rozmaitymi imionami.

Który władca Babilonu złamał potęgę miasta Mari, bogatego dzięki rolnictwu i handlowi?

Mari leżało na szlaku handlowym i miało sprawny system irygacyjny, ale po tej klęsce w zasadzie już nigdy się nie odrodziło.

Pod rządami której perskiej dynastii Mezopotamia pozostawała w latach 539–331 p.n.e.?

Bunty w Babilonii z lat 522, 521 i 482 p.n.e. szybko stłumiono, a sama kraina stała się tylko jednym z wielu terytoriów ogromnego państwa.

Jaki łańcuch górski oddziela Mezopotamię od Wyżyny Irańskiej?

Od północy krainę zamykają góry południowo-wschodniej Anatolii, m.in. Taurus, a od południa krótki odcinek wybrzeża Zatoki Perskiej.

Do kogo Gilgamesz wyrusza po tajemnicę nieśmiertelności po śmierci przyjaciela?

Podróż jest daleka i pełna niebezpieczeństw, a u celu bohater zostaje poddany próbie niespania, której nie przechodzi.

Jaką część natury Gilgamesza stanowi pierwiastek boski według prologu eposu?

Prolog sławi króla jako wielkiego wojownika i budowniczego miasta Uruk, ale ukazuje go też jako ciemiężyciela własnych poddanych.

Jak nazywa się rzeka powstała z połączenia dwóch wielkich rzek Mezopotamii?

Jej ujście do Zatoki Perskiej wyznacza południowy wierzchołek trójkąta, w którym można zamknąć Mezopotamię; dwa pozostałe to Aleppo i jezioro Urmia.

Do czego początkowo służyło głównie piktograficzne pismo Mezopotamii?

Pismo wynaleziono ok. 3300–3200 p.n.e.; z czasem zaczęto nim zapisywać także literaturę religijną i świecką.

Kto w II wieku p.n.e., za panowania Mitrydatesa I, odebrał Mezopotamię Seleukidom?

Do państwa Seleukidów wtargnęli już w III wieku p.n.e., a zdobytą krainę utrzymali z przerwami na krótkie podboje rzymskie.

Kto w „Eposie o Gilgameszu” strzeże odległego Lasu Cedrowego?

W sumeryjskim poemacie potwór nosi imię Huwawa, a na strażnika lasu wyznaczył go bóg Enlil.

Który cesarz utworzył rzymską prowincję o nazwie Mezopotamia?

Rzymskie panowanie nad krainą było tylko przejściowe; później opanował ją jeszcze Septymiusz Sewer.

Trójjęzyczną inskrypcję którego króla skopiował w Behistun Henry Rawlinson?

Napis spisano po staropersku, babilońsku i elamicku, a prace kilku badaczy nad takimi tekstami pozwoliły odczytać pismo klinowe.

Jaki lud dominował w Mezopotamii przez około wiek, zanim Sumerowie odzyskali w niej panowanie?

Nie pozostawili dzieł piśmiennych ani znaczących wytworów sztuki, ale pod ich dość liberalnymi rządami wiele sumeryjskich miast przeżywało względny dobrobyt.

Na jakim stanowisku od 1974 roku kopała polska ekspedycja Janusza Meuszyńskiego?

Dawne Kalchu badał już w 1845 roku Austen Henry Layard, a jego znaleziska trafiły do Londynu.

Która dynastia, obejmując władzę w 224 roku n.e., najpierw opanowała Mezopotamię?

Po zmianie władzy niewiele się w krainie zmieniło, a ślady rezydencji nowych władców odkryto m.in. w Uruk i Kisz.

Który lud zadał ostateczny cios III dynastii z Ur?

Przyszłość regionu należała jednak do Amorytów, którzy stopniowo przejęli władzę m.in. w Mari, Isin, Larsie i Babilonie.

Który dawny namiestnik asyryjski założył państwo chaldejskie ze stolicą w Babilonie?

Jego mocarstwo wykroczyło poza całą Mezopotamię i sięgnęło aż do Egiptu.

Co głównie spowodowało upadek miast Sumeru w okresie seleukidzkim?

Rzeka powoli odsuwała się od dawnych siedzib ludzkich, choć dla reszty Mezopotamii rządy Seleukidów były czasem pokoju i stabilizacji.

Jak nazywa się preferowany w Babilonii zwyczaj przenoszenia się żony do domu męża?

Małżeństwa były tam raczej endogamiczne: zawierano je najczęściej w obrębie grupy lokalnej lub tej samej warstwy społecznej.

Z jakiego zabytku znany jest przede wszystkim sumeryjski władca Eanatum?

Panujący od ok. 2455 p.n.e. władca Lagasz podporządkował sobie także Ur, Uruk i Kisz.

Który archeolog odkrył starożytne miasto Mari?

W tym mieście znaleziono kilkaset tabliczek klinowych z korespondencją asyryjskiego władcy Szamszi-Adada i jego synów.

Ile mniej więcej imion bóstw liczył panteon babilońsko-asyryjski w I tysiącleciu p.n.e.?

Tak rozwinięty politeizm sprzyjał „specjalizacji” bogów: Iszkur władał burzą, Nidaba patronowała mądrości i pisarzom, a Ninurta wojnie i myślistwu.