Getting your questions ready
Getting your questions ready
Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De Dode Zee-rollen zijn de beroemdste archeologische vondst van de twintigste eeuw: ruim 900 handschriften uit elf grotten bij Qumran, verstopt rond het begin van onze jaartelling en pas na de Tweede Wereldoorlog teruggevonden. Deze quiz volgt het verhaal van de bedoeïen die een steen in een grot wierp, de antiquair uit Bethlehem, de geleerden die om de datering streden en de Nederlandse onderzoekers van het Qumran Instituut. Ook de koperen rol met zijn lijst van verborgen schatten, de vervalsingen van na 2002 en de nieuwe vondsten van 2021 komen voorbij.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Van welke joodse stroming was de Qumran-sekte waarschijnlijk een strenge aftakking?
Essenen
Doordat er zo veel bronnen over deze groep bestaan, wordt haar belang in het judaïsme van die tijd regelmatig overschat.
Q 02Aan welke kust van de Dode Zee ligt Qumran, de vindplaats van de rollen?
Noordwestkust
De nederzetting ligt op de Westelijke Jordaanoever, ongeveer 12 kilometer ten zuiden van Jericho.
Q 03Hoeveel documenten omvat de collectie handschriften van de Dode Zee-rollen?
Meer dan 900
Ruim 200 daarvan zijn handschriften van de Tenach, de Hebreeuwse Bijbel; het merendeel van de vondst is dus niet-Bijbels en juist daarom historisch zo waardevol.
Q 04In welke stad werkte antiquair Khalil Iskander Shahin, bijgenaamd 'Kando'?
Bethlehem
In het voorjaar en de zomer van 1947 kocht Kando samen met collega's meerdere malen rollen van de bedoeïenen.
Q 05Welk nummer draagt de grot bij Qumran waar de meeste handschriften zijn aangetroffen?
Vier
Ook grot 1 en grot 11 leverden belangrijke handschriften op, maar de rijkste vondst werd net als de meeste grotten door bedoeïenen gedaan.
Q 06Waarin waren de rollen gewikkeld die Mohammed ed-Dib in de oude potten aantrof?
Linnen
Later werd C14-datering toegepast op dit omhulsel van een handschrift uit grot 1, wat de vroege datering leek te bevestigen.
Q 07In hoeveel grotten bij Qumran waren tot februari 1956 manuscripten of artefacten aangetroffen?
Elf
De meeste grotten, waaronder de rijkste, werden niet door archeologen maar door bedoeïenen ontdekt.
Q 08Hoeveel jaar verder terug reikt de Hebreeuwse Bijbeltekst dankzij de Dode Zee-rollen?
Ruim 1.000 jaar
Een belangrijk verschil met de latere overlevering zit bijvoorbeeld in Deuteronomium 32:8-9 en in 1 Samuël 10:27-11:1.
Q 09Welk geluid hoorde Mohammed ed-Dib toen hij een steen in een grot bij Qumran wierp?
Brekend aardewerk
In de grot stonden oude potten met beschreven rollen, die uiteindelijk bij een antiquair met de bijnaam 'Kando' terechtkwamen.
Q 10Sinds welk jaar heeft de staat Israël het grootste aantal Dode Zee-rollen in bezit?
1967
De Israëlische Antiquities Authority presenteert de rollen als de belangrijkste archeologische vondsten van de 20ste eeuw.
Q 11Hoeveel rolfragmenten van het Bijbelmuseum in Washington bleken in 2020 moderne vervalsingen?
16
Volgens onderzoekers zijn waarschijnlijk alle fragmenten die na 2002 in de handel kwamen vals.
Q 12Wie kocht in 1954 de in Amerika te koop aangeboden rollen voor de jonge staat Israël?
Yigael Yadin
Als zoon van archeoloog Eleazar Sukenik kreeg hij hulp van enkele Amerikaanse Joden; de rollen kwamen in 1955 in Israël aan.
Q 13Uit welke periode dateren de tot 1956 gevonden Dode Zee-rollen ongeveer?
250 v.Chr. tot 50 n.Chr.
Dankzij de vondst kon de tekstgeschiedenis van de Hebreeuwse Bijbel opeens veel verder terug worden gevolgd dan voorheen mogelijk was.
Q 21Van welke joodse partij uit de tijd van Qumran is geen enkele primaire bron bewaard gebleven?
Sadduceeën
De opvattingen van de farizeeën moeten met veel moeite worden gereconstrueerd aan de hand van latere rabbijnse literatuur.
Q 22Hoe oud is de grote, volledig intacte mand die in 2021 in Grot 4 werd gevonden?
10.500 jaar
In dezelfde campagne werden stoffelijke resten gevonden van een kind van ongeveer zesduizend jaar geleden.
Q 23Welke Nederlandse pater en syroloog kreeg de rollen als eerste te zien van metropoliet Samuel?
Jan van der Ploeg
De metropoliet, aartsbisschop van de Syrisch-orthodoxe Kerk, nam de rollen later mee naar Amerika.
Q 14Welk dier zat in de bijnaam van Mohammed ed-Dib, de bedoeïen die de eerste rollen vond?
Wolf
Hij behoorde tot de Ta'amireh-stam en was eind 1946 of begin 1947 op zoek naar een schaap dat van de kudde was afgedwaald.
Q 15In welke Duitse stad trok Israël in 2017 een geplande expositie van de Dode Zee-rollen in?
Frankfurt
De Duitse regering wilde de teruggave niet garanderen als Palestijnen de rollen zouden opeisen.
Q 16Welke Bijbeltekst uit de 10e en 11e eeuw sluit nauw aan bij de handschriften uit Qumran?
Masoretische Tekst
Verschillen met de Qumran-handschriften zijn merendeels klein en niet van theologische of historische betekenis.
Q 17In welke maand werden nieuwe Dode Zeerollen én een mand uit de Steentijd gevonden?
Maart 2021
De ongeveer twintig nieuwe fragmenten komen uit Grot 8 en horen bij de zogenaamde Rol van Twaalf.
Q 18Welke Franse dominicaan onderzocht in 1949 het gebied rond Qumran nauwkeurig?
Roland de Vaux
Hij werkte samen met G. Lankaster Harding, hoofd van het Departement van Oudheden in Jordanië, en vond nog meer Bijbelfragmenten.
Q 19Uit welke periode stamden de Dode Zee-rollen volgens de sceptische hoogleraar Solomon Zeitlin?
Middeleeuwen
Zeitlin, hoogleraar Rabbijnse literatuur aan het Dropsie College in Pennsylvania, schreef de rollen toe aan Karaïtische sekten.
Q 20Rond welk jaar zijn de Dode Zee-rollen waarschijnlijk in de grotten verstopt?
68 n.Chr.
Onderzoekers verdelen de handschriften op grond van het schrift in drie groepen, waarvan de jongste loopt van 30 v.Chr. tot 68/70 n.Chr.
Q 24Naar welke landgenoot stuurde John C. Trever zijn foto's van de eerste Dode Zee-rollen?
William Foxwell Albright
Trever werkte voor de American School of Jerusalem; zijn foto's betekenden de doorbraak in de erkenning van de vondst.
Q 25Uit de tijd van welke opstand stammen rolfragmenten die bedoeïenen in Nahal Arugot vonden?
Bar Kochba-opstand
Oudheidkundigen maken zich grote zorgen over de commerciële uitbating van verborgen rollen door handelaren.
Q 26Verzen van welke twee profeten staan op de fragmenten die in 2021 in Grot 8 werden gevonden?
Nahum en Zacharia
Dezelfde grot bevatte ook munten, sandalen, luizenkammen en pijlen uit de tweede eeuw n.Chr.
Q 27Wiens paleografische indeling van de rollen in drie groepen gold lange tijd als de standaard?
Frank Moore Cross
Zijn drie groepen beslaan samen ruim drie eeuwen, van 250 v.Chr. tot de jaren 68-70 n.Chr.
Q 28Wie weerlegde de kritiek van Solomon Zeitlin op de vroege datering van de Dode Zee-rollen?
Millar Burrows
Burrows bepleitte dat een datering rond het begin van de jaartelling het beste paste bij de toen beschikbare gegevens.
Q 29Hoeveel handschriften van verschillende vindplaatsen werden in 1990 met C14-datering onderzocht?
14
De steekproef, met onder meer materiaal uit Qumran, Masada en Wadi Muraba'at, bevestigde de gangbare datering van de handschriften.
Q 30Waar werkte Kipp Davis, die in 2017 de echtheid van nieuwe rolfragmenten in twijfel trok?
Trinity Western University
In oktober 2018 meldden wetenschappers dat de reeds bewezen vervalsingen slechts het topje van de ijsberg zijn.