Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
In 1215 dwongen opstandige baronnen de Engelse koning Jan zonder Land om zijn macht aan regels te binden. De oorkonde die daaruit voortkwam, groeide uit tot een symbool van recht en vrijheid. Deze quiz gaat over de aanloop naar de opstand, de bepalingen zelf, de oorlog die volgde en de latere versies onder Hendrik III. Ook de bewaarde exemplaren en de navolging in de Lage Landen komen aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Wat betekent de volledige Latijnse naam Magna Carta Libertatum?
Grote Oorkonde van de Vrijheid
Het ging om een leenovereenkomst naar feodaal recht, met regels over vrijheden voor kerk en edelen, rechtspraak en belastingheffing.
Q 02Bij welke plaats nabij Windsor ontmoette koning Jan op 15 juni 1215 de opstandige baronnen?
Runnymede
De ontmoeting vond plaats in een weiland. Geen van beide partijen overwoog serieus zich aan de afspraken te houden.
Q 03Wiens benoeming tot aartsbisschop van Canterbury wees Jan zonder Land in 1207 af?
Stephen Langton
De weigering leidde tot een langdurig conflict met de Rooms-Katholieke Kerk. Later bemiddelde dezelfde aartsbisschop tussen de koning en de opstandige baronnen.
Q 04Hoeveel exemplaren van de oorspronkelijke Magna Carta uit 1215 zijn bewaard gebleven?
Vier
Latere versies zijn er ook nog: de oorkonde werd in 1216 en 1217 in aangepaste vorm opnieuw uitgevaardigd.
Q 05Welke groep mag volgens bepaling 41 van de Magna Carta Engeland vrij binnenkomen en verlaten?
Handelaren
Er gold één uitzondering: wie uit een land kwam waarmee Engeland in oorlog was, kon niet op die bescherming rekenen.
Q 06Welke Franse kroonprins nodigden de opstandige baronnen uit om de Engelse troon op te eisen?
Lodewijk
Hij stuurde eerst een contingent ridders voor de verdediging van Londen en werd daar in juni 1216 met open armen ontvangen.
Q 07Wat garandeert de eerste bepaling van de Magna Carta van 1215?
De vrijheid van de Engelse kerk
De koning mocht zich volgens dezelfde bepaling niet bemoeien met de verkiezing van kerkelijke functionarissen.
Q 08Welke instelling toont twee exemplaren van de oorspronkelijke Magna Carta uit 1215?
British Library
De andere twee liggen in Lincoln Castle en in de kathedraal van Salisbury.
Q 09Na welke verloren veldslag in 1214 verloor Jan zonder Land bijna al zijn Franse gebieden?
Bouvines
Na de nederlaag moest hij een vredesverdrag met Frankrijk tekenen. De baronnen, die zijn oorlogen op het vasteland hadden betaald, waren er klaar mee.
Q 10Door wie mogen graven en baronnen volgens de Magna Carta van 1215 worden beboet?
Hun gelijken
De oorkonde herstelde het gewoonterecht in ere als basis voor de rechtspraak, in plaats van de willekeur van één heerser.
Q 11Hoe oud was Hendrik III toen hij op 28 oktober 1216 tot koning van Engeland werd gekroond?
Negen
Hij was de zoon van Jan zonder Land. Twee weken later werd de Magna Carta al opnieuw opgesteld, nu in zijn naam.
Q 12Welk charter bedongen Brabantse steden in 1356 in Leuven?
Blijde Inkomst
Al in 1312 hadden steden als Brussel, Antwerpen en Tienen in het hertogdom het Charter van Kortenberg afgedwongen.
Q 13Hoeveel baronnen moesten volgens de Magna Carta van 1215 toezien op de naleving ervan?
25
Het oordeel van de aanwezige meerderheid gold als unaniem. De baronnen vulden de raad meteen met hun meest radicale leden.
Q 21Hoe noemden de opstandige baronnen zichzelf toen ze in 1215 Londen binnenmarcheerden?
Leger van God
Na de inname van de hoofdstad zag de koning zich gedwongen de aartsbisschop van Canterbury om vredesonderhandelingen te vragen.
Q 22Met de inname van welk kasteel begon in 1215 de Eerste Baronnenoorlog?
Rochester
De burcht lag strategisch. De oorlog duurde tot 1217 en draaide om de vraag wie op de Engelse troon zou zitten.
Q 23In welk jaar verleende koning Hendrik I burgerlijke vrijheden aan de Engelse adel?
1100
In 1213 herinnerde de aartsbisschop van Canterbury de baronnen aan het bestaan van dat oude handvest.
Q 14Met welke vorstin sloten de Staten-Generaal in 1477 het Groot Privilege?
Maria van Bourgondië
De overeenkomst van de Bourgondische Nederlanden past in een bredere Europese ontwikkeling waarin vorsten hun macht aan regels moesten binden.
Q 15Wat belooft de koning in bepaling 40 van de Magna Carta aan niemand te zullen verkopen?
Recht of gerechtigheid
Dezelfde bepaling belooft dat het ook niemand ontzegd of uitgesteld zal worden.
Q 16Wat mocht de raad van baronnen doen als koning Jan de Magna Carta schond?
Beslag leggen op zijn eigendommen
De koning zelf, zijn vrouw en zijn kinderen moesten daarbij worden gespaard.
Q 17Wat verklaarde Jan zonder Land in mei 1213 voortaan te zullen zijn?
Vazal van de kerk
Hij beloofde ook de kruistochten te steunen. Enkele maanden eerder was hij door de kerk van de troon vervallen verklaard.
Q 18Welke regent ondertekende in 1216 de nieuwe Magna Carta namens de jonge Hendrik III?
Willem de Maarschalk
Dankzij zijn loyaliteit wist de jonge koning zijn kroon te behouden. Langzaam haalde hij de meeste baronnen over om van kamp te wisselen.
Q 19In welk jaar mondde de erfenis van de Magna Carta uit in de Britse constitutionele monarchie?
1688
Elders in Europa gingen vergelijkbare handvesten vaak ten onder aan het groeiende absolutisme van de vorsten.
Q 20In welk jaar kreeg de Magna Carta onder Hendrik III haar definitieve formulering?
1225
De koning had de steun van zijn baronnen nodig voor oorlogen op het vasteland. In ruil eisten zij een herziening en een nieuwe ondertekening.
Q 24Welke bepaling van de Magna Carta beschermt de vrije man tegen willekeurige arrestatie?
39
Alleen een rechterlijk oordeel of de wetgeving van het land kan zo'n ingreep rechtvaardigen. Ook verbanning en het afnemen van bezit vallen eronder.
Q 25Welke clausule werd weggelaten toen de Magna Carta in november 1216 opnieuw werd opgesteld?
61
De nieuwe versie werd ondertekend door de regent van de jonge koning, die plechtig beloofde volgens de oorkonde te regeren.
Q 26Het verdrag van welke plaats beëindigde in 1217 de Franse aanspraak op de Engelse troon?
Lambeth
Na anderhalf jaar oorlog waren de meeste opstandige baronnen overgelopen naar de jonge Hendrik III. De kroonprins keerde terug naar Frankrijk.
Q 27Het geweld van Jan zonder Land tegen welke baron was de directe aanleiding voor de opstand?
William de Braose
Hij was ooit een vertrouweling van de koning, maar raakte om onbekende redenen in onmin, verloor zijn landgoederen en moest naar het buitenland vluchten.
Q 28Voor hoeveel miljoen dollar werd in 2007 een Magna Carta uit 1297 geveild bij Sotheby's?
21,3
De verkoper, een stichting van een Texaanse miljardair, had het document in 1984 voor 1,5 miljoen dollar van een Britse familie gekocht.
Q 29In welke kathedraal worden exemplaren van latere versies van de Magna Carta bewaard?
Durham
Na 1215 werd de oorkonde meermaals in aangepaste vorm uitgevaardigd, zodat er exemplaren van verschillende versies bestaan.
Q 30Wie wezen de opstandige baronnen in 1215 aan als hun militaire leider tegen koning Jan?
Robert FitzWalter
De baronnen trokken tegelijk hun feodale banden met de koning in, waarmee ze formeel braken met hun leenheer.