Układ odpornościowy i przeciwciała — 30 ciekawostek

Który retrowirus wywołuje zespół nabytego niedoboru odporności (AIDS)?

Niedobór odporności może mieć też podłoże genetyczne, jak w zespole SCID, albo być skutkiem działania środków farmaceutycznych.

Jak nazywają się choroby, w których układ odpornościowy atakuje własne, zdrowe tkanki?

Wynikają z nadaktywności układu odpornościowego; należą do nich m.in. reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy i choroba Hashimoto.

Które odruchy mechanicznie wyrzucają patogeny z dróg oddechowych?

Za tę obronę odpowiadają płuca, a razem z drobnoustrojami usuwane są w ten sposób także inne czynniki drażniące.

Co pozwala układowi odpornościowemu skuteczniej wykrywać poznane już patogeny?

Powstaje dzięki ciągłej adaptacji i umożliwia szybszy oraz silniejszy atak przy kolejnym zetknięciu z tym samym drobnoustrojem.

Która wydzielina dróg oddechowych i przewodu pokarmowego działa jak pułapka na drobnoustroje?

Mikroorganizmy są też wypłukiwane z ciała wraz ze łzami i moczem.

Przez jaki narząd matczyne przeciwciała IgG trafiają do płodu w czasie ciąży?

Dzięki temu noworodek ma we krwi wyższe stężenie IgG niż człowiek dorosły.

Jakie bariery są najprostszą linią obrony organizmu przed bakteriami i wirusami?

Taką pierwszą zaporą są na przykład skóra, szkielety zewnętrzne owadów, skorupy jaj czy pokryte woskiem kutykule liści.

Na jakich komórkach krwi znajduje się antygen zwany czynnikiem Rh?

Osoby Rh+ mają ten antygen, osoby Rh− go nie mają; niezgodność między matką a dzieckiem może prowadzić do uczulenia matki.

Jaki rodzaj odporności jest podstawą działania szczepień ochronnych?

Układ odpornościowy kręgowców stale uczy się coraz skuteczniej rozpoznawać poszczególne patogeny i zapamiętuje te już poznane.

Jak nazywa się odporność uzyskiwana przez podanie choremu gotowych przeciwciał w surowicy?

Jest krótkotrwała; korzysta się z niej m.in. przy agammaglobulinemii sprzężonej z chromosomem X, czyli całkowitym niedoborze przeciwciał.

Nadmierny wzrost jakich drobnoustrojów mogą spowodować doustne antybiotyki?

Większość antybiotyków działa tylko na bakterie, więc kuracja może zaburzyć równowagę flory i skończyć się na przykład kandydozą.

Która grupa zwierząt ma adaptacyjny układ odpornościowy jako trzecią warstwę ochrony?

Ta warstwa włącza się, gdy patogen uniknie odpowiedzi wrodzonej, i poprawia rozpoznawanie drobnoustroju wyeliminowanego już wcześniej.

Jaką odpowiedź zapewnia wrodzony układ odpornościowy, gdy patogen przełamie zewnętrzne bariery?

U większości organizmów to właśnie ten układ jest głównym i dominującym systemem obrony gospodarza, choć nie daje długotrwałej odporności.

Jakimi komórkami stają się pobudzone limfocyty B wydzielające przeciwciała?

Wytwarzanie przeciwciał to główne zadanie humoralnej części układu odpornościowego.

Który enzym przeciwbakteryjny występuje w ślinie, łzach i mleku kobiecym?

Towarzyszy mu tam fosfolipaza A, a skóra i drogi oddechowe wydzielają dodatkowo peptydy antybakteryjne.

Jaką barierą ochronną jest komensalna flora przewodu pokarmowego?

Konkuruje z chorobotwórczymi bakteriami o pokarm i przestrzeń, a czasem zmienia warunki otoczenia, na przykład pH lub dostępność żelaza.

Czego ryzyko stwarza ciąża, w której matka jest Rh−, a dziecko Rh+?

Zagrożenie rośnie z każdą kolejną ciążą; uczuleniu matki zapobiega podanie jej przeciwciał przeciwko czynnikowi Rh.

Które enzymy wraz z kwasem żołądkowym tworzą chemiczną obronę żołądka przed patogenami?

Do chemicznych zapór organizmu należą też peptydy antybakteryjne wydzielane przez skórę i drogi oddechowe.

Która substancja wywołuje gorączkę i rozszerzenie naczyń krwionośnych w stanie zapalnym?

Leukotrieny z kolei przyciągają na miejsce krwinki białe, czyli leukocyty.

Którym ptakom wstrzykuje się antygen, aby uzyskać przeciwciała w żółtku jaja?

Do wytwarzania przeciwciał wykorzystuje się też ssaki: myszy, szczury, króliki, owce, kozy i konie.

Jaki sufiks w nazwie leku oznacza przeciwciało monoklonalne?

Nazwa zdradza też pochodzenie: przeciwciała z komórek mysich mają człon „-o-”, a humanizowane człon „-zu-”.

Przed jaką infekcją chroni bakterie ich własny układ enzymów?

Podstawowe mechanizmy obronne powstały już u dawnych eukariontów i przetrwały m.in. u roślin, ryb, gadów i owadów.

Jakie peptydy antybakteryjne wydzielają skóra i drogi oddechowe?

To przykład bariery chemicznej; podobną rolę pełnią enzymy obecne w ślinie i łzach.

Jakie związki, obok cytokin, wywołują zapalenie po uwolnieniu z uszkodzonych komórek?

Wydzielają je komórki uszkodzone albo zainfekowane; do tej grupy związków należą leukotrieny.

Jak nazywa się część przeciwciała, która bezpośrednio wiąże antygen?

Znajduje się na każdym z dwóch ramion cząsteczki i jest zbudowana z fragmentów zarówno łańcucha ciężkiego, jak i lekkiego.

W którym roku Milstein i Köhler odkryli metodę produkcji przeciwciał monoklonalnych?

Odkrycie nagrodzono Noblem z fizjologii i medycyny; takich przeciwciał używa się dziś w diagnostyce i w poszukiwaniu terapii przeciwnowotworowych.

W którym roku Emil Behring i Kitasato Shibasaburo opisali leczniczy wpływ surowicy zwierząt?

Odkrycie to dało początek nowej dziedzinie wiedzy, immunologii, która przez następne pół wieku zajmowała się głównie chemią przeciwciał.

W którym roku japoński immunogenetyk Susumu Tonegawa otrzymał Nagrodę Nobla?

Wyjaśnił, jak to możliwe, że wariantów przeciwciał jest więcej niż genów w organizmie.

W jakich dwóch podstawowych formach występują łańcuchy lekkie przeciwciał?

Podział ten nie ma praktycznego znaczenia; o „zachowaniu” przeciwciała decyduje łańcuch ciężki.

Z którego roku pochodzi definicja immunoglobulin Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)?

Obejmuje ona także niektóre białka, które nie rozpoznają swoiście antygenów, ale biorą udział w reakcji odpornościowej, na przykład makroglobuliny.