Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Kernenergie komt vrij bij kernreacties en levert in kerncentrales een flink deel van de elektriciteit in de wereld. Tegelijk is er al sinds de jaren 1970 veel discussie over veiligheid, kosten en kernafval. Deze quiz gaat over de techniek van kernsplijting, de centrales in Nederland, België en de rest van de wereld, en het maatschappelijke debat. Ook de kernramp van Tsjernobyl komt aan bod: de mislukte test, de evacuatie en de nasleep.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk veelvoorkomend element dient meestal als bron van brandstof voor kerncentrales?
Uranium
De voorraden zijn, net als die van fossiele brandstoffen, uitputtelijk. De winning van het erts is kostbaar, vervuilend en energieverslindend.
Q 02Welk proces wekt de warmtestraling van sterren zoals de Zon op?
Kernfusie
Naar toepassing van dit proces in centrales is al veel onderzoek gedaan, maar de technische en economische haalbaarheid is nog niet in zicht.
Q 03Hoe heet het betonnen omhulsel waarin reactor 4 van Tsjernobyl eind 1986 werd ingepakt?
Sarcofaag
Het omhulsel was in november 1986 klaar. De overige drie reactoren van de centrale werden na verloop van tijd weer in bedrijf gesteld.
Q 04Welk voertuig werkt op kernenergie omdat zonnepanelen ver van de zon te weinig leveren?
Ruimtesonde
Een batterij valt ook af, want een ruimtemissie kan jaren duren. Aan boord zit geen centrale, maar een kleine hoeveelheid hoogradioactief materiaal.
Q 05Welke organisatie bevordert vreedzaam gebruik van kernenergie en ontmoedigt militair gebruik?
IAEA
De organisatie werd in 1957 opgericht als autonoom onderdeel van de Verenigde Naties. Noord-Korea was lid sinds 1974, maar trok zich in 1994 terug.
Q 06Op welke datum vond de kernramp van Tsjernobyl plaats?
26 april 1986
Het ongeluk gebeurde midden in de nacht, toen de meeste inwoners van de omliggende steden sliepen.
Q 07Welke stad bij de kerncentrale van Tsjernobyl is in 1970 gesticht en naar een rivier vernoemd?
Pripjat
De stad was een ‘atomgrad’, een woonplaats voor wie via het werk aan de centrale verbonden was. Ten tijde van de ramp woonden er bijna 50.000 mensen.
Q 08Welke kerncentrale wekt naast die van Doel elektriciteit op in België?
Tihange
Samen waren de twee centrales in 2013 goed voor 52,08% van de Belgische elektriciteit.
Q 09Welke Nederlandse kerncentrale ging in 1969 in bedrijf en werd in 1997 stilgelegd?
Dodewaard
Nederland kreeg daarnaast onderzoeksreactoren; die in Arnhem, Eindhoven en Wageningen zijn inmiddels gesloten.
Q 10In welk jaar stopte Duitsland als onderdeel van de Energiewende met kernenergie?
2023
In 2019 kwam nog 12,5% van de Duitse elektriciteitsproductie uit kerncentrales.
Q 11Hoe groot is de straal van de vervreemdingszone rond de kerncentrale van Tsjernobyl?
30 km
Binnen de zone mogen ook geen landbouwproducten worden geproduceerd, omdat gewassen de nog aanwezige radioactieve isotopen kunnen opnemen.
Q 12Hoe heet een bom die zijn werking ontleent aan het radioactief verval van het materiaal erin?
Vuile bom
Echte kernwapens werken anders: die berusten op het splijten of het samensmelten van atoomkernen.
Q 13Waaruit is deuterium, de grondstof voor fusie-energie, in vrijwel onbeperkte mate te winnen?
Zeewater
Deuterium heet ook wel zware waterstof. Het blijkt lastig om waterstofkernen zo dicht bij elkaar te brengen en te houden dat er merkbaar energie vrijkomt.
Q 21Hoeveel kernreactoren waren er op 1 januari 2021 wereldwijd operationeel in kerncentrales?
442
Samen leverden die reactoren ongeveer een tiende van alle elektriciteit in de wereld.
Q 22De atoomkernen van welk element gelden energetisch als de stabielste van het periodiek systeem?
IJzer
Zo'n kern telt circa 56 nucleonen. Bij lichtere kernen levert samensmelten energie op, bij zwaardere kernen juist splijten.
Q 23Van welk materiaal was de punt van de regelstaven in de reactor van Tsjernobyl gemaakt?
Grafiet
Door die ontwerpfout verdreven de staven eerst het koelende vocht voordat ze zelf remmend werkten, zodat het vermogen onder in de kern nog toenam.
Q 14Welk Nederlands reactorcentrum maakt een derde van alle medische isotopen ter wereld?
Petten
Medische isotopen benutten radioactief verval en worden onder meer ingezet bij de behandeling van kanker.
Q 15Welk Europees land stopte in 1990 met kernenergie na een referendum?
Italië
Spanje en Zwitserland hebben een uitstap gepland, terwijl Zweden juist investeert in het verlengen van de levensduur van zijn reactoren.
Q 16Hoe heetten de puinruimers die na de ramp van Tsjernobyl maar veertig seconden mochten werken?
Liquidators
Het waren veelal dienstplichtige soldaten. In die korte tijd liepen ze een hogere stralingsdosis op dan een gemiddeld persoon in zijn hele leven.
Q 17Welk splijtbaar element ontstaat vanzelf tijdens de kernreacties in een reactorkern?
Plutonium
Het wordt in de reactorkern zelf ook weer gedeeltelijk gespleten, wat extra energie oplevert.
Q 18In welke Belgische gemeente werd in 1952 het Studiecentrum voor Kernenergie SCK•CEN opgericht?
Mol
Het studiecentrum beschikt over een park van meerdere onderzoeksreactoren.
Q 19In welk jaar werd de kerncentrale Borssele in bedrijf genomen?
1973
Exploitant PZEM uit Zeeland leed met de centrale 70 miljoen verlies in 2017 en 54 miljoen in 2018.
Q 20Hoe heet het hergebruiken van gebruikte splijtstof uit een kernreactor?
Opwerking
Circa 95% van de gebruikte splijtstof is opnieuw te gebruiken. De rest vormt samen met radioactief geworden verpakkingsmateriaal het kernafval.
Q 24In welke Franse kerncentrale werd in 2024 een nieuwe EPR-reactor geopend?
Flamanville
Frankrijk haalde in 2019 zo'n 71% van zijn elektriciteitsproductie uit kernenergie.
Q 25Sinds welk jaar is de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) in werking?
1958
Euratom deelt zijn instellingen met de EU en houdt zich onder meer bezig met stralingsbescherming en de bouw van de fusiereactor ITER.
Q 26Hoeveel doden zou kernenergie volgens een NASA-instituut tot 2050 kunnen voorkomen?
7 miljoen
De berekening uit 2013 ging uit van vervanging van fossiele brandstoffen. De verbranding daarvan veroorzaakt luchtvervuiling, zoals fijn stof.
Q 27In welk land stond tot 2009 de kerncentrale Ignalina, de grootste van het Tsjernobyl-type?
Litouwen
Reactoren van dit RBMK-type zijn nooit buiten de Sovjet-Unie gebouwd. In 2019 waren er wereldwijd nog tien in gebruik, alle in Rusland.
Q 28Uit welke stad komt onderzoeksbureau Enco, dat in 2020 voor Nederland kernenergie doorrekende?
Wenen
Het bureau stelde dat kernenergie niet duurder hoeft te zijn dan wind- of zonnestroom, als ook de investeringen in het elektriciteitsnet meetellen.
Q 29Hoe zwaar was het dak dat de stoomontploffing van reactor 4 in Tsjernobyl wegblies?
2000 ton
Door de binnenstromende lucht vlogen daarna de hete moderatorelementen in brand, wat een radioactieve rookwolk de atmosfeer in voerde.
Q 30Hoeveel tussen 1951 en 2017 gebouwde kerncentrales rekende het Duitse instituut DIW door?
674
Volgens het instituut verrezen ze alleen dankzij forse overheidssubsidies en leden ze over 40 jaar gemiddeld 5 miljard euro verlies.