Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Dopamina to jeden z najważniejszych neuroprzekaźników: steruje ruchem, motywacją i układem nagrody, a jej niedobór lub nadmiar wiąże się z wieloma chorobami. W quizie znajdziesz pytania o budowę i syntezę dopaminy, jej receptory i szlaki w mózgu, działanie poza układem nerwowym oraz zastosowanie w medycynie. Sprawdź, ile wiesz o związku, który łączy chorobę Parkinsona, ADHD i uzależnienia.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Do jakiej grupy związków chemicznych należy dopamina?
katecholaminy
Jest najprostszym możliwym związkiem tej grupy; należą do niej także adrenalina i noradrenalina.
Q 02Kiedy pojawia się drżenie kończyn typowe dla choroby Parkinsona?
w spoczynku
Chorobie towarzyszą też sztywność mięśni i spowolnienie ruchów, a w późniejszym stadium demencja.
Q 03Jaki lek, metaboliczny prekursor dopaminy, najczęściej podaje się w parkinsonizmie?
lewodopa
Lek nie przywraca utraconych komórek, lecz pobudza pozostałe do wytwarzania większej ilości dopaminy.
Q 04Ile receptorów dopaminowych zidentyfikowano u ssaków?
pięć
Wszystkie są receptorami metabotropowymi sprzężonymi z białkiem G i działają przez system przekaźników drugorzędowych.
Q 05Do jakiej grupy leków należą najskuteczniejsze środki na ADHD, np. metylofenidat?
stymulanty
Ich działanie polega na podniesieniu poziomu dopaminy w mózgu; jedną z przyczyn ADHD są zaburzenia układu dopaminergicznego.
Q 06Jaką popularną, choć niepotwierdzoną funkcję przypisuje się dopaminie?
przekaźnik przyjemności
Dopamina odpowiada głównie za pożądanie nagrody; ośrodki przyjemności leżą także poza układem dopaminowym, na przykład w gałce bladej brzusznej.
Q 07W jakiej postaci podaje się dopaminę jako lek, między innymi we wstrząsie septycznym?
kroplówka
W większych dawkach podwyższa ciśnienie tętnicze i zwiększa siłę skurczu mięśnia sercowego.
Q 08Ile czasu od zażycia potrzebuje kokaina w formie crack, by podnieść poziom dopaminy?
kilka sekund
Im szybciej substancja podnosi poziom dopaminy, tym silniej uzależnia – czasem wystarczy zaledwie parę dawek.
Q 09Wydzielanie którego hormonu przysadki hamuje przede wszystkim dopamina?
prolaktyna
Gdy dopaminy brakuje, hormon ten wydzielany jest w sposób ciągły; stąd druga nazwa dopaminy – prolaktostatyna.
Q 10W której części oka znajduje się dodatkowa grupa neuronów wydzielających dopaminę?
siatkówka
Dopamina wzmacnia tam aktywność czopków, a zmniejsza pręcików, co poprawia widzenie barw i ostrość przy jasnym świetle.
Q 11Który znany środek antydepresyjny opracowano na podstawie prac Arvida Carlssona?
Prozac
Szwedzki neurobiolog badał nie tylko dopaminę, lecz także inny neuroprzekaźnik – serotoninę.
Q 12Jak nazywa się proces powrotu dopaminy z synapsy do neuronu presynaptycznego?
wychwyt zwrotny
W cytozolu dopamina może zostać rozłożona albo ponownie zapakowana do pęcherzyków synaptycznych.
Q 13Do której części mózgu należy istota czarna, bogata w neurony dopaminergiczne?
śródmózgowie
Istota czarna wchodzi w skład jąder podstawnych i dzieli się na część zbitą oraz siatkowatą.
Q 21Jakim stanem nastroju objawia się spadek dopaminy po odstawieniu narkotyku?
dysforia
Towarzyszą jej objawy głodu narkotykowego; większość substancji uzależniających nasila impulsację dopaminergiczną w układzie mezolimbicznym.
Q 22Ile mniej więcej neuronów produkujących dopaminę znajduje się w ludzkim mózgu?
400 tysięcy
Choć są nieliczne i skupione w kilku niewielkich obszarach, ich aksony docierają do wielu struktur mózgu i silnie na nie wpływają.
Q 23Na które komórki odpornościowe dopamina działa w największym stopniu?
limfocyty
Dopamina głównie zmniejsza ich aktywność, a same komórki układu immunologicznego potrafią ją syntezować i uwalniać.
Q 14Wydzielanie którego hormonu zmniejsza aktywacja receptorów dopaminowych komórek beta trzustki?
insulina
Źródło dopaminy w trzustce nie jest znane – może pochodzić z krwi albo powstawać miejscowo w innych komórkach narządu.
Q 15W jaki aminokwas przekształca się fenyloalanina na szlaku syntezy dopaminy?
tyrozyna
Przemianę katalizuje hydroksylaza fenyloalaninowa z udziałem tlenu cząsteczkowego i tetrahydrobiopteryny.
Q 16Które miejsce w organizmie, obok neuronów, jest głównym źródłem syntezy dopaminy?
rdzeń nadnerczy
Dopamina powstaje też w tkankach obwodowych, między innymi w kanalikach nerkowych, pęcherzykach płucnych i trzustce.
Q 17Z czym u osób uzależnionych przestaje się łączyć „chcenie” substancji?
lubienie
Pragnienie zażycia substancji rośnie, podczas gdy przyjemność czerpana z jej spożycia maleje.
Q 18Jak określa się większość przypadków choroby Parkinsona, których przyczyna nie jest znana?
idiopatyczne
Znane czynniki niszczące komórki dopaminowe to częste wstrząśnienia mózgu, zapalenie mózgu i zatrucia niektórymi substancjami.
Q 19W którym roku Arvid Carlsson, badacz dopaminy, został laureatem Nagrody Nobla z medycyny?
2000
Carlsson wykazał, że osoby z chorobą Parkinsona mają w mózgu zbyt mało dopaminy.
Q 20W postaci jakiej soli podaje się dopaminę do celów leczniczych?
chlorowodorek
Ta uprotonowana forma jest lepiej rozpuszczalna i stabilniejsza; w stanie stałym to bezbarwny proszek.
Q 24Jaki objaw często wywołują leki przeciwpsychotyczne obniżające poziom dopaminy?
anhedonia
Leki te są zwykle antagonistami receptorów dopaminowych; pierwsza generacja działa głównie na receptory D2.
Q 25Jaki kwas jest kofaktorem przemiany dopaminy w noradrenalinę?
askorbinowy
Reakcję katalizuje hydroksylaza dopaminowa z udziałem tlenu; z noradrenaliny powstaje następnie adrenalina.
Q 26Który receptor dopaminowy jest najliczniejszy w układzie nerwowym człowieka?
D1
Na drugim miejscu pod względem liczebności są receptory D2, a pozostałe typy występują znacznie rzadziej.
Q 27Który kwas jest głównym końcowym produktem rozkładu dopaminy?
homowanilinowy
Związek ten nie ma znanej funkcji biologicznej; nerki filtrują go z krwiobiegu i wydalają z moczem.
Q 28Kto sformułował hipotezę, że spodziewane nagrody nie wywołują drugiej fazy odpowiedzi dopaminy?
Wolfram Schultz
Utrata spodziewanej nagrody powoduje z kolei spadek uwalniania dopaminy poniżej wyjściowego poziomu.
Q 29Ponad ile procent dopaminy w ludzkim osoczu ma postać siarczanu?
95%
Siarczan dopaminy nie ma znanej funkcji biologicznej, a jego poziom w osoczu wyraźnie rośnie po posiłku.
Q 30Wydzielanie którego hormonu kontrolują neurony dopaminergiczne warstwy niepewnej?
gonadoliberyna
Hormon ten jest konieczny do rozwoju męskich i żeńskich narządów rozrodczych; warstwa niepewna leży w niskowzgórzu.