Getting your questions ready
Getting your questions ready
Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Fjorden zijn diepe, steile inhammen die door gletsjers zijn uitgeschuurd. Ze zijn het visitekaartje van Noorwegen, maar je vindt ze ook in Groenland, IJsland, Chili, Canada en Nieuw-Zeeland. Deze quiz gaat over de herkomst van het woord, de geologie van U-dalen en fjorddrempels, het bijzondere zoet-zoute water en de koraalriffen die in 2000 in Noorse fjorden werden ontdekt. Ook Milford Sound, de beroemdste fjord van Nieuw-Zeeland, komt uitgebreid aan bod: van de Maori-naam tot de recordhoeveelheid regen.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Voor welk land aan de Atlantische Oceaan zijn fjorden het meest karakteristiek?
Noorwegen
Daar worden ook allerlei andere wateren fjord genoemd, zoals lange, fjordachtige meren als de Tyrifjord en de Randsfjord.
Q 02Waardoor zijn de steile wanden van een fjord uitgesleten?
Gletsjerwerking
Een fjord is per definitie een inham in een bergachtige kust; in het Nederlands zegt men zowel 'de' als 'het' fjord.
Q 03Welke vorm hebben de dalen waarin fjorden vaak liggen, uitgeschuurd door landijs?
U-vormig
Zulke dalen heten trogdalen; ze ontstonden tijdens de ijstijden.
Q 04Welk gebied was tijdens de ijstijden bedekt met het dikke pakket landijs dat fjorden uitschuurde?
Scandinavië
Dat landijs en die gletsjers lieten bij hun terugtrekking diepe trogdalen achter, die later volliepen met zeewater.
Q 05Uit welke taal is het woord 'fjord' afkomstig?
Oudnoords
Het gaat terug op fjörðr, via het Noord-Germaanse ferthuz op een Proto-Indo-Europese wortel die 'gaan' of 'doorgang' betekent.
Q 06Waarvoor zijn veel fjorden dankzij hun rustige water van nature geschikt?
Natuurlijke havens
De drempel bij de uitgang houdt de deining van de open zee buiten de deur.
Q 07Welk lidwoord gebruikt men in het Nederlands bij het woord 'fjord'?
Zowel de als het
Het woord is verwant met het Schotse 'firth', bekend van de Firth of Forth.
Q 08Hoe is het oppervlaktewater van een fjord in de zomer meestal?
Zoet
Dat komt door de grote hoeveelheid regenwater die dan wordt afgevoerd; op grotere diepte blijft het water zout.
Q 09Op welk Nieuw-Zeelands eiland ligt Milford Sound, de bekendste fjord van Fiordland?
Zuidereiland
De fjord maakt deel uit van Fiordland National Park.
Q 10Waar is een fjord vaak minder diep dan verder landinwaarts?
Aan de monding
Die ondiepte is het werk van de gletsjer, die daar bij zijn terugtrekking puin achterliet.
Q 11In welk seizoen is het water in een fjord overal vrij uniform zout?
Winter
De gelaagdheid van zoet bovenop zout verdwijnt zodra er minder regenwater wordt afgevoerd.
Q 12Op welk Deens eiland ligt de Roskildefjord?
Seeland
Langs de kusten van Zweden en het vlakke Denemarken liggen talrijke inhammen die fjord worden genoemd.
Q 13Aan de kust van welke zee zijn in Duitsland fjorden te vinden?
Oostzee
In Europa liggen fjorden verder vooral langs de noordelijke Atlantische Oceaan: in Schotland, IJsland en Groenland.
Q 14In welke Monty Python-sketch heeft een 'Norwegian Blue' heimwee naar de fjorden?
Q 21Welk nadeel heeft de drempel van een fjord voor de waterkwaliteit?
Verontreinigd water blijft lang hangen
Dezelfde drempel maakt veel fjorden tot rustige, natuurlijke havens.
Q 22Hoe lang is Milford Sound ongeveer, gemeten tot aan de open zee?
16 km
De fjord is daarbij 100 tot 450 meter diep.
Q 23Waardoor leven diepzeekoralen in sommige fjorden op minder grote diepte dan gebruikelijk?
Donkere laag zoet oppervlaktewater
Die koralen zijn normaal aangepast aan het totale donker van de diepe zee.
De dode papegaai
Michael Palin concludeert daarin dat het beest van John Cleese niet dood is, maar 'pining for the fiords'.
Q 15Naar een haven in welk land is Milford Sound vernoemd?
Wales
Ook de Cleddau-rivier die door de fjord stroomt, draagt de naam van een naamgenoot in dat land.
Q 16Welke afzetting liet de gletsjer bij zijn terugtrekking achter bij de uitgang van de fjord?
Morene
Deze verhoging zorgt ervoor dat het water in de fjord zich rustiger gedraagt dan de open zee erbuiten.
Q 17Wat werd in 2000 ontdekt in de Noorse fjorden?
Koraalriffen
Het leven daar wordt gezien als een oorzaak van de goede visgronden langs de Noorse kust.
Q 18In welk land ligt de Baai van Kotor, de zuidelijkste fjord van Europa?
Montenegro
De meeste Europese fjorden liggen veel noordelijker, langs de kusten van de noordelijke Atlantische Oceaan.
Q 19Welk personage uit Douglas Adams' "The Hitchhiker's Guide to the Galaxy" maakte de Noorse fjorden?
Slartibartfast
Ook Monty Python haalde de fjorden aan: een overleden papegaai zou er slechts 'heimwee naar hebben'.
Q 20Met welk Nederlands woord voor een doorwaadbare plaats in een rivier is 'fjord' verwant?
Voorde
Die verwantschap is verder verwijderd dan die met het Schotse 'firth', dat dezelfde oorsprong heeft.
Q 24Wat is de Maori-naam van Milford Sound?
Piopiotahi
De Engelse naam verwijst naar een haven in Wales.
Q 25Hoe hoog zijn de steile rotsen rond Milford Sound ongeveer?
1.200 meter
Die hoge, zeer steile rotswanden zijn het meest typerende beeld van de fjord.
Q 26Hoe heet het hoogste punt van Milford Sound, 1692 meter hoog?
Mitre Peak
In de fjord leven ook zeeleeuwen en andere dieren; cruises zijn een populaire attractie.
Q 27Hoe heet in het Noors de verhoging bij de uitgang van een fjord die het water erachter rustig houdt?
Fjordterskel
In het Nederlands spreekt men van een fjorddrempel of fjorddorpel.
Q 28Hoe lang is de Scoresby Sund in Groenland, de langste fjord ter wereld?
350 km
De Groenlandse naam van deze fjord is Kangertittivaq.
Q 29Hoe vaak bezocht de diepzeeduiker die het eerste Noorse fjordkoraalrif vond, dat rif?
Drie keer
Hij is tot nu toe de enige bezoeker geweest; er is nog weinig onderzoek naar gedaan.
Q 30In welk meer mondt de Furnesfjord, een smalle zijtak, uit?
Mjøsa
Het is een voorbeeld van een Noors water dat fjord heet zonder een echte zee-inham te zijn.