Platon: życie i filozofia — 30 ciekawostek

Co oglądają na ścianie niewolnicy uwięzieni w słynnej jaskini z metafory Platona?

Jaskinia to obraz duszy, która za prawdziwy byt bierze tylko to, co poznaje zmysłami. Wyjście z niej prowadzi ku ideom, oświetlanym niczym przez słońce.

Co znaczy greckie słowo „platýs”, od którego ma pochodzić przydomek Platona?

Przydomek miał nawiązywać do atletycznej budowy ciała filozofa, czyli do jego czoła i pleców. Inna koncepcja wiąże go z bogactwem i rozwlekłością mowy.

Która idea zajmuje najwyższe miejsce w platońskiej hierarchii idei?

Jest ona zasadą wszystkich pozostałych. Platon przyrównał ją do słońca, które świeci na zewnątrz jaskini, i przyznawał, że bardzo trudno ją dojrzeć.

Jakie owady miały według legendy złożyć miód w ustach małego Platona?

Stało się to na górze Hymettos, dokąd rodzice zabrali dziecko, by złożyć ofiarę bogom. Legenda widzi w tym zapowiedź niezwykłej słodyczy jego przyszłej mowy.

Na którą wyspę Platon wyprawiał się aż trzykrotnie, wikłając się tam w politykę?

Apulejusz nazwał te wyprawy „nieszczęśliwymi”. Uchodzą one za wzorcowy przykład katastrofalnego wkroczenia filozofa w świat polityki.

Który wulkan chciał poznać Platon, gdy około 388 r. p.n.e. ruszył w podróż naukową?

Podczas tej podróży filozof poznał Diona, z którym próbował potem przekonać władcę Syrakuz do idei króla-filozofa. Skończyło się to zatargiem.

Z ilu części składa się ludzka dusza w nauce Platona?

Są to części rozumna, zapalczywa i pożądawcza. Z tego podziału wypływa cała etyka filozofa, a sprawom etycznym poświęcił on najwięcej prac.

Jakiej dziedziny uczył Platona w Italii pitagorejczyk Eurytos?

Kontakt z pitagorejczykami filozof nawiązał podczas pobytu w Italii. Poznał tam też Timajosa z Lokroj, późniejszą tytułową postać jednego z dialogów.

Który cesarz bizantyński zlikwidował w 529 r. Akademię założoną przez Platona?

Akademia bywa uważana za pierwszą szkołę filozoficzną w historii Zachodu, a jej twórca za rektora pierwszego uniwersytetu.

Jaki ptak przyśnił się Sokratesowi tuż przed tym, jak przedstawiono mu Platona?

We śnie pisklęciu natychmiast wyrosły skrzydła i ze śpiewem wzbiło się w powietrze. Nazajutrz mistrz miał uznać, że tym ptakiem jest jego nowy uczeń.

Któremu herosowi był poświęcony ateński gaj, w którym Platon urządził swoją szkołę?

Od imienia tego herosa szkoła wzięła swoją nazwę, a przez niemal 1000 lat działalności była ważnym ośrodkiem nauki.

Kto nazwał europejską tradycję filozoficzną szeregiem przypisów do Platona?

Podobnie pisał Emerson, dla którego Platon jest po prostu filozofią. Autor powiedzenia miał na myśli bogactwo myśli rozsianych po pismach, a nie gotowy system.

Ile lat spędził Arystoteles w Akademii Platońskiej?

Arystoteles wywodził platońską teorię idei z wcześniejszych poszukiwań istoty rzeczy, prowadzonych przez eleatów i pitagorejczyków.

Jak Dionizjos I, władca Syrakuz, ukarał Platona po zatargu z filozofem?

Zadanie to otrzymał Pollis, ambasador Sparty. Wcześniej filozof wraz z Dionem bezskutecznie próbował nakłonić tyrana do idei króla-filozofa.

W dniu narodzin którego boga miał według legendy przyjść na świat Platon?

Legenda mówi wręcz o narodzinach z dziewicy: bóg ten, opiekun Muz i mądrości, miał ukazać się we śnie Aristonowi, ojcu przyszłego filozofa.

Z rodu którego ateńskiego prawodawcy wywodziła się Periktione, matka Platona?

Ojciec filozofa, Ariston, pochodził z rodu potomków króla Kodrosa. Arystokratyczne korzenie ukierunkowały poglądy polityczne syna i pozwoliły mu na kosztowną edukację.

Który dialog uchodzi za ostatnie dzieło Platona?

Porządek społeczny opisany w tym dialogu opiera się na bogu jako mierze i kluczu do harmonii duszy. Platon przeciwstawił tę myśl maksymie Protagorasa.

Podstawą której cnoty jest w nauce Platona zapalczywa część duszy?

Część rozumna odpowiada z kolei za mądrość, a pokonanie zmysłowości daje cnotę rozsądku, czyli umiarkowania.

Która kapłanka prowadzi Sokratesa ku ideom w „Uczcie” Platona?

To echo poematu Parmenidesa, w którym mądrość przekazuje filozofowi bogini. Mowa kapłanki opisuje wznoszenie się od miłości do ciał po piękno samo w sobie.

Która starożytna komedia utrwaliła obraz Sokratesa jako jednego z sofistów?

Młodość Platona przypadła na czas intensywnej działalności ruchu sofistycznego, z którym postronni wiązali także jego nauczyciela.

Jaki wynalazek zachwala bóg Teut przed królem Tamuzem w „Fajdrosie” Platona?

Król Egiptu odpowiada, że wynalazek ten zasieje w duszach niepamięć i da uczniom jedynie pozór mądrości. Platon cenił żywą mowę wyżej niż martwą literę.

W którym roku p.n.e. Platon po powrocie do Aten założył swoją szkołę?

Szkoła mieściła się w północno-zachodniej części miasta. Filozof w niej zamieszkał i udzielał nauk nieodpłatnie.

Pod czyim kierunkiem Platon rozpoczął studia filozoficzne, zanim trafił do Sokratesa?

Ten pierwszy nauczyciel zapoznał go z poglądami heraklitejskimi. Młody Platon kształcił się poza tym w zakresie malarstwa i poezji.

Który polski badacz rozsławił stylometryczną metodę datowania dialogów Platona?

Jest on autorem monumentalnego dzieła o logice Platona. Samą metodę stworzył wcześniej Lewis Campbell, badając chronologię dialogów.

Czyje utwory miano znaleźć pod poduszką łoża, na którym zmarł Platon?

Nie było tam nic egipskiego, pitagorejskiego ani platońskiego. Inne przekazy mówią, że filozof zmarł, słuchając muzyki, śpiąc albo w trakcie pisania.

Ile lat Platon spędził u boku Sokratesa, zanim ten zmarł w 399 r. p.n.e.?

Poglądy mistrza wywarły istotny wpływ na myśl Platona, który uchodzi za najwybitniejszego z jego uczniów i uczynił go główną postacią swoich dzieł.

Kto zorganizował Platonowi bezpieczny transport z Syrakuz do Grecji po trzeciej wyprawie?

Władca Syrakuz zaprosił filozofa, by się z nim pogodzić, lecz znów doszło do nieporozumień. W 360 p.n.e. Platon wrócił do Aten.

Jak nazywa się słynny argument przeciw teorii idei z dialogu „Parmenides”?

To najbardziej radykalna krytyka własnej teorii, jaką przeprowadził Platon. W późniejszych dialogach rola Sokratesa wyraźnie maleje na rzecz innych mówców.

W którym dialogu Platon dokonuje symbolicznego „ojcobójstwa” Parmenidesa?

Platon podejmuje tam próbę orzekania o niebycie, czego zakazywał filozof z Elei. Sam byt przeciwstawia jednak nie niebytowi, lecz stawaniu się.

Kto zapłacił za uwolnienie Platona, gdy ten padł ofiarą gniewu Dionizjosa I?

Według Ficina Egineci chcieli najpierw skazać Ateńczyka na śmierć, lecz uznali, że prawo nie dotyczy filozofów. Wybawca odesłał go do przyjaciół w Atenach.