Getting your questions ready
Getting your questions ready
Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
De stoommachine zette onder druk staande stoom om in mechanische arbeid en markeerde het begin van de industriële revolutie. Voor het eerst was overal arbeidsvermogen beschikbaar om machines aan te drijven. Deze quiz volgt de ontwikkeling van de stoommachine: van Heron van Alexandrië via Denis Papin, Thomas Savery en Thomas Newcomen tot de doorbraak van James Watt en de compoundmachine. Ook de Nederlandse en Belgische stoomgeschiedenis komt aan bod, met de eerste vuurmachine, de stoomlocomotief en de grote stoomgemalen die nu musea zijn.
Alle 28 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Waarop brengt het kruk-drijfstangmechanisme van een stoommachine de expansie-energie over?
Vliegwiel
Het rendement van een stoommachine is laag: maar een klein deel van de energie in de stoom wordt in arbeid omgezet.
Q 02Welke periode begon met de stoommachines van Savery, Papin, Newcomen en Watt?
Industriële revolutie
Tot dan toe moest arbeid geleverd worden met handkracht, trekdieren, watermolens en windmolens.
Q 03Welke nationaliteit had James Watt, de grote vernieuwer van de stoommachine?
Schots
Watt leefde van 1736 tot 1819 en maakte vanaf 1764 algemene toepassing van de stoommachine mogelijk.
Q 04Welke theorie, pas later geformuleerd, vormt de wetenschappelijke basis van de stoommachine?
Thermodynamica
De ontwikkeling van de stoommachine verliep empirisch: uitvinders bouwden en verbeterden machines zonder de theorie te kennen.
Q 05Welke nationaliteit had stoompionier Denis Papin?
Frans
Papin vluchtte in 1685, na de opheffing van het Edict van Nantes, naar Hessen en werkte aan de universiteit van Marburg.
Q 06Welk onderdeel ontbrak in de 'stoompomp' van Thomas Savery?
Zuiger
De pomp werkte met een combinatie van onderdruk en stoomdruk: door stoom met koud water te condenseren drukte de buitenlucht het water omhoog.
Q 07Waarom was James Watt zelf tegen hogere druk in de stoomketels?
Ontploffingsgevaar
Met hogere ketels werd het rendement later toch verder opgevoerd, tot 10% en meer.
Q 08Welke krachtbron maakte vooral een einde aan de gevaarlijke drijfriemen in fabrieken?
Elektromotor
Bij één centrale stoommachine moest de kracht via een as met riemschijven en lederen riemen naar alle machines worden overgebracht.
Q 09Hoe heet de eerste werkende stoommachine, ontwikkeld door Heron van Alexandrië?
Aeolipile
Het apparaat bestond uit een holle metalen bol op een holle as, die ging draaien doordat stoom uit twee gebogen pijpjes ontsnapte.
Q 10Van welke universiteit kreeg James Watt in 1763 een Newcomen-stoommachine te verbeteren?
Glasgow
Watt was mecanicien; hij verhielp de structurele gebreken en maakte van de machine een economisch rendabel apparaat.
Q 11In welke Friese plaats staat het Woudagemaal, het grootste stoomgemaal ter wereld?
Lemmer
Het gemaal draait gemiddeld eens per jaar, bij veel regen en wind, om het Friese boezemwater op peil te houden.
Q 12Waar worden zuigerstoommachines tegenwoordig nog in bedrijf aangetroffen?
Stoomschepen
Kleine zuigerstoommachientjes worden nog als modelspeelgoed verkocht, en techniekmusea tonen werkende exemplaren.
Q 13In welke stad werd op 9 maart 1776 de eerste stoommachine van Nederland in gebruik genomen?
Rotterdam
Deze vuurmachine stond in een oude kruittoren bij de Oostpoort en regelde het waterniveau in de grachten.
Q 21In welk jaar patenteerde Thomas Savery de eerste stoommachine?
1698
Het patent droeg de titel An Engine to Raise Water by Fire: een machine om water op te pompen met behulp van vuur.
Q 22Waarvoor werden de enige bekende werkende exemplaren van Savery's stoompomp gebruikt?
Watervoorziening van Londen
Voor mijnen was de pomp ongeschikt: de hoge stoomdruk maakte de installatie onveilig en de handbediening was traag en onrendabel.
Q 23In welk jaar introduceerde Watt zijn toerentalregulator op basis van middelpuntvliedende kracht?
1788
Andere verbeteringen van Watt waren een stoommantel om de cilinder warm te houden en een luchtpomp voor onderdruk.
Q 14Op welk principe berustte de stoommachine van Heron van Alexandrië in feite?
Raketmotor
De machine was erg inefficiënt en Heron had er in de eerste eeuw geen praktische toepassing voor.
Q 15Hoe heette de eerste stoomlocomotief die in 1839 een proefrit tussen Amsterdam en Haarlem maakte?
Snelheid
Stoomraderboten waren in Nederland al sinds 1819 commercieel in gebruik, en vanaf 1836 kwamen ook stoomschroefschepen in zwang.
Q 16Hoe heet de verplaatsbare stoommachine die voor tijdelijk of licht werk werd ingezet?
Locomobiel
De bekendste toepassing van de stoommachine blijft natuurlijk de stoomlocomotief.
Q 17Hoe heet een stoommachine die dezelfde stoom in twee opeenvolgende cilinders gebruikt?
Compoundmachine
De hogedrukcilinder heeft daarbij een kleinere boring dan de lagedrukcilinder; beide drijven dezelfde as aan.
Q 18In welke plaats is het Nederlands Stoommachinemuseum gevestigd?
Medemblik
Het museum huist in Stoomgemaal Vier Noorder Koggen en heeft een grote verzameling stoommachines.
Q 19Tot ongeveer welk rendement verbeterde de machine van Watt het rendement van circa 1%?
4%
Dankzij die winst kon de stoommachine ook ver van kolenmijnen worden gebruikt, wat eerder te duur was door de transportkosten.
Q 20Welk type vrachtschip uit de Tweede Wereldoorlog werd met triple-expansiemachines uitgerust?
Liberty
De triple-expansiemachine had drie cilinders die in boring groter werden naarmate de stoomdruk afnam, en gold als betrouwbaar en eenvoudig te onderhouden.
Q 24Uit welke plaats in Devon was Thomas Newcomen afkomstig?
Dartmouth
Newcomen kwam met Savery in contact via diens werk voor de Gezondheidscommissie voor Zeelieden.
Q 25In welk jaar werd het Stoomgemaal Mastenbroek in Genemuiden gebouwd?
1855
Het gemaal bemaalde de Mastenbroekerpolder tot 1961, werd in 1977 rijksmonument en is nu een museum met complete inventaris.
Q 26In welk jaar vond Denis Papin het zuigerconcept uit?
1690
Newcomen combineerde dat concept met het werkingsprincipe van Savery tot de eerste machine die water uit mijnen kon pompen.
Q 27Wie liet een bekwaam constructeur een machine bouwen naar het ontwerp van Denis Papin?
Robert Hooke
Papin had zijn plannen meegedeeld aan de Royal Society, nadat zijn eigen pogingen in Marburg door onbekwame werklieden waren mislukt.
Q 28Hoe groot is de zuigerdiameter van gemaal De Cruquius, 's werelds grootste stoommachine?
3,66 m
De machine kwam van de Britse fabrikant Harvey & Co en werd ingezet om de Haarlemmermeer droog te malen.