Starożytna Sparta — 30 ciekawostek

Który król spartański dowodził obroną przesmyku Termopile przed Persami?

Postanowił bronić się w półtorakilometrowym pasie między starym kamiennym murem a zwężeniem, przez które mógł przejechać tylko jeden wóz.

Ilu dziedzicznych królów stało jednocześnie na czele państwa spartańskiego?

Pochodzili z dynastii Agiadów i Eurypontydów; dowodzili armią i pełnili obowiązki religijne, lecz wielkiej władzy nie mieli.

Który król perski prowadził armię, z którą Grecy starli się pod Termopilami?

Jego wojska szły lądem z Azji, a blisko brzegu płynęła wielka flota; była to już druga w ciągu dziesięciu lat perska próba podboju Grecji.

Jak nazywano niewolną ludność państwa spartańskiego?

Uprawiali ziemię przydzieloną obywatelom i byli im osobiście poddani, nie mając żadnych praw obywatelskich.

Ilu najmężniejszych wojowników spartański król wybrał na wyprawę pod Termopile?

Wyruszyli po przepowiedni Pytii, wedle której w nadchodzącej wojnie albo zginie król Sparty, albo ich kraj opanują wrogowie.

W którym roku p.n.e. doszło do bitwy pod Termopilami?

Starcie rozegrało się w sierpniu, w czasie II wojny perskiej, i utrwaliło się jako symbol poświęcenia życia na polu walki.

Którego prawodawcę uważa się za twórcę Sparty jako bytu politycznego?

Już w starożytności uchodził za postać niemal mityczną i do dziś nie wiadomo, czy istniał naprawdę.

Które mocarstwo na przemian opłacało złotem Ateny i Spartę, by wpływać na losy Hellady?

Nie mogąc podbić Hellady zbrojnie, sięgało po pieniądze; jego królowie kupowali też do swojej armii greckich najemników.

Który bohater miał według starożytnej tradycji władać Spartą już w epoce mykeńskiej?

Pozostałości mykeńskiego pałacu z tamtych czasów są dziś przedmiotem badań archeologicznych.

Który filozof stał na czele myślicieli zachwycających się państwem spartańskim?

Podziwiano prostotę życia, jasność prawa i wysokie morale społeczeństwa; zachwyt ten dzieliła ateńska oligarchia.

Od którego roku życia spartańskich chłopców poddawano surowemu wychowaniu zwanemu agoge?

Rygorystyczne ćwiczenia fizyczne i wojskowe miały uczynić z nich wybornych hoplitów.

Którą sąsiednią krainę Spartanie zajęli w latach 730–710 p.n.e.?

Ziemie podbitej krainy podzielono między zwycięzców, z wyłączeniem tzw. partheniai, czyli synów Spartanek i ojców spoza Sparty.

Jaki związek wielu polis południowej Grecji Spartanie założyli w 550 roku p.n.e.?

Sojusz ugruntował pozycję Sparty, która już w VIII–VII wieku p.n.e. wyłoniła się jako znacząca potęga militarna.

Którzy urzędnicy Sparty, wybierani spośród wszystkich obywateli, mogli kontrolować królów?

Było ich pięciu i urząd sprawowali kolegialnie jako najważniejsi urzędnicy państwa.

Nad którą rzeką na Peloponezie leżała starożytna Sparta?

W dolinie tej rzeki w IX wieku p.n.e. połączyły się cztery osady, tworząc wspólnotę, którą nazwano Spartą.

Jaki szyk bojowy pozwolił Spartanom stłumić w 640 roku p.n.e. powstanie podbitych sąsiadów?

Bunt wybuchł w 660 roku p.n.e. i dał początek II wojnie meseńskiej, trwającej dwadzieścia lat.

Jak nazywało się państwo, którego stolicą była Sparta?

Od tej nazwy pochodziło określenie pełnoprawnych obywateli, którzy stanowili mniejszość ludności państwa.

Ilu członków, wliczając obu królów, liczyła spartańska Rada Starszych?

Radę tę nazywano geruzją; to ona miała wyłączne prawo inicjatywy ustawodawczej.

W jakiej miejscowości była wyrocznia, od której prawodawca Sparty miał otrzymać jej prawa?

Boskie pochodzenie znacznie podnosiło prestiż tych praw; miały one zakończyć okres walk i niepokojów.

Jak nazywały się wspólne posiłki, istotny element życia spartańskiego obywatela?

Obywatele nie mieszkali w swoich posiadłościach ziemskich, lecz wiedli wspólnotowe życie w mieście.

Które plemię greckie zaczęło osiedlać się w Lakonii w XII–XI wieku p.n.e.?

Na ten właśnie okres ustala się początki Sparty; przybysze pojawili się na miejscu około 1000 roku p.n.e.

Ile lat musiał mieć ukończone obywatel powoływany do spartańskiej geruzji?

Zasiadali w niej wyłącznie szanowani obywatele, a jej głos w praktyce ważył więcej niż formalnie najwyższe zgromadzenie wojowników.

Po bitwie pod jaką miejscowością Sparta utraciła w 371 roku p.n.e. hegemonię na rzecz Teb?

Klęska zamknęła wojnę beocką; później znaczenie Sparty malało, bo ubywało obywateli zdolnych do służby.

Jakim słowem, oznaczającym „równi”, Spartanie nazywali samych siebie?

Pełnoprawni obywatele stanowili mniejszość ludności państwa i zajmowali się głównie szkoleniem wojskowym.

Jaką kolonię w południowej Italii założyli około 706 roku p.n.e. wychodźcy ze Sparty?

Założyli ją tak zwani partheniai, których wcześniej pominięto przy podziale zdobytych ziem.

W którym roku założono współczesne miasto Sparta, położone w pobliżu starożytnych ruin?

Dzisiejsza miejscowość liczy kilkanaście tysięcy mieszkańców i sąsiaduje z pozostałościami antycznej polis.

Na ile działek podzielono ziemię należącą do Sparty podczas wielkiej reformy rolnej?

Działki nazywano kleroj; przekazywano je obywatelom razem z przypisanymi do ziemi rolnikami.

W jakim dialekcie spisano Wielką Rhetrę, krótki tekst o ustroju Sparty?

Tekst ten przytacza Plutarch w żywocie spartańskiego prawodawcy.

Na jakie mniejsze jednostki dzieliły się najpewniej trzy spartańskie fyle?

Same fyle nosiły nazwy Hylleis, Dymanes oraz Pamphyloi.

Która wioska dołączyła do Sparty jako piąta, po połączeniu czterech pierwszych osad?

Cztery wcześniejsze osady to Pitana, Mesoa, Limnaj i Kynosura; wspólnota długo zachowała wiejski charakter.