Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Czarna śmierć to jedna z największych epidemii w dziejach ludzkości. W XIV wieku przeszła przez Europę i Bliski Wschód, a za jej przyczynę uważa się dziś pałeczkę dżumy. Quiz sprawdza, skąd przyszła zaraza, jak się rozprzestrzeniała, jakie dawała objawy i czym ją wówczas tłumaczono. Są też pytania o późniejsze nawroty dżumy, w tym o wielką zarazę w Londynie. Pytania mają cztery odpowiedzi i krótkie wyjaśnienie. Możesz zagrać od razu albo wydrukować zestaw.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jaką łacińską nazwę nosi bakteria uznawana za sprawcę czarnej śmierci?
Yersinia pestis
Jej DNA wykryto w szkieletach z masowych grobów rozsianych po północnej, środkowej i południowej Europie.
Q 02Obrzęk czego był najczęściej opisywanym objawem czarnej śmierci?
węzłów chłonnych
Obrzęki pojawiały się w pachwinach, pod pachami lub na szyi. Kolejnymi objawami były wysoka gorączka i wymiotowanie krwią.
Q 03W którym dziele z 1353 roku Giovanni Boccaccio oddał nastroje czasu czarnej śmierci?
„Dekameron”
Niepewność przeżycia kolejnego dnia budziła niekiedy chęć życia chwilą. Boccaccio był świadkiem zarazy i opisał także jej objawy.
Q 04Zatruwanie czego zarzucano Żydom w czasie czarnej śmierci?
studni
Przyczyn zarazy upatrywano też w siłach astrologicznych i trzęsieniach ziemi, a wielu ludzi wierzyło, że sprowadził ją gniew Boży.
Q 05Imię którego cesarza nosi pierwsza z trzech wielkich epidemii dżumy, z VI–VII wieku?
Justynian
Zaraza wybuchła w Cesarstwie Bizantyńskim i przyczyniła się do zgonu ok. 40% mieszkańców Konstantynopola.
Q 06Jaki odsetek ludności Europy zabiła według szacunków czarna śmierć?
30–60%
W zatłoczonych miastach śmiertelność bardzo często sięgała połowy mieszkańców, a najmniej ucierpieli ludzie żyjący na odizolowanych obszarach.
Q 07Do którego świętego miasta islamu zaraza dotarła w 1349 roku?
Mekka
W tym samym roku epidemia spowodowała masowe zgony w Mosulu, a przez Bagdad przetoczyła się jej druga faza.
Q 08Jakich machin użyli Mongołowie, by wrzucić zwłoki chorych do oblężonego miasta na Krymie?
katapult
Niezależnie od prawdziwości tej opowieści do szerzenia się choroby przyczyniły się głód, wojny i nieprzyjazne warunki klimatyczne.
Q 09Który polski kronikarz opisał czarną śmierć w relacji uznawanej za wtórną i mało wiarygodną?
Jan Długosz
Źródeł pisanych o epidemii w Polsce i Czechach jest bardzo mało, stąd dawny pogląd, że pierwsza fala zarazy ominęła te kraje.
Q 10Którzy pokutnicy tworzyli w czasie czarnej śmierci bractwa liczące ponad 800 tysięcy członków?
flagelanci
Zaraza przyczyniła się do odnowy religijnej, zmieniającej się nieraz w fanatyzm. Procesje biczowników odnotowano także w Polsce.
Q 11Które miasto na Krymie oblegała armia chana Dżany Bega, gdy zaraza dotarła do Europy?
Kaffa
Uciekający z miasta kupcy z Genui mieli zanieść zarazę do Europy południowej, skąd przeniosła się później na północ.
Q 12Na którą wyspę zaraza dotarła w październiku 1347 roku na pokładach genueńskich galer?
Sycylia
Galer było dwanaście, a choroba szybko objęła całą wyspę. Prawdopodobnie epidemia przybywała do Europy kilka razy niezależnie.
Q 13W ciągu ilu dni od zarażenia umierała większość chorych na czarną śmierć?
2–7
Historyk David Herlihy wskazał jeszcze jeden możliwy objaw: piegopodobne plamy i wysypkę, być może po pokąsaniu przez pchły.
Q 21Ludność którego miasta spadła ze 110–120 tysięcy w 1338 do 50 tysięcy w 1351 roku?
Florencja
W Paryżu wymarła połowa liczącej wówczas 100 tysięcy osób populacji, a w Hamburgu i Bremie zmarło co najmniej 60% ludności.
Q 22Które miasto uznaje się za najważniejsze ognisko czarnej śmierci w północnych Włoszech?
Piza
Galery dobiły tam na początku 1348 roku, a pod koniec stycznia wydalone z Italii okręty dotarły już do wybrzeży Francji.
Q 23W którym mieście zaraza zabiła w 1656 roku około połowy z 300 tysięcy mieszkańców?
Neapol
W pierwszej połowie siedemnastego stulecia dżuma zabiła w całych Włoszech ok. 1,7 mln ludzi, czyli mniej więcej 14% populacji.
Q 14Jaki okres klimatyczny rozpoczął się w Europie pod koniec XIII wieku?
mała epoka lodowa
Zimy stały się ostrzejsze, a zbiory uboższe, więc w stuleciu przed zarazą powszechne były niedobory żywności i szybko rosnące ceny.
Q 15Ile lat ludzkość potrzebowała, by po czarnej śmierci wrócić do liczebności sprzed pandemii?
150
Liczba ludzi na świecie spadła w czasie pandemii z 450 milionów do 350–375 milionów.
Q 16Jakie zjawisko z 1345 roku paryski wydział medycyny uznał za przyczynę czarnej śmierci?
koniunkcję trzech planet
Było to pierwsze i jedno z najbardziej rozpowszechnionych wyjaśnień epidemii. Powszechnie wierzono wtedy, że choroby wywołuje złe powietrze.
Q 17Z którą wojną zbiegła się w czasie epidemia dżumy z lat 1709–1713 w Szwecji i Prusach?
III wojna północna
Zaraza zabiła wtedy także dwie trzecie populacji Helsinek i jedną trzecią ludności Sztokholmu.
Q 18W kronikach z którego wieku po raz pierwszy nazwano średniowieczną zarazę „czarną”?
XVI
Kroniki te powstały w Szwecji i Danii, a czerń miała raczej symbolizować strach i smutek niż barwę skóry chorych.
Q 19Które miasto odwiedziły w 1894 roku zespoły badaczy szukające patogenu dżumy?
Hongkong
Wcześniej, w 1865 roku, dżuma wybuchła w południowych Chinach, skąd została później zawleczona do Indii.
Q 20W którym mieście pod wpływem czarnej śmierci powstała w 1377 roku instytucja kwarantanny?
Dubrownik
Znaczenie higieny dla zdrowia dostrzeżono dopiero w XIX wieku, wcześniej normą były brudne i zaśmiecone ulice.
Q 24Do gorączki wywoływanej przez który wirus Scott i Duncan porównali czarną śmierć?
Ebola
Krytycy teorii dżumy wskazują m.in., że populacja szczurów była zbyt mała, a zaraza szerzyła się znacznie szybciej niż dzisiejsza dżuma.
Q 25Z której chińskiej prowincji pochodzi czarna śmierć według genetyków z 2010 roku?
Junnan
Wcześniej w Chinach częste klęski żywiołowe i nieurodzaje doprowadziły do wielkiego głodu, który rozpoczął się w 1331 roku.
Q 26Odmianę jakiej choroby zoolog Graham Twigg wskazał jako przyczynę czarnej śmierci?
wąglika
W 1984 roku Twigg opublikował pierwszą znaczącą pracę wprost negującą odpowiedzialność dżumy dymieniczej za tę epidemię.
Q 27Który niemiecki lekarz opisał czarną śmierć w publikacji z 1832 roku?
Justus Hecker
Jego praca, przełożona potem na angielski, upowszechniła nazwę czarnej śmierci w krajach niemiecko- i angielskojęzycznych.
Q 28W którym czasopiśmie opublikowano w 2011 roku genom bakterii odpowiedzialnej za czarną śmierć?
„Nature”
Badanie wykazało, że średniowieczny szczep jest przodkiem dzisiejszej pałeczki dżumy. Materiał pochodził ze szczątków ofiar zarazy.
Q 29Nad którym jeziorem znaleziono nestoriańskie pochówki z lat 1338–1339 z inskrypcją o zarazie?
Issyk-kul
Wielu epidemiologów uznaje to miejsce w Kirgistanie za pierwotne ognisko dżumy, z którego przeniosła się ona do Chin i Indii.
Q 30Kogo uważa się zazwyczaj za odkrywcę mechanizmu działania pałeczki dżumy (1898)?
Paul-Louis Simond
Bakteria namnaża się w jelicie przednim pchły i je blokuje. Głodny owad żeruje agresywnie i wprowadza tysiące pałeczek w miejsce ssania krwi.