Supernowa — 30 ciekawostek

Czym w rzeczywistości jest dla gwiazdy wybuch supernowej, myląco nazywanej nową gwiazdą?

W najlepszym razie taki wybuch oznacza radykalną transformację gwiazdy w coś zupełnie innego.

Z którego języka pochodzi słowo „nova”, od którego wzięła nazwę supernowa?

Przedrostek „super” odróżnia to zjawisko od zwykłej nowej – gwiazdy, która także zwiększa jasność, ale w nieco mniejszym stopniu i z innej przyczyny.

Który pierwiastek z naszych kości został kiedyś wyrzucony w kosmos przez wybuch supernowej?

Supernowe wzbogacają przestrzeń międzygwiazdową o pierwiastki, które w większych ilościach nie mogłyby powstać w żadnych innych okolicznościach.

Która słynna mgławica jest pozostałością supernowej SN 1054?

W tym samym miejscu, w gwiazdozbiorze Byka, znajduje się pulsar PSR B0531+21; sam wybuch obserwowano w Chinach i Ameryce Północnej.

Co wywołane wybuchem supernowej rozchodzi się w otaczającej przestrzeni i formuje mgławicę?

Uformowana w ten sposób mgławica nosi nazwę pozostałości po supernowej i w kosmicznej skali czasu jest tworem bardzo nietrwałym.

Ile miliardów lat temu z mgławicy wzbogaconej przez supernowe powstał Układ Słoneczny?

Skład chemiczny mgławicy słonecznej zdeterminowały wcześniejsze wybuchy gwiazd, które ostatecznie umożliwiły powstanie na Ziemi życia w obecnej postaci.

Czyje imię nosi supernowa z 1604 roku, ostatnia zaobserwowana w Drodze Mlecznej?

Rozbłysła w gwiazdozbiorze Wężownika, a zaobserwowano ją 9 października.

Ile czasu mija, zanim jasny obiekt powstały w wybuchu supernowej stanie się niemal niewidoczny?

Tym terminem określa się kilka rodzajów kosmicznych eksplozji; każda z nich wyrzuca w przestrzeń większość lub całą materię gwiazdy.

Ile pierwszych supernowych w danym roku dostaje oznaczenie jedną wielką literą?

Kolejne odkrycia oznacza się już dwiema małymi literami, począwszy od aa i ab.

Który astronom obserwował supernową z 1572 roku i w książce „De Nova Stella” użył słowa „nova”?

Supernowa ta rozbłysła w Kasjopei; zaobserwowano ją 6 listopada.

Który pierwiastek, obok kobaltu i niklu, tworzy jądro masywnej gwiazdy tuż przed wybuchem?

Masywna gwiazda ma przed wybuchem budowę warstwową: im dalej od środka, tym lżejsze pierwiastki.

Od czego zależy, czy po supernowej zostanie gwiazda neutronowa, czarna dziura, czy nic?

Sam wybuch to chwila, gdy zapadająca się gwiazda nagle zmienia rozmiary i bardzo jasno świeci.

Linie którego pierwiastka są pierwszym kryterium podziału supernowych na typy?

Supernową ze śladami tego pierwiastka w widmie zalicza się do typu II, a bez nich – do typu I.

W jakiej galaktyce rozbłysła Supernowa 1987A?

Obserwowano ją już kilka godzin po rozbłysku; była pierwszą okazją do obserwacyjnego sprawdzenia współczesnych teorii pochodzenia supernowych.

Co dzieje się z zewnętrznymi warstwami gwiazdy, gdy opadną na jej sprężyste jądro?

Właśnie ten moment nazywa się wybuchem supernowej; gwiazda świeci wtedy bardzo jasno.

W jakiej postaci energia wybuchu supernowej dociera do Ziemi?

Zjawisko to aktywuje jądra atomowe, a ślady tego procesu w datowanych próbkach pozwalają obliczyć czas wybuchu i odległość supernowej od Ziemi.

Zderzenie jakich dwóch obiektów może według jednej z teorii wywołać supernową typu Ia?

Druga teoria zakłada, że pojedynczy obiekt tego rodzaju ściąga na siebie materię z towarzyszącej mu większej gwiazdy.

Po jakim czasie mgławica utworzona przez wybuch supernowej ulega całkowitemu rozproszeniu?

Taka mgławica znika bez śladu, dlatego w Drodze Mlecznej znamy niewiele pozostałości, choć w dziejach Galaktyki wybuchów były zapewne miliony.

Przeciwko jakiemu przekonaniu Galileusz użył supernowej jako dowodu?

Uczony powołał się na supernową z 1604 roku, przecząc poglądowi, który powszechnie wówczas panował.

Czyje nazwisko nosi masa, po której przekroczeniu dochodzi do eksplozji termojądrowej gwiazdy?

Do supernowej prowadzi też druga droga: gdy w jądrze masywnej gwiazdy ustają reakcje termojądrowe, ciśnienie promieniowania spada i gwiazda zapada się pod własnym ciężarem.

Dlaczego wybuchu najmłodszej supernowej Drogi Mlecznej nie widziano w świetle widzialnym?

Do wybuchu doszło w pobliżu centrum Galaktyki; przez takie zasłony łatwo przenikają promienie rentgenowskie i fale radiowe.

Powyżej ilu mas Słońca gwiazda może zakończyć ewolucję wybuchem supernowej typu II?

W takim wybuchu syntetyzowane są ciężkie pierwiastki, rozsiewane potem w przestrzeni międzygwiazdowej.

Kształt czego, obok linii widmowych, pozwala wyróżnić podtypy supernowych?

W obrębie typu I wyróżnia się podtypy Ia, Ib i Ic, a w obrębie typu II – podtypy II-P i II-L.

Po przekroczeniu ilu mas Słońca jądro masywnej gwiazdy zaczyna zapadać się grawitacyjnie?

Granicę tę osiąga jądro zbudowane z bardzo stabilnych nuklidów, w którym nie dochodzi już do kolejnych reakcji termojądrowych.

W którym roku n.e. rozbłysła pierwsza supernowa zapisana w kronikach historycznych?

Obserwowano ją w Chinach i prawdopodobnie w Europie, a na nocnym niebie pozostawała widoczna przez osiem miesięcy.

W co, oprócz neutronów, zamieniają się elektrony i protony podczas kolapsu jądra gwiazdy?

Kolaps grawitacyjny zbliża jądra atomowe tak bardzo, że zanikają przerwy między nimi i traktuje się je jak pojedyncze nukleony.

W którym gwiazdozbiorze rozbłysła w 1006 roku niezwykle jasna supernowa SN 1006?

Osiągnęła prawdopodobnie jasność około −7,5m, dzięki czemu mogła być widoczna nawet w dzień.

Co, obok interakcji z towarzyszem, odziera z warstw zewnętrznych przyszłe supernowe Ib i Ic?

Takie eksplozje powodują zapewne masywne gwiazdy, które tracą większość otoczki jeszcze przed wyczerpaniem całego paliwa jądrowego.

Około którego roku na Ziemi dałoby się dostrzec wybuch najmłodszej supernowej Drogi Mlecznej?

Potrzebne byłyby do tego teleskopy rejestrujące promienie rentgenowskie i fale radiowe, którymi wówczas nie dysponowano.

Zapadanie się gwiazdy jakiego rodzaju daje przypuszczalnie supernową typu Ib?

Supernowe typów Ib i Ic przypominają eksplozje typu II, bo również biorą się z masywnych gwiazd.