Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Fizyka to podstawowa nauka przyrodnicza: bada materię, energię i oddziaływania między nimi. Zaczynała jako część filozofii, a dziś sięga od cząstek elementarnych po Wszechświat jako całość. Ten quiz sprawdza wiedzę o historii fizyki, jej działach i metodach, a także o kwarkach, z których zbudowane są protony i neutrony. Pytania mają różny poziom trudności: od podstaw dla ciekawych świata po szczegóły dla pasjonatów.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Do jakich nauk zalicza się fizykę ze względu na matematyczny opis jej wielkości?
ścisłych
Wielkości takie jak czas, masa czy temperatura wyraża się liczbami, skalarami, wektorami i tensorami.
Q 02Który dział fizyki tłumaczy zjawiska związane ze Słońcem i Wszechświatem jako całością?
astrofizyka
Wykorzystuje ona prawa fizyki do wyjaśniania zjawisk astronomicznych, także tych w Układzie Słonecznym.
Q 03Jak nazywa się matematyczny zapis relacji między wielkościami fizycznymi?
równanie
Do fundamentalnych przykładów należą równania Maxwella, Hamiltona czy Schroedingera.
Q 04Z fizyką czego przenikają się meteorologia i klimatologia?
atmosfery
Do nauk o Ziemi ściśle powiązanych z fizyką należy także geofizyka.
Q 05Co oznacza greckie słowo „physis”, od którego pochodzi nazwa fizyki?
natura
Fizyka to podstawowa nauka przyrodnicza: bada najbardziej fundamentalne właściwości materii i energii oraz oddziaływania między nimi.
Q 06Co stworzono dzięki obserwacji powtarzalności zjawisk przyrody?
kalendarz
Obserwując otoczenie, ludzkość posiadła też sztukę wytwarzania narzędzi, uprawy pól i wytopu metali.
Q 07Gdzie w starożytności powstała ściśle rozumiana, ilościowa fizyka?
Grecja
Astronomia jest starsza: uprawiano ją już w prehistorii, a do dziś bywa zaliczana do działów fizyki.
Q 08Kogo uważa się za pierwszego znanego fizyka we współczesnym znaczeniu tego słowa?
Archimedes
Uczony z Syrakuz sformułował w III w. p.n.e. między innymi prawo dźwigni oraz prawo wyporu.
Q 09Który filozof wydzielił fizykę jako dział traktujący o zjawiskach przyrodniczych?
Arystoteles
Obok fizyki wyróżnił metafizykę, etykę i logikę; w starożytności fizyka była częścią filozofii.
Q 10Co fizycy doświadczalni często budują sami, zwłaszcza w pionierskich gałęziach fizyki?
aparaturę
W nowatorskich badaniach potrzebny sprzęt bywa po prostu niedostępny.
Q 11Ile rodzajów kwarków istnieje, nie licząc antykwarków?
sześć
Dzieli się je na lekkie (u, d i s) oraz ciężkie (c, b i t), a każdemu odpowiada antycząstka.
Q 12Która dziedzina przewiduje zachowania atomów i molekuł na podstawie mechaniki kwantowej?
chemia kwantowa
To dziedzina interdyscyplinarna, podobnie jak biofizyka, która stosuje zasady fizyki do układów biologicznych.
Q 13Na jakim dziale matematyki, obok reguł prawdopodobieństwa, opiera się obróbka danych w fizyce?
statystyka
W analizie wyników doświadczeń stosuje się również odpowiednie metody numeryczne.
Q 21Jaki proces rozumowania, obok hipotez, jest kluczowy w rozważaniach teoretycznych fizyki?
dedukcja
Fizyka teoretyczna ma własny zestaw metod, a jej teorie korzystają z różnych metod matematyki.
Q 22Jak nazywa się pogląd, że wszystkie fakty chemiczne da się wyjaśnić za pomocą fizyki?
redukcjonizm
Chemia bada atomy, jony i molekuły, dlatego jest bliska fizyce atomowej, molekularnej i materii skondensowanej.
Q 23Do którego wieku fizykę uprawiano głównie poprzez rozważania teoretyczne?
XVI
Dopiero w czasach nowożytnych, za sprawą Francisa Bacona i Galileusza, zaczęła rosnąć rola doświadczenia.
Q 14Teoria czego, obok modeli Wieloświata, ma w fizyce dyskutowany status naukowy?
strun
Nie ma konsensusu, czy do ściśle rozumianej fizyki zaliczać spekulacje, których nie da się sfalsyfikować.
Q 15Jaka grupa cząstek elementarnych, obok kwarków, stanowi składniki materii?
leptony
Każda z tych dwóch grup obejmuje po kilka cząstek oraz ich antycząstki.
Q 16W którym wieku, obok początku XX, ukształtował się obecny zakres zainteresowań fizyki?
XIX
Wtedy też zarysował się podział na klasyczne działy: mechanikę, optykę, termodynamikę, elektryczność i magnetyzm.
Q 17Co umownie nie jest przedmiotem badań fizyki, choć podlega prawom mechaniki kwantowej?
reakcja chemiczna
Granica jest umowna: chemia fizyczna bada fizyczne właściwości i przemiany substancji, więc praktycznie należy do fizyki.
Q 18Fizyką czego nazywa się inaczej fizykę cząstek elementarnych?
wysokich energii
Ten dział bada obiekty submikroskopowe mniejsze od atomów i szuka tych, które budują wszystkie inne jednostki materii.
Q 19Jak nazywa się uznane modele, którym czasem przeczą nowe eksperymenty fizyczne?
paradygmaty
Dzięki temu fizyka, jak inne nauki empiryczne, jest dziedziną ewoluującą i samopoprawiającą się, czyli autokorekcyjną.
Q 20Prawo czego, znane już Euklidesowi, uchodzi za pierwsze odkryte prawo fizyki?
odbicia światła
Euklides znał je już w IV w. p.n.e.; dotyczy ono optyki geometrycznej.
Q 24Lokalny spadek jakiej wielkości służy fizykom do definiowania życia?
entropii
Fizyka biopolimerów, dzięki odkryciu ich budowy, na przykład podwójnej helisy DNA, umożliwiła poznanie ich funkcji.
Q 25Do jakiej dziedziny długo zaliczano mechanikę i optykę geometryczną zamiast do fizyki?
matematyki stosowanej
Dotyczyło to również statyki i hydrostatyki, czyli działów mechaniki.
Q 26Jak Richard Feynman nazwał w 1969 roku cząstki składowe w swoim modelu zderzeń?
partony
Szybko utożsamiono je z kwarkami oraz z cząstkami przenoszącymi oddziaływania między nimi.
Q 27W jakich gwiazdach obserwuje się efekty opisywane fizyką silnie skorelowanych fermionów?
neutronowych
To przykład spójności fizyki: modele opracowane w jednym dziale znajdują zastosowanie w innych.
Q 28Kto niezależnie od Murraya Gell-Manna wysunął hipotezę istnienia kwarków?
George Zweig
Obaj zrobili to w 1964 roku, a samą nazwę nowych cząstek zaproponował Gell-Mann.
Q 29W jakim ośrodku w 1968 roku rozpraszanie elektronów dało szansę potwierdzić istnienie kwarków?
SLAC
Przy dużych energiach elektrony rozpraszały się tak, jakby zderzały się z punktowymi obiektami wewnątrz protonu.
Q 30W którym roku przyznano Nagrodę Nobla za doświadczalne potwierdzenie istnienia kwarków?
1990
Otrzymali ją Henry Kendall, Jerome I. Friedman i Richard E. Taylor.