Zegary i pomiar czasu — 30 ciekawostek

Jaki zegar oprócz godzin pokazuje też fazy Księżyca albo pozycje ciał niebieskich?

Takie mechanizmy rozbudowywano o dodatkowe przekładnie i tarcze, które przedstawiały także kalendarz albo święta ruchome.

W którym starożytnym kraju czas odmierzano za pomocą obelisków i zegarów cieniowych?

Później rozwijano także inne przyrządy, które pozwalały dzielić dobę na mniejsze odcinki.

Jaką przewagę nad zegarami słonecznymi dawały zegary wodne?

W świecie greckim i rzymskim rozwijano potem złożone klepsydry z dzwonkami, wskaźnikami i ruchomymi figurami.

Co w tradycji brytyjskiej miało zapowiadać zatrzymanie się zegara?

Za zły omen uchodziło tam również wybicie niewłaściwej godziny, a nawet mówienie w czasie bicia zegara.

Która cecha wahadła decyduje przede wszystkim o okresie jego małych wychyleń?

Regularność tych drgań sprawiła, że zegary z takim regulatorem przez stulecia były podstawą dokładnego pomiaru czasu w zastosowaniach stacjonarnych.

Kto był twórcą zegara wahadłowego, który w XVII wieku przyniósł duży skok dokładności?

Regulator tej konstrukcji poruszał się znacznie bardziej regularnie niż wcześniejsze, więc szybko trafiła ona do obserwatoriów i warsztatów.

W której kulturze podarowanie zegara bywa nietaktem, bo kojarzy się z pożegnaniem zmarłego?

Wyrażenie oznaczające taki podarunek brzmi tam podobnie do zwrotu o odprowadzaniu kogoś na ostatnią drogę, co razi zwłaszcza osoby starsze.

Który element zegara mechanicznego przekazuje energię regulatorowi i dozuje ruch przekładni?

Zegary kwarcowe obywają się bez niego: sygnał drgającego kryształu steruje wskazaniami za pośrednictwem układu elektronicznego.

Która firma wprowadziła w 1969 roku Astron, pierwszy seryjny kwarcowy zegarek naręczny?

Kwarc oznaczał poprawę dokładności, mniejszą wrażliwość na położenie i łatwiejszą integrację z wyświetlaczami elektronicznymi.

Atom którego pierwiastka służy od 1967 roku do definiowania sekundy?

Definicja opiera się na częstotliwości przejścia nadsubtelnego w izotopie o liczbie masowej 133.

Jak nazywa się układ o powtarzalnych drganiach, który odmierza czas w nowoczesnym zegarze?

W zegarach mechanicznych tę rolę pełni zwykle wahadło albo balans, w kwarcowych rezonator kwarcowy, a w atomowych przejścia energetyczne atomów.

Jak nazywa się element zegara słonecznego, którego cień pada na skalę i wskazuje czas?

Z tego powodu taki zegar pozostawał zależny od bezpośredniego oświetlenia i od lokalnej geometrii.

Co przejmuje rolę wahadła w zegarach przenośnych?

Taki regulator jest mniej wrażliwy na zmianę położenia urządzenia; wahadło najlepiej sprawdza się w konstrukcjach stacjonarnych.

Która instytucja utrzymuje w Polsce fizyczną realizację skali UTC, oznaczaną UTC(PL)?

Ta sama instytucja udostępnia publiczną usługę synchronizacji czasu, która pozwala uzgadniać systemy komputerowe z polskim czasem urzędowym.

Jakie własności kwarcu, odkryte w XIX wieku, stały się podstawą zegarów kwarcowych?

Rezonator z tego minerału pracuje z dużo wyższą częstotliwością niż regulatory mechaniczne, a jego sygnał można elektronicznie dzielić do impulsów sekundowych.

Który język dał polszczyźnie słowo „zegar”?

Pierwotnie wyraz oznaczał urządzenie, w którym woda lub piasek przesączają się miarowo, czyli klepsydrę albo zegar wodny.

Kto przez dziesięciolecia rozwijał chronometry, sprawdzone w próbie morskiej z 1761 roku?

Próba wykazała błąd mniejszy niż pięć sekund po dziesięciu tygodniach, mimo kołysania i zmian temperatury.

Co opuszczano w portach o ściśle wyznaczonej porze, by marynarze mogli korygować chronometry?

Takie publiczne sygnały pozwalały porównać wskazania przyrządów pokładowych jeszcze przed wyjściem w morze.

W którym polskim mieście uruchomiono w 2011 roku zegar pulsarowy?

Konstrukcja łączy rubidowy wzorzec częstotliwości z układem odbierającym impulsy od kilku pulsarów.

Który władca otrzymał od Haruna ar-Raszida rozbudowany zegar wodny?

W XII i XIII wieku Al-Dżazarī konstruował z kolei zegary słoniowe, zamkowe i pisarskie, łączące odmierzanie czasu z automatami.

Gdzie Warren Marrison i J.W. Horton zbudowali w 1927 roku wczesny zegar kwarcowy?

Przez kolejne dekady urządzenia tego typu służyły jako bardzo dokładne wzorce częstotliwości, aż do przejścia na zegary atomowe w latach 60.

Jak w staropolszczyźnie mówiono o zegarze, o którym dziś powiemy, że „idzie”?

To ślad dawnego wyobrażenia czasu, który „cieknie” niczym woda albo piasek w klepsydrze.

Jakie wahadło wykonuje w zegarze powolny ruch obrotowy zamiast klasycznych wychyleń?

Takie konstrukcje ceniono za długi okres drgań i małe zapotrzebowanie na energię, choć nie stały się uniwersalnym standardem dokładności.

W którym włoskim mieście Giovanni Dondi zbudował w XIV wieku zegar pełniący rolę planetarium?

W tym samym stuleciu podobnie złożoną konstrukcję, łączącą wskazanie czasu z kalendarzem, stworzył Richard z Wallingford w St Albans.

Jakim typem wychwytu regulowano w XIII i XIV wieku europejskie zegary napędzane ciężarami?

Te wczesne konstrukcje często nie miały jeszcze tarczy i służyły głównie do wybijania godzin.

Kiedy parlament brytyjski wyznaczył nagrodę, która pobudziła prace nad zegarami na statki?

Zadanie było trudne, bo mechanizm musiał utrzymywać dokładny chód na kołyszącym się pokładzie.

Czyja wieża zegarowa z XI wieku łączyła napęd wodny z funkcjami obserwacyjnymi?

Budowla pełniła także funkcje sygnalizacyjne i reprezentacyjne; to jeden z najbardziej znanych przykładów rozbudowanych zegarów Azji Wschodniej.

Z okolic którego roku pochodzi jedna z najwcześniejszych znanych wskazówek sekundowych?

Zegary pokazujące minuty istniały już w XV wieku: układ wskazań rozwijał się stopniowo wraz ze wzrostem dokładności mechanizmu.

Dla kogo około 1430 roku wykonano najstarszy zachowany zegar sprężynowy?

Popularna, zbyt uproszczona wersja wiąże początki takich konstrukcji dopiero z Peterem Henleinem i Norymbergą początku XVI wieku.

Kto opracował krzyżową odmianę wychwytu i zegary dokładne do 1–2 minut na dobę?

Taka dokładność była wyjątkowa jak na epokę przedwahadłową; pomagały w niej również rozwiązania typu remontoire.