Getting your questions ready
Getting your questions ready
Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De kruisboog is een van de oudste mechanische wapens: in China al rond 200 v.Chr. verfijnd, in de middeleeuwen gevreesd en door pausen verboden voor gebruik tegen medechristenen. Deze quiz test je kennis van de geschiedenis, de constructie en de werking van de kruisboog, van de Griekse gastraphetes tot de moderne jachtkruisboog. Ook de Nederlandse en Belgische schutterijtraditie en de legende van de Zwitserse kruisboogschutter Willem Tell komen aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01In welk land was de kruisboog rond 200 v.Chr. al goed ontwikkeld?
China
Uit schriftelijke bronnen blijkt dat kruisbogen daar al minstens honderd jaar eerder werden gebruikt.
Q 02Waar konden sommige krachtige kruisboogvarianten een pijl doorheen schieten?
harnas
Omdat de schutter de boog bij het richten niet zelf onder spanning hoeft te houden, kan hij ontspannener mikken.
Q 03In welk land werden in de middeleeuwen vooral uitstekende handbogen gemaakt?
Engeland
Handboogschieten vereiste veel meer deskundigheid en geregelde oefening dan kruisboogschieten, wat goede schutters duur maakte.
Q 04In welk land is jagen met de kruisboog, anders dan in Nederland, wél toegestaan?
Verenigde Staten
Mede daardoor kregen de onderdelen van de Europese kruisboog geen hightech innovaties, anders dan de Amerikaanse versies.
Q 05Vanaf welke leeftijd mag men in Nederland en België een kruisboog bezitten?
18 jaar
De kruisboog mag alleen op afgesloten eigen terrein worden gebruikt en moet bij vervoer gedemonteerd zijn.
Q 06Welke Italiaanse kunstenaar ontwierp vele complexe trekkermechanismen voor kruisbogen?
Leonardo da Vinci
Hij kwam uiteindelijk uit op een gevoelige trekker die met zeer weinig kracht kon worden gelost.
Q 07Hoe wordt een kruisboog met katrollen aan de uiteinden van de boogstaaf ook wel genoemd?
compound-boog
Het katrolmechanisme werkt als een hevel op de stuggere boogarmen, zodat meer energie op de pijl wordt overgedragen.
Q 08Welk materiaal werd vanaf eind vijftiende eeuw steeds vaker gebruikt voor kruisboogstaven?
staal
Een houten boogstaaf had als voordeel dat de boog als geheel lichter bleef.
Q 09In welke slag legden Franse ridders het af tegen superieure Engelse handboogschutters?
Azincourt
De Fransen hadden door het drassige terrein nauwelijks mobiliteit, terwijl de Engelsen veel sneller konden schieten.
Q 10In welke periode werden kruisbogen veel gebruikt?
800–1500
De Kerk zag er geen probleem in om de kruisboog tegen ‘ongelovigen’ in te zetten, terwijl gebruik tegen medechristenen verboden werd.
Q 11Hoe worden de pijlen van een kruisboog ook wel genoemd?
bouten
Vroeger verschilden ze sterk van gewone pijlen: ze waren korter en hadden andere aerodynamische eigenschappen.
Q 12Wat voor wapen was de kruisboog in de middeleeuwen vooral?
verdedigingswapen
De schutter heeft wat dekking nodig om opnieuw te spannen, wat het wapen minder geschikt maakte voor de aanval.
Q 13Het terracottaleger van welke Chinese keizer bevat ook kruisboogschutters?
Qin Shi Huangdi
De Grieken kenden intussen hun eigen variant van het wapen, die tegen de buik werd gespannen.
Q 21Hoe werden kruisboogmakers, die tegen 1600 prachtige kolven maakten, ook genoemd?
arbalestmeesters
Sommige Belgische ontwerpen uit die tijd waren zo volmaakt als moderne scherpschuttersgeweren.
Q 22Hoe heet het onderdeel dat de pees van een gespannen kruisboog op zijn plaats houdt?
noot
Het onderdeel wordt ook wel rol of tuimelaar genoemd en draait om een horizontale as dwars op de schietrichting.
Q 23Hoe heette de Griekse kruisboog die tegen de buik werd gespannen?
gastraphetes
Romeinse kruisbogen waren versierd en goed ontworpen, anders dan de ruw afgewerkte West-Europese bogen van 600 jaar later.
Q 14Wanneer onderging het ontwerp van de jachtkruisboog pas grote veranderingen?
na de Tweede Wereldoorlog
Van omstreeks 1650 tot ver in de twintigste eeuw bleef de kruisboog qua materiaal en mechaniek in grote lijnen hetzelfde.
Q 15Onder welke andere naam staat de kruisboog ook bekend?
armborst
Het wapen bestaat uit een boogstaaf op een zuil, vaak met een kolf die op een geweerkolf lijkt, en een trekkermechanisme dat de pees lost.
Q 16Welke straf stond in 1139 op het gebruik van de arbalest tegen medechristenen?
excommunicatie
De arbalest was een grote en zware metalen variant van de kruisboog; de echtheid en vertaling van deze bron worden door sommigen betwist.
Q 17Van welke drie materialen werden composietboogstaven voor kruisbogen gemaakt?
hoorn, pees en hout
Een stevige lijmverbinding was essentieel; de droogtijd van zo'n boog kon 6 maanden tot een jaar bedragen.
Q 18Aan welke activiteit is de schutterij in gilden in de zuidelijke Nederlanden vaak gekoppeld?
vendelzwaaien
Ooit werd de kruisboogsport door de elite bevorderd als ‘nuttig tijdverdrijf’.
Q 19Welke vogels schoten jagers vroeger uit de boom, waaruit het wipschieten zou zijn ontstaan?
fazanten
Bij het wipschieten moet men een metalen schijfje van een mast van wel 28 meter hoog afschieten.
Q 20Welke paus verbood in 1097 het gebruik van de kruisboog tussen christenen onderling?
Urbanus II
Ruim veertig jaar later herhaalde paus Innocentius III het verbod voor de arbalest en ander slingertuig.
Q 24Omstreeks welk jaar werd de kolf van de kruisboog tegen de schouder geplaatst om beter te richten?
1400
Tegen 1650 had de kruisboog een kolf in de moderne geweervorm en werd hij op vergelijkbare wijze gebruikt.
Q 25Hoe heet het pijlplatform van een kruisboog, waarop de pijl ligt en langs glijdt?
lade
De pijl rust in een ondiepe gleuf op dit platform, al speelt die gleuf zelf nauwelijks een rol bij het geleiden van de pijl.
Q 26Bij welke omstandigheid verloren stalen boogstaven hun consistente schietgedrag?
heel koud weer
Een kruisboogstaaf is in wezen niets anders dan een speciaal gevormde veer.
Q 27Hoe zwaar moeten pijlen minimaal zijn voor een kruisboog met 75 kilo trekkracht?
27 gram
Zwaardere pijlen kunnen geen kwaad: de snelheid neemt sneller af, maar de slagkracht op korte afstand wordt veel groter.
Q 28Uit welk lichaamsdeel van grotere dieren kwam het bindweefsel voor kruisboogpezen?
nekwervelkolom
Ook linnen en hennep dienden als peesmateriaal, en zelfs met katoen werd met enig succes geëxperimenteerd.
Q 29Hoe heet de kruisboog met vier werparmen die een Zwitserse firma ontwierp?
twinbow
Europese kruisbogen worden door traditionele voorschriften veelal nog op ambachtelijke wijze gemaakt.
Q 30In welke Brabantse plaats bestaat een ‘Mevrouw Goossens verschieting’?
Zundert
Verenigingen kennen ook rot-, kring-, konings- en paaseierenverschietingen als interne competities.