Socjologia — 30 ciekawostek

Która nauka zajmuje się jednostką jako indywiduum, leżącą poza polem badań socjologii?

Socjologowie badają jednostki tylko o tyle, o ile pozostają one w pewnych wewnętrznych relacjach między sobą.

Którego uczonego uznaje się za twórcę socjologii rozumiejącej?

Na przełomie XIX i XX wieku pomógł przezwyciężyć pozytywistyczną wizję socjologii, która nakazywała naśladować metody nauk przyrodniczych.

Na której uczelni socjolog W.E.B. Du Bois obronił w 1895 roku pracę doktorską?

Był pierwszym Afroamerykaninem z doktoratem tej uczelni, a jego rozprawa otworzyła serię tamtejszych studiów historycznych.

Pod jaką inną nazwą znana jest socjotechnika?

Adam Podgórecki nie rozstrzyga, czy to odrębna dyscyplina, czy tylko jedna z możliwych funkcji socjologii.

O czym nauką jest socjologia zdaniem Émile’a Durkheima i uczniów jego szkoły?

Za taki fakt uchodzi wszelki sposób działania zdolny wywierać na jednostkę przymus zewnętrzny, na przykład moralność, prawo czy moda.

Na uniwersytecie w którym mieście powstał w 1892 roku pierwszy wydział socjologii?

Trzy lata później ustanowiono pierwszą europejską katedrę tej nauki – na Uniwersytecie w Bordeaux.

Którą organizację praw człowieka o wielorasowym charakterze współtworzył W.E.B. Du Bois?

Jej celem było urzeczywistnienie 13., 14. i 15. poprawki do Konstytucji Stanów Zjednoczonych drogą pokojową, na przykład przez procesy sądowe.

Kto opisał socjologię jako spoglądanie na ludzkie czynności jak na fragmenty większych całości?

Całościami są tu nieprzypadkowe grupy ludzi, powiązane siecią wzajemnych zależności.

Co wielu teoretyków uznaje, obok społeczeństwa przemysłowego, za główny przedmiot socjologii?

Narodziny tej nauki wiążą się z gwałtownymi przemianami europejskich społeczeństw preindustrialnych pod koniec XIX wieku.

W którym mieście W.E.B. Du Bois prowadził od 1896 roku badania socjologiczne czarnych dzielnic?

Badania prowadził dla Uniwersytetu Pensylwanii, próbując wyjaśnić, co sprzyjało przestępczości wśród czarnoskórych mieszkańców.

Z czyjej inicjatywy powstała Katedra Socjologii i Filozofii Kultury Uniwersytetu Poznańskiego?

Wtedy też socjologia zaistniała w Polsce jako samodzielny kierunek studiów; ten sam uczony jest autorem koncepcji współczynnika humanistycznego.

Jakie podejście do analizy zjawisk społecznych wyróżnia socjologię zdaniem części socjologów?

Precyzyjne granice między socjologią a ekonomią czy naukami politycznymi nie są łatwe do określenia.

Co W.E.B. Du Bois uznał w „The Souls of Black Folk” za kluczowy problem XX wieku?

Chodziło zarówno o podział świata na lepszy i gorszy, jak i o znaczenie koloru skóry w życiu codziennym.

W którym afrykańskim mieście zmarł w 1963 roku socjolog W.E.B. Du Bois?

Urodził się w 1868 roku w Great Barrington w stanie Massachusetts, a zmarł w wigilię Marszu na Waszyngton.

W którym roku na Uniwersytecie Warszawskim powstała pierwsza w Polsce katedra socjologii?

Katedra działała na Wydziale Prawa i Nauk Politycznych, a kierował nią Leon Petrażycki.

Którą dziedzinę, obok socjobiologii, wymienia się jako pokrewną socjologii i od niej młodszą?

Trudno też odróżnić socjologię od starszych dyscyplin, które często szukały odpowiedzi na podobne pytania.

Ile podstawowych funkcji socjologii wyróżnia Adam Podgórecki?

Podgórecki rozumie socjologię jako naukę o ogólnych prawach zbiorowego, skoordynowanego działania ludzkiego.

W którym roku W.E.B. Du Bois opublikował zbiór artykułów „The Souls of Black Folk”?

Tytuł tłumaczy się jako „Dusze Czarnego Ludu”; autor był już wtedy związany z Atlanta University.

Jak nazywała się pierwsza organizacja praw człowieka współtworzona przez W.E.B. Du Bois?

Jej założyciele żądali natychmiastowego zrównania praw, w opozycji do ewolucjonistycznej polityki Bookera T. Washingtona.

Przy zaprzysiężeniu którego afrykańskiego przywódcy był obecny w 1960 roku W.E.B. Du Bois?

Rok później przyjaciel zaproponował mu pozostanie w Ghanie i pracę nad encyklopedią opisującą losy Afrykanów w Afryce i na świecie.

Kto pisał o socjologii jako nauce o stale powtarzających się formach życia społecznego?

Takich zwięzłych definicji powstało wiele: brak jednej zintegrowanej teorii sprawia, że socjologia składa się z konkurujących ze sobą szkół myślenia.

Na którym europejskim uniwersytecie studiował w latach 1892–1894 W.E.B. Du Bois?

Wcześniej uczył się na Fisk University w Nashville, jednej z uczelni przeznaczonych dla czarnych obywateli Stanów Zjednoczonych.

Która funkcja socjologii służy chwaleniu pewnych instytucji i koncepcji w celach pozanaukowych?

Tak używano socjologii między innymi w III Rzeszy; w naukach społecznych można dobierać dogodną argumentację do z góry przyjętej tezy.

Który polski socjolog pisał, że socjologia poszukuje praw zjawisk zachodzących między ludźmi?

W tym ujęciu socjologia bada też struktury, czyli wzajemne przyporządkowanie sobie ludzi w zbiorowościach.

Jako naukowe badanie czego zrodziła się socjologia według Piotra Sztompki?

Jako samodzielna dyscyplina naukowa socjologia wyodrębniła się pod koniec XIX wieku.

Jak inaczej nazywa się diagnostykę społeczną, jedną z funkcji socjologii?

Dąży ona do zebrania danych o rozmaitych dziedzinach życia społecznego w sposób systematyczny i intersubiektywnie sprawdzalny.

Kto określił socjologię krótko jako naukę o grupach społecznych?

Grupa społeczna, ujęta w kategoriach stanu i zmiany, jest przedmiotem badań nauki o społeczeństwie.

W którym roku W.E.B. Du Bois założył w Nowym Jorku pismo „The Crisis”?

Do Nowego Jorku przeniósł się z Atlanty, a tytuł pisma oznacza po polsku „Kryzys”.

Która funkcja socjologii bywa rozumiana na dwa sposoby: metodologiczny i oceniający?

W sensie oceniającym chodzi o wskazywanie rzeczywistych motywacji, które są celowo lub nieświadomie ukrywane.

W którym roku dyscyplinę socjologia przemianowano w Polsce na „nauki socjologiczne”?

Zmiana dotyczyła klasyfikacji dziedzin i dyscyplin naukowych; socjologia jest też oddzielnym kierunkiem studiów na wielu polskich uczelniach.