Czarna śmierć i epidemie dżumy — 30 ciekawostek

Jaką łacińską nazwę nosi bakteria uznawana za sprawcę czarnej śmierci?

Jej DNA wykryto w szkieletach z masowych grobów rozsianych po północnej, środkowej i południowej Europie.

Obrzęk czego był najczęściej opisywanym objawem czarnej śmierci?

Obrzęki pojawiały się w pachwinach, pod pachami lub na szyi. Kolejnymi objawami były wysoka gorączka i wymiotowanie krwią.

W którym dziele z 1353 roku Giovanni Boccaccio oddał nastroje czasu czarnej śmierci?

Niepewność przeżycia kolejnego dnia budziła niekiedy chęć życia chwilą. Boccaccio był świadkiem zarazy i opisał także jej objawy.

Zatruwanie czego zarzucano Żydom w czasie czarnej śmierci?

Przyczyn zarazy upatrywano też w siłach astrologicznych i trzęsieniach ziemi, a wielu ludzi wierzyło, że sprowadził ją gniew Boży.

Imię którego cesarza nosi pierwsza z trzech wielkich epidemii dżumy, z VI–VII wieku?

Zaraza wybuchła w Cesarstwie Bizantyńskim i przyczyniła się do zgonu ok. 40% mieszkańców Konstantynopola.

Jaki odsetek ludności Europy zabiła według szacunków czarna śmierć?

W zatłoczonych miastach śmiertelność bardzo często sięgała połowy mieszkańców, a najmniej ucierpieli ludzie żyjący na odizolowanych obszarach.

Do którego świętego miasta islamu zaraza dotarła w 1349 roku?

W tym samym roku epidemia spowodowała masowe zgony w Mosulu, a przez Bagdad przetoczyła się jej druga faza.

Jakich machin użyli Mongołowie, by wrzucić zwłoki chorych do oblężonego miasta na Krymie?

Niezależnie od prawdziwości tej opowieści do szerzenia się choroby przyczyniły się głód, wojny i nieprzyjazne warunki klimatyczne.

Który polski kronikarz opisał czarną śmierć w relacji uznawanej za wtórną i mało wiarygodną?

Źródeł pisanych o epidemii w Polsce i Czechach jest bardzo mało, stąd dawny pogląd, że pierwsza fala zarazy ominęła te kraje.

Którzy pokutnicy tworzyli w czasie czarnej śmierci bractwa liczące ponad 800 tysięcy członków?

Zaraza przyczyniła się do odnowy religijnej, zmieniającej się nieraz w fanatyzm. Procesje biczowników odnotowano także w Polsce.

Które miasto na Krymie oblegała armia chana Dżany Bega, gdy zaraza dotarła do Europy?

Uciekający z miasta kupcy z Genui mieli zanieść zarazę do Europy południowej, skąd przeniosła się później na północ.

Na którą wyspę zaraza dotarła w październiku 1347 roku na pokładach genueńskich galer?

Galer było dwanaście, a choroba szybko objęła całą wyspę. Prawdopodobnie epidemia przybywała do Europy kilka razy niezależnie.

W ciągu ilu dni od zarażenia umierała większość chorych na czarną śmierć?

Historyk David Herlihy wskazał jeszcze jeden możliwy objaw: piegopodobne plamy i wysypkę, być może po pokąsaniu przez pchły.

Jaki okres klimatyczny rozpoczął się w Europie pod koniec XIII wieku?

Zimy stały się ostrzejsze, a zbiory uboższe, więc w stuleciu przed zarazą powszechne były niedobory żywności i szybko rosnące ceny.

Ile lat ludzkość potrzebowała, by po czarnej śmierci wrócić do liczebności sprzed pandemii?

Liczba ludzi na świecie spadła w czasie pandemii z 450 milionów do 350–375 milionów.

Jakie zjawisko z 1345 roku paryski wydział medycyny uznał za przyczynę czarnej śmierci?

Było to pierwsze i jedno z najbardziej rozpowszechnionych wyjaśnień epidemii. Powszechnie wierzono wtedy, że choroby wywołuje złe powietrze.

Z którą wojną zbiegła się w czasie epidemia dżumy z lat 1709–1713 w Szwecji i Prusach?

Zaraza zabiła wtedy także dwie trzecie populacji Helsinek i jedną trzecią ludności Sztokholmu.

W kronikach z którego wieku po raz pierwszy nazwano średniowieczną zarazę „czarną”?

Kroniki te powstały w Szwecji i Danii, a czerń miała raczej symbolizować strach i smutek niż barwę skóry chorych.

Które miasto odwiedziły w 1894 roku zespoły badaczy szukające patogenu dżumy?

Wcześniej, w 1865 roku, dżuma wybuchła w południowych Chinach, skąd została później zawleczona do Indii.

W którym mieście pod wpływem czarnej śmierci powstała w 1377 roku instytucja kwarantanny?

Znaczenie higieny dla zdrowia dostrzeżono dopiero w XIX wieku, wcześniej normą były brudne i zaśmiecone ulice.

Ludność którego miasta spadła ze 110–120 tysięcy w 1338 do 50 tysięcy w 1351 roku?

W Paryżu wymarła połowa liczącej wówczas 100 tysięcy osób populacji, a w Hamburgu i Bremie zmarło co najmniej 60% ludności.

Które miasto uznaje się za najważniejsze ognisko czarnej śmierci w północnych Włoszech?

Galery dobiły tam na początku 1348 roku, a pod koniec stycznia wydalone z Italii okręty dotarły już do wybrzeży Francji.

W którym mieście zaraza zabiła w 1656 roku około połowy z 300 tysięcy mieszkańców?

W pierwszej połowie siedemnastego stulecia dżuma zabiła w całych Włoszech ok. 1,7 mln ludzi, czyli mniej więcej 14% populacji.

Do gorączki wywoływanej przez który wirus Scott i Duncan porównali czarną śmierć?

Krytycy teorii dżumy wskazują m.in., że populacja szczurów była zbyt mała, a zaraza szerzyła się znacznie szybciej niż dzisiejsza dżuma.

Z której chińskiej prowincji pochodzi czarna śmierć według genetyków z 2010 roku?

Wcześniej w Chinach częste klęski żywiołowe i nieurodzaje doprowadziły do wielkiego głodu, który rozpoczął się w 1331 roku.

Odmianę jakiej choroby zoolog Graham Twigg wskazał jako przyczynę czarnej śmierci?

W 1984 roku Twigg opublikował pierwszą znaczącą pracę wprost negującą odpowiedzialność dżumy dymieniczej za tę epidemię.

Który niemiecki lekarz opisał czarną śmierć w publikacji z 1832 roku?

Jego praca, przełożona potem na angielski, upowszechniła nazwę czarnej śmierci w krajach niemiecko- i angielskojęzycznych.

W którym czasopiśmie opublikowano w 2011 roku genom bakterii odpowiedzialnej za czarną śmierć?

Badanie wykazało, że średniowieczny szczep jest przodkiem dzisiejszej pałeczki dżumy. Materiał pochodził ze szczątków ofiar zarazy.

Nad którym jeziorem znaleziono nestoriańskie pochówki z lat 1338–1339 z inskrypcją o zarazie?

Wielu epidemiologów uznaje to miejsce w Kirgistanie za pierwotne ognisko dżumy, z którego przeniosła się ona do Chin i Indii.

Kogo uważa się zazwyczaj za odkrywcę mechanizmu działania pałeczki dżumy (1898)?

Bakteria namnaża się w jelicie przednim pchły i je blokuje. Głodny owad żeruje agresywnie i wprowadza tysiące pałeczek w miejsce ssania krwi.