30 leuke feiten over De Spaanse Inquisitie

Welk gebied in Zuid-Spanje stond tot 1492 nog onder Arabische heerschappij?

Delen van het zuiden van het Iberisch Schiereiland hadden een grote moslimbevolking, terwijl in de grote steden veel joden woonden.

Onder welke naam is de potro, waarop het lichaam werd uitgerekt, beter bekend?

Dit was het meest gebruikte martelwerktuig van de Spaanse Inquisitie; het veroorzaakte hevige pijn en soms verminking.

Uit welk land kwam naast de Nederlanden protestantse propaganda over de Inquisitie?

Mede door die propaganda en de geheimzinnigheid rond de rechtbanken is het aantal slachtoffers van de Spaanse Inquisitie zwaar overschat.

Wie schreef, net als Deza en Valdés, Instrucciones met procedures voor de Spaanse Inquisitie?

Alle drie waren Inquisiteur-Generaal; bij haar werk was de Inquisitie bovendien gebonden aan het kerkrecht van de Rooms-katholieke kerk.

Waarvoor diende marteling bij de Spaanse Inquisitie altijd, in plaats van als straf?

Een notulist legde de afgelegde verklaringen vast, samen met de duur en aard van de martelingen, en de Inquisitie beschouwde ze als geldig.

Op welke dag las de inquisiteur na de mis het Edict van Genade voor?

In het edict werden de verschillende ketterijen uitgelegd en werden alle gelovigen opgeroepen om bij het tribunaal 'hun geweten te ontlasten'.

In welk jaar richtten de Reyes Católicos de Spaanse Inquisitie op?

Het instituut moest de katholieke orthodoxie handhaven en stond onder directe leiding van de Spaanse monarchie.

Welke instantie benoemde de grootinquisiteur van de Spaanse Inquisitie?

Voor de benoeming was wel goedkeuring van de paus nodig; ook voor behoorlijk wat andere zaken had de Inquisitie toestemming van Rome nodig.

Hoe werden de 'judeoconversos' in het vijftiende-eeuwse Spanje ook wel genoemd?

Deze sociale groep werd met wantrouwen bekeken door zowel joden als christenen, maar kon banen bekleden die voor joden verboden waren.

Over wie had de Spaanse Inquisitie als kerkelijke rechtbank in beginsel alleen zeggenschap?

In de loop van haar geschiedenis werd die jurisdictie soms uitgebreid tot bijna alle onderdanen van de koning van Spanje.

Hoe heetten de joodse wijken in grote Spaanse steden als Valladolid en Barcelona?

Valladolid was destijds de hoofdstad van Castilië; in de grote steden leefden grote joodse populaties geconcentreerd bijeen.

Naar welk rijk trok volgens de atlas van Martin Gilbert de grootste groep Iberische Joden?

Het ging om 90.000 personen; in de atlas wordt dit rijk Turkije genoemd.

Welke denker had aanhangers onder Spaanse intellectuelen die de Inquisitie op het spoor kwam?

De Inquisitie ontdekte hen tijdens processen tegen een mystieke sekte in Guadalajara en Valladolid, waarbij niemand ter dood werd veroordeeld.

Tegen welke ketters in Zuid-Frankrijk was het pauselijk decreet Ad Abolendam gericht?

Paus Lucius III vaardigde het decreet aan het einde van de twaalfde eeuw uit; de naam betekent 'met het doel af te schaffen'.

Naar Portugal en welk ander land emigreerden de Joden uit Castilië voornamelijk?

De Joden uit het Koninkrijk Aragón trokken volgens Henry Kamen juist vooral naar christelijke buurlanden.

Hoeveel Spaanse Joden emigreerden volgens de atlas van Martin Gilbert naar Holland?

Volgens dezelfde atlas trokken 10.000 Joden naar Frankrijk en 5.000 naar Amerika; 20.000 stierven onderweg op zoek naar een nieuwe woonplaats.

Wat werd bij de martelmethode toca in de mond van de ondervraagde gebracht?

Daarover werd water gegoten, waardoor de verdachte het gevoel kreeg te zullen verdrinken; de methode heet ook wel waterfoltering of waterboarding.

Hoeveel protestanten zijn er waarschijnlijk in totaal door de Spaanse Inquisitie berecht?

Er waren maar weinig protestanten in Spanje; wie van antikerkelijke gevoelens werd verdacht, kreeg vaak die beschuldiging zonder daadwerkelijk protestants te zijn.

In juni van welk jaar werden in Spaanse steden honderden joden bij pogroms omgebracht?

Ook in steden als Córdoba, Valencia en Barcelona was het aantal slachtoffers erg hoog; een van de gevolgen was de massale bekering van joden.

In welke stad, naast Valladolid, pakte de Inquisitie tussen 1558 en 1562 lutheranen aan?

Het ging om twee protestantse gemeenschappen; sommige openbare ceremonies na de processen werden bijgewoond door leden van de koninklijke familie.

Hoeveel Joden verlieten volgens de moderne schatting van Henry Kamen ongeveer Spanje?

Tijdgenoten noemden veel hogere aantallen: Juan de Mariana sprak van zo'n 800.000 gevluchte Joden, Isaac Abrabanel van 300.000.

Bij welke martelmethode van de Inquisitie werd de ondervraagde aan zijn armen opgehangen?

Deze methode is algemeen bekend als strappado; aan de voeten werden gewichten bevestigd, waarna men de verdachte ophees en weer een stuk liet vallen.

Tot welk aandeel van alle inquisitieprocessen daalden de processen tegen conversos na 1530?

In de eerste decennia van de Spaanse Inquisitie was de vervolging van conversos het intensiefst; in de 18e eeuw nam het aantal processen tegen hen opnieuw sterk af.

In welk jaar berechtte de Inquisitie in Córdoba voor het laatst iemand wegens cryptojodendom?

De laatste beklaagde was een zekere Manuel Santiago Vivar; al in de 18e eeuw was het aantal processen tegen conversos sterk verminderd.

Wie onderzochten na een aangifte of er volgens de Spaanse Inquisitie sprake was van ketterij?

Oordeelden zij dat het om ketterij ging, dan werd de beschuldigde gevangengezet; vaak zat die echter al vóór dit onderzoek in preventieve hechtenis.

Welke aartsdeken van Écija wakkerde eind veertiende eeuw met preken het antisemitisme aan?

De golf van antisemitisme rees in enkele plaatsen in Spanje op, na een middeleeuwse periode van redelijk vreedzame religieuze co-existentie.

Hoe heetten de experts in theologie of canoniek recht bij het slotoverleg van de Inquisitie?

Zij overlegden na afloop van het proces met de inquisiteurs en een vertegenwoordiger van de bisschop; het oordeel moest unaniem zijn.

Hoeveel inquisitieprocessen uit 1560–1700 staan in het Historisch Archief van Spanje?

Gustav Henningsen en Jaime Contreras bestudeerden deze gegevens: 933 verdachten, 1,9% van het totaal, werden tot de brandstapel veroordeeld.

In welke plaats werd in 1588 een groep cryptojoden ontdekt, wat de vervolging deed opleven?

Cryptojoden hadden zich onder druk christelijk laten dopen, maar leefden in het geheim nog de regels van het jodendom na.

Welke term gold bij de Spaanse Inquisitie voor het aanvoeren van een getuige à decharge?

De andere mogelijkheid voor de beschuldigde was het aantonen van de ongeloofwaardigheid van de aanklagende getuigen.