Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Układ odpornościowy chroni organizm przed wirusami, bakteriami, grzybami i pasożytami, a także przed komórkami nowotworowymi. Działa na kilku poziomach: od skóry i śluzówek, przez odporność wrodzoną, aż po odpowiedź adaptacyjną. W quizie sprawdzisz, co wiesz o barierach ochronnych, stanie zapalnym, przeciwciałach i ich klasach oraz o uczonych, którzy stworzyli immunologię. Pytania mają różny poziom trudności, a do każdego dołączamy krótkie wyjaśnienie.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Który retrowirus wywołuje zespół nabytego niedoboru odporności (AIDS)?
HIV
Niedobór odporności może mieć też podłoże genetyczne, jak w zespole SCID, albo być skutkiem działania środków farmaceutycznych.
Q 02Jak nazywają się choroby, w których układ odpornościowy atakuje własne, zdrowe tkanki?
autoimmunologiczne
Wynikają z nadaktywności układu odpornościowego; należą do nich m.in. reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy i choroba Hashimoto.
Q 03Które odruchy mechanicznie wyrzucają patogeny z dróg oddechowych?
kaszel i kichanie
Za tę obronę odpowiadają płuca, a razem z drobnoustrojami usuwane są w ten sposób także inne czynniki drażniące.
Q 04Co pozwala układowi odpornościowemu skuteczniej wykrywać poznane już patogeny?
pamięć immunologiczna
Powstaje dzięki ciągłej adaptacji i umożliwia szybszy oraz silniejszy atak przy kolejnym zetknięciu z tym samym drobnoustrojem.
Q 05Która wydzielina dróg oddechowych i przewodu pokarmowego działa jak pułapka na drobnoustroje?
śluz
Mikroorganizmy są też wypłukiwane z ciała wraz ze łzami i moczem.
Q 06Przez jaki narząd matczyne przeciwciała IgG trafiają do płodu w czasie ciąży?
łożysko
Dzięki temu noworodek ma we krwi wyższe stężenie IgG niż człowiek dorosły.
Q 07Jakie bariery są najprostszą linią obrony organizmu przed bakteriami i wirusami?
fizyczne
Taką pierwszą zaporą są na przykład skóra, szkielety zewnętrzne owadów, skorupy jaj czy pokryte woskiem kutykule liści.
Q 08Na jakich komórkach krwi znajduje się antygen zwany czynnikiem Rh?
erytrocytach
Osoby Rh+ mają ten antygen, osoby Rh− go nie mają; niezgodność między matką a dzieckiem może prowadzić do uczulenia matki.
Q 09Jaki rodzaj odporności jest podstawą działania szczepień ochronnych?
swoista
Układ odpornościowy kręgowców stale uczy się coraz skuteczniej rozpoznawać poszczególne patogeny i zapamiętuje te już poznane.
Q 10Jak nazywa się odporność uzyskiwana przez podanie choremu gotowych przeciwciał w surowicy?
bierna
Jest krótkotrwała; korzysta się z niej m.in. przy agammaglobulinemii sprzężonej z chromosomem X, czyli całkowitym niedoborze przeciwciał.
Q 11Nadmierny wzrost jakich drobnoustrojów mogą spowodować doustne antybiotyki?
grzybów
Większość antybiotyków działa tylko na bakterie, więc kuracja może zaburzyć równowagę flory i skończyć się na przykład kandydozą.
Q 12Która grupa zwierząt ma adaptacyjny układ odpornościowy jako trzecią warstwę ochrony?
kręgowce
Ta warstwa włącza się, gdy patogen uniknie odpowiedzi wrodzonej, i poprawia rozpoznawanie drobnoustroju wyeliminowanego już wcześniej.
Q 13Jaką odpowiedź zapewnia wrodzony układ odpornościowy, gdy patogen przełamie zewnętrzne bariery?
natychmiastową, lecz nieswoistą
Q 21Jaki sufiks w nazwie leku oznacza przeciwciało monoklonalne?
-mab
Nazwa zdradza też pochodzenie: przeciwciała z komórek mysich mają człon „-o-”, a humanizowane człon „-zu-”.
Q 22Przed jaką infekcją chroni bakterie ich własny układ enzymów?
wirusową
Podstawowe mechanizmy obronne powstały już u dawnych eukariontów i przetrwały m.in. u roślin, ryb, gadów i owadów.
Q 23Jakie peptydy antybakteryjne wydzielają skóra i drogi oddechowe?
β-defensyny
To przykład bariery chemicznej; podobną rolę pełnią enzymy obecne w ślinie i łzach.
Q 24Jakie związki, obok cytokin, wywołują zapalenie po uwolnieniu z uszkodzonych komórek?
U większości organizmów to właśnie ten układ jest głównym i dominującym systemem obrony gospodarza, choć nie daje długotrwałej odporności.
Q 14Jakimi komórkami stają się pobudzone limfocyty B wydzielające przeciwciała?
plazmatycznymi
Wytwarzanie przeciwciał to główne zadanie humoralnej części układu odpornościowego.
Q 15Który enzym przeciwbakteryjny występuje w ślinie, łzach i mleku kobiecym?
lizozym
Towarzyszy mu tam fosfolipaza A, a skóra i drogi oddechowe wydzielają dodatkowo peptydy antybakteryjne.
Q 16Jaką barierą ochronną jest komensalna flora przewodu pokarmowego?
biologiczną
Konkuruje z chorobotwórczymi bakteriami o pokarm i przestrzeń, a czasem zmienia warunki otoczenia, na przykład pH lub dostępność żelaza.
Q 17Czego ryzyko stwarza ciąża, w której matka jest Rh−, a dziecko Rh+?
hemolitycznej choroby noworodka
Zagrożenie rośnie z każdą kolejną ciążą; uczuleniu matki zapobiega podanie jej przeciwciał przeciwko czynnikowi Rh.
Q 18Które enzymy wraz z kwasem żołądkowym tworzą chemiczną obronę żołądka przed patogenami?
proteazy
Do chemicznych zapór organizmu należą też peptydy antybakteryjne wydzielane przez skórę i drogi oddechowe.
Q 19Która substancja wywołuje gorączkę i rozszerzenie naczyń krwionośnych w stanie zapalnym?
prostaglandyna
Leukotrieny z kolei przyciągają na miejsce krwinki białe, czyli leukocyty.
Q 20Którym ptakom wstrzykuje się antygen, aby uzyskać przeciwciała w żółtku jaja?
kurom
Do wytwarzania przeciwciał wykorzystuje się też ssaki: myszy, szczury, króliki, owce, kozy i konie.
eikozanoidy
Wydzielają je komórki uszkodzone albo zainfekowane; do tej grupy związków należą leukotrieny.
Q 25Jak nazywa się część przeciwciała, która bezpośrednio wiąże antygen?
paratop
Znajduje się na każdym z dwóch ramion cząsteczki i jest zbudowana z fragmentów zarówno łańcucha ciężkiego, jak i lekkiego.
Q 26W którym roku Milstein i Köhler odkryli metodę produkcji przeciwciał monoklonalnych?
1975
Odkrycie nagrodzono Noblem z fizjologii i medycyny; takich przeciwciał używa się dziś w diagnostyce i w poszukiwaniu terapii przeciwnowotworowych.
Q 27W którym roku Emil Behring i Kitasato Shibasaburo opisali leczniczy wpływ surowicy zwierząt?
1890
Odkrycie to dało początek nowej dziedzinie wiedzy, immunologii, która przez następne pół wieku zajmowała się głównie chemią przeciwciał.
Q 28W którym roku japoński immunogenetyk Susumu Tonegawa otrzymał Nagrodę Nobla?
1987
Wyjaśnił, jak to możliwe, że wariantów przeciwciał jest więcej niż genów w organizmie.
Q 29W jakich dwóch podstawowych formach występują łańcuchy lekkie przeciwciał?
κ i λ
Podział ten nie ma praktycznego znaczenia; o „zachowaniu” przeciwciała decyduje łańcuch ciężki.
Q 30Z którego roku pochodzi definicja immunoglobulin Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)?
1964
Obejmuje ona także niektóre białka, które nie rozpoznają swoiście antygenów, ale biorą udział w reakcji odpornościowej, na przykład makroglobuliny.