Żelazo — 30 ciekawostek

Jak potocznie nazywa się uwodnione tlenki żelaza powstające na wolnym powietrzu?

Żelazo reaguje z wodą i tlenem, dlatego w stanie wolnym spotyka się je głównie w środowiskach ubogich w tlen.

Jaka choroba jest u kręgowców głównym skutkiem niedoboru żelaza?

Do niedoboru dochodzi m.in. przy zwiększonym zapotrzebowaniu, zaburzeniach wchłaniania lub zwiększonej utracie tego pierwiastka.

Jak brzmi łacińska nazwa żelaza, od której pochodzi jego symbol chemiczny?

Żelazo ma liczbę atomową 26 i należy do metali przejściowych z VIII grupy pobocznej układu okresowego.

Jaką barwę ma czyste, nieutlenione żelazo?

To lśniący, dość twardy i stosunkowo trudnotopliwy metal, który ulega pasywacji.

Co, obok rud, staje się coraz ważniejszym źródłem żelaza?

Rudy pozostają jednak podstawowym surowcem, a ich złóż jest na świecie pod dostatkiem.

Stopy którego metalu, stosowane przed epoką żelaza, zostały przez nie wyparte?

Wyparte stopy miały niższe temperatury topnienia niż żelazo.

Do jakiej grupy składników organizmów zalicza się żelazo, obecne w nich w małych ilościach?

Mimo to żelazo jest niezbędne do życia prawie wszystkim organizmom: drobnoustrojom, roślinom i zwierzętom, w tym człowiekowi.

Około ilu lat p.n.e. zaczęła się w Starym Świecie epoka żelaza?

Mianem tym określa się czas, w którym żelazo stało się głównym surowcem do wytwarzania narzędzi.

Które paliwo trafia do wielkiego pieca razem z rudą żelaza i topnikami?

Z takiego wsadu wytapia się surówkę o wysokiej zawartości węgla, z której dopiero później powstaje stal.

Jakim przymiotnikiem określa się stale zawierające mangan, chrom, molibden lub wanad?

Od starożytności żelazo stosuje się przede wszystkim w formie stopów z węglem, czyli żeliwa i stali.

Jak nazywa się mieszanina tlenku żelaza i sproszkowanego glinu stosowana przy spawaniu?

Reakcję spalania tej mieszaniny wykorzystuje się również do oczyszczania rud.

Który kraj wydobył w 2017 roku najwięcej rud żelaza, bo aż 880 mln ton?

Łączne światowe wydobycie rud żelaza wyniosło wtedy ok. 2,4 mld ton.

Jakie zjawisko wytwarza pierwiastki o liczbie atomowej większej niż żelazo?

Taka eksplozja rozrzuca w przestrzeń radionuklidy, które są także prekursorem stabilnego żelaza.

W którym narządzie żelazo jest magazynowane w postaci ferrytyny?

W ludzkim organizmie żelazo występuje poza tym m.in. w hemoglobinie, mięśniach, szpiku kostnym i osoczu.

W jakim procesie zachodzącym w masywnych gwiazdach obficie powstaje żelazo?

Żelazo jest ostatnim pierwiastkiem, którego wytworzenie wiąże się jeszcze z uwolnieniem energii, stąd jego dostatek w planetach skalistych.

W okolicach którego polskiego miasta leżą głęboko położone, niewydobywane złoża żelaza?

Poza głębokością złóż przeszkodą w eksploatacji jest groźba katastrofy ekologicznej.

Jaką chorobę młodych liści wywołuje u roślin niedobór żelaza?

Brak żelaza zakłóca u roślin także przebieg fotosyntezy.

Do którego miasta trafiały z Indii sztaby żelaza, z których wytwarzano słynną stal?

Starożytni Hindusi słynęli z doskonale rozwiniętej metalurgii, a stal damasceńska jest tego świadectwem.

Które stopnie utlenienia żelaza są najpowszechniejsze?

Cały zakres jest znacznie szerszy i sięga od −II do VI, podobnie jak u rutenu i osmu z tej samej grupy.

Która dziedziczna choroba wiąże się z nadmiarem żelaza w organizmie?

Drugim ważnym schorzeniem z przeciążenia żelazem jest hemosyderoza; do takich stanów dochodzi mimo mechanizmów regulacyjnych organizmu.

Dlaczego warstwa tlenków na żelazie łuszczy się, zamiast je chronić?

Łuszczenie odsłania kolejne, nieskorodowane jeszcze warstwy, podczas gdy wiele innych metali tworzy na powierzchni powłokę pasywną.

Do jakiej grupy białek należą zawierające żelazo hemoglobina i mioglobina?

Oba białka służą kręgowcom do transportu i przechowywania tlenu cząsteczkowego.

Ile procent skorupy ziemskiej stanowi w przybliżeniu żelazo?

Taka zawartość daje żelazu czwarte miejsce wśród wszystkich pierwiastków skorupy i drugie wśród metali.

Które białko transportuje żelazo we krwi człowieka?

Prawidłowe średnie stężenie żelaza w surowicy krwi wynosi 120 μg/dl u mężczyzn i 100 μg/dl u kobiet.

Czym pod względem magnetycznym staje się żelazo powyżej 768 °C?

Sama niskotemperaturowa odmiana α pozostaje przy tym trwała aż do 912 °C.

W postaci jakiego jonu żelazo wchłania się z przewodu pokarmowego człowieka?

Wchłanianie odbywa się w dwunastnicy i jelicie cienkim.

Na cześć którego boga wzniesiono, według inskrypcji, Żelazną Kolumnę w Delhi?

Ten sam napis wymienia jako fundatora króla Kumaraguptę I; najstarszy tekst na kolumnie pochodzi z czasów dynastii Guptów.

Jaki procent naturalnego żelaza stanowi jego najobfitszy izotop, żelazo-56?

Żelazo ma 25 izotopów, ale trwałe są tylko cztery: 54, 56, 57 i 58.

Jaką czystość, w procentach, ma kute żelazo Żelaznej Kolumny w Delhi?

Metal ten otrzymywano, prażąc rudę z węglem drzewnym w temperaturze 1300 °C, a następnie go przekuwając.

Które białko wiąże żelazo w błonie śluzowej przewodu pokarmowego tuż po wchłonięciu?

W wyniku tego powstaje ferrytyna, w której żelazo znajduje się na III stopniu utlenienia.