Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Mikołaj Kopernik to nie tylko twórca heliocentrycznego modelu Układu Słonecznego. Był też prawnikiem, lekarzem, ekonomistą, dyplomatą i kanonikiem warmińskim, który zarządzał dobrami kapituły i bronił zamków przed Krzyżakami. Quiz prowadzi od domu rodzinnego w Toruniu przez studia w Krakowie i we Włoszech aż po Frombork, druk dzieła „De revolutionibus” i spory, jakie wywołało. Są też pytania o odnalezienie grobu astronoma i o to, jak upamiętnia się go dzisiaj.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Które miasto Mikołaj Kopernik nazwał w „De revolutionibus” swoim rodzinnym?
Toruń
Astronom przyszedł na świat 19 lutego 1473 roku w rodzinie kupca Mikołaja i Barbary; miał dwie siostry i młodszego brata Andrzeja.
Q 02Kto w 1632 roku opublikował „Dialog o dwu najważniejszych układach świata”?
Galileusz
Rok później włoski astronom został publicznie osądzony i skazany na areszt domowy, a w 1634 roku samo dzieło wciągnięto na Indeks.
Q 03Co według legendy dotarło do umierającego Mikołaja Kopernika w ostatnim dniu życia?
egzemplarz własnej książki
Dzieło wydano 21 marca 1543 roku, gdy autor od grudnia leżał sparaliżowany po udarze mózgu i nie mógł mówić.
Q 04Jaki kształt orbit uwzględniła udoskonalona teoria heliocentryczna Johannesa Keplera?
eliptyczny
Ten niemiecki astronom był uczniem Michaela Maestlina, który również należał do grona zwolenników Kopernika.
Q 05Czyje nazwisko, obok nazwiska Kopernika, nosi znane prawo w ekonomii?
Gresham
Astronom sformułował też ilościową teorię pieniądza, a edykt królewski z 8 maja 1528 roku zarządził bicie nowej monety zgodnie z jego postulatami.
Q 06Który duński astronom nazywał Kopernika drugim Ptolemeuszem, lecz odrzucał heliocentryzm?
Tycho Brahe
Uczony ten próbował połączyć elementy teorii Kopernika z paradygmatem geocentrycznym.
Q 07Z jakiej dziedziny Mikołaj Kopernik obronił w 1503 roku doktorat w Ferrarze?
prawo kanoniczne
Egzamin odbył się 31 maja. Wbrew napisowi na epitafium we Fromborku astronom nigdy nie uzyskał stopnia doktora medycyny.
Q 08Od nazwy jakiego metalu wywodzi się według językoznawców nazwisko Kopernik?
miedź
Ojciec astronoma, kupiec z Krakowa, handlował tym surowcem z Gdańskiem. Niemiecka nazwa metalu to Kupfer, a łacińska cuprum.
Q 09W którym włoskim mieście Kopernik rozpoczął w 1496 roku studia prawnicze?
Bolonia
W styczniu 1497 roku wpisał się tam do albumu nacji niemieckiej, do której zaliczano wtedy także Polaków, Czechów i Węgrów.
Q 10Do którego niemieckiego miasta Kopernik wysłał w 1542 roku „De revolutionibus” do druku?
Norymberga
Rękopis powędrował do drukarni kilka miesięcy po tym, jak uczeń astronoma Retyk wrócił do Wittenbergi.
Q 11Projekt reformy czego Kopernik opracował w 1513 roku na apel Soboru Laterańskiego?
kalendarza
Gotowy projekt wysłał do Rzymu. W tym samym czasie otrzymał od kapituły warmińskiej dom we Fromborku.
Q 12Jakie zjawisko Kopernik obserwował w Rzymie w nocy z 5 na 6 listopada 1500 roku?
zaćmienie Księżyca
Do Wiecznego Miasta pojechał z bratem Andrzejem i wygłosił tam kilka prywatnych wykładów.
Q 13Jaki numer ma pierwiastek chemiczny nazwany w 2010 roku na cześć Mikołaja Kopernika?
112
Nazwę nadała IUPAC 19 lutego, w 537. rocznicę narodzin astronoma. Symbol tego sztucznego pierwiastka to Cn.
Q 21Do którego miasta Kopernik pojechał leczyć Georga von Kunheima, radcę księcia Albrechta?
Królewiec
Wyprawę odbył zmęczony astronom wiosną 1541 roku. Na Warmii ceniono go zresztą nie za astronomię, lecz jako lekarza i ekonomistę.
Q 22Co Kopernik kupił w 1514 roku we Fromborku za 175 grzywien srebra?
basztę
Na zapleczu swojego domu zbudował płytę obserwacyjną i sporządził instrumenty wzorowane na starożytnych: kwadrant, triquetrum i sferę armilarną.
Q 23Jak nazywała się gospodyni, z którą Kopernika podejrzewano o konkubinat?
Anna Schilling
Biskup kilkakrotnie nakazywał listownie, by astronom ją oddalił. W styczniu 1539 roku kobieta opuściła Frombork i wyjechała do Gdańska.
Q 14W którym roku Mikołaj Kopernik rozpoczął studia w Akademii Krakowskiej?
1491
Na uczelnię trafił razem z bratem dzięki protekcji wuja. Naukę zakończył w 1495 roku bez żadnego tytułu, bo ten utrudniłby dalsze studia we Włoszech.
Q 15W którym roku „De revolutionibus” Kopernika trafiło na Indeks Ksiąg Zakazanych?
1616
Decyzję podjęło 5 marca Święte Oficjum. Objęła ona wszystkie prace mówiące o ruchu Ziemi jako realnym zjawisku, w tym dzieła Keplera.
Q 16Z którym wielkim mistrzem krzyżackim Kopernik bezskutecznie negocjował w styczniu 1520 roku?
Albrecht Hohenzollern
Kilkanaście dni po rozmowach Krzyżacy napadli i spalili Frombork, a wojnę przerwał dopiero czteroletni rozejm z 5 kwietnia 1521 roku.
Q 17W którym szwedzkim mieście znalazł się księgozbiór Kopernika zrabowany z Fromborka?
Uppsala
Bibliotekę przy katedrze Szwedzi splądrowali w 1626 roku. Raport z 1914 roku wylicza 46 tomów z odręcznymi notatkami astronoma.
Q 18Kim, wbrew powszechnej opinii, Mikołaj Kopernik nigdy nie został?
kapłanem
Błąd wziął się z mylnego odczytania dokumentu z 1497 roku: zamiast słowa o księdzu widniało w nim łacińskie „personaliter”, czyli osobiście.
Q 19Któremu papieżowi Kopernik zadedykował dzieło „De revolutionibus orbium coelestium”?
Paweł III
Egzemplarz pierwszego wydania trafił do Collegium Hosianum w Braniewie, skąd w 1626 roku wywieziono go jako łup do Szwecji.
Q 20Jak brzmi łaciński tytuł rękopisu, w którym Kopernik pierwszy raz zarysował swoją teorię?
Commentariolus
Tytuł znaczy „Mały komentarz”. Tekst powstał nie później niż w 1514 roku i krążył wśród astronomów w odpisach, a drukiem wyszedł dopiero w XIX wieku.
Q 24Co wybudowano z inicjatywy Kopernika podczas epidemii w 1519 roku?
rurociąg
Dzięki temu ludność Warmii i Pomorza miała świeżą wodę. Na co dzień lekarz Kopernik przepisywał typowe dla epoki leki wieloskładnikowe.
Q 25Który uczony prywatnie, poza Akademią Krakowską, uczył Kopernika astronomii?
Wojciech z Brudzewa
Lata studenckie Kopernika przypadły na okres świetności krakowskiej szkoły astronomiczno-matematycznej, z którą związany był też Marcin Bylica z Olkusza.
Q 26Na jaką chorobę zapadł w 1507 roku Andrzej, brat Mikołaja Kopernika?
trąd
Chory wyjechał na leczenie do Włoch, a wuj biskup zaczął szykować na swojego następcę Mikołaja, który jednak odmówił i wybrał karierę naukową.
Q 27Kto na podstawie opisu Kopernika stworzył tablice astronomiczne „Tabulae prutenicae”?
Erasmus Reinhold
Był profesorem, a przez pewien czas rektorem uniwersytetu w Wittenberdze. Poprawność jego tablic przyniosła teorii Kopernika szersze zainteresowanie.
Q 28Ilu groszom miało odpowiadać 60 szelągów według postulatu Kopernika z 1522 roku?
20
Na zjeździe stanów Prus Królewskich w Grudziądzu astronom apelował o ujednolicenie systemu monetarnego z zachowaniem szeląga jako waluty.
Q 29W którym roku ukazała się edycja Indeksu Ksiąg Zakazanych już bez dzieł kopernikowskich?
1835
Formalnie zakaz ich wydawania anulowano 11 września 1822 roku, a już w 1620 roku Kongregacja Indeksu pozwoliła traktować nową teorię jako hipotezę.
Q 30Księga którego autora, należąca do Kopernika, pomogła w 2008 roku zidentyfikować jego szczątki?
Stöffler
Wcześniej planowano porównanie z DNA wuja astronoma, biskupa Łukasza Watzenrodego, ale miejsce jego pochówku pozostaje nieznane.