Getting your questions ready
Getting your questions ready
Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Planety to ciała niebieskie krążące wokół gwiazd, które świecą światłem odbitym i są na tyle masywne, że przybrały niemal kulisty kształt. Od 2006 roku w Układzie Słonecznym oficjalnie jest ich osiem, a liczba znanych światów poza nim przekroczyła siedem tysięcy. Ten quiz sprawdza, co wiesz o historii pojęcia planety, o sporze wokół Plutona i o definicjach uchwalonych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną. Osobną porcję pytań poświęciliśmy Wenus – planecie, która obraca się w przeciwną stronę niż większość sąsiadów, ma najgorętszą powierzchnię w Układzie Słonecznym i od wieków zwodzi obserwatorów.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Ile planet liczy Układ Słoneczny według obowiązującej definicji IAU?
osiem
Cztery wewnętrzne to planety skaliste, podobne rozmiarami i składem do Ziemi; cztery zewnętrzne to gazowe olbrzymy, a każdy z nich ma pierścienie.
Q 02W którym roku oficjalnie odebrano Plutonowi status planety?
2006
Nowa definicja zaliczyła Plutona do świeżo utworzonej kategorii planet karłowatych; sam Pluton okazał się tylko jednym z wielu obiektów pasa Kuipera.
Q 03Z jakich gazów składają się głównie atmosfery gazowych olbrzymów?
z wodoru i helu
W atmosferach Wenus i Marsa przeważają dwutlenek węgla oraz azot, natomiast ziemska składa się głównie z azotu i tlenu.
Q 04Z kropli jakiego kwasu składają się chmury spowijające Wenus?
siarkowego
Chmury te odbijają około 60% światła słonecznego, a do powierzchni dociera zaledwie 1% – tyle, co pod najgrubszymi chmurami na Ziemi.
Q 05W którym roku za orbitą Neptuna odkryto Plutona?
1930
Pierwsze obserwacje sugerowały, że nowy obiekt jest większy od Ziemi; później okazał się znacznie mniejszy, ale i tak przewyższał wszystkie planetoidy.
Q 06Do jakiej temperatury nagrzewa się powierzchnia Wenus wskutek efektu cieplarnianego?
460 °C
Jest tam goręcej niż na najbliższej Słońcu planecie, choć Wenus krąży niemal dwa razy dalej i otrzymuje tylko 25% docierającej tam energii.
Q 07Kto już w XVI wieku pisał o niezliczonych ziemiach krążących wokół niezliczonych słońc?
Giordano Bruno
Na potwierdzenie tej wizji trzeba było czekać czterysta lat: pierwsze planety poza Układem Słonecznym ogłoszono dopiero w 1992 r.
Q 08Kto na początku XVII wieku odkrył przez teleskop, że Wenus przechodzi przez fazy jak Księżyc?
Galileusz
Ta obserwacja była jednym z pierwszych dowodów przeczących geocentrycznemu systemowi Ptolemeusza – fazy są możliwe tylko wtedy, gdy Wenus krąży wokół Słońca.
Q 09Co po grecku oznacza wyrażenie, od którego pochodzi nazwa „planeta”?
„gwiazdy błądzące”
Grecy przeciwstawiali je gwiazdom stałym (łac. stellae fixae), które nie zmieniały położenia na niebie względem siebie.
Q 10Do jakiej kategorii zaliczono po 1851 r. Ceres, Pallas, Juno i Westę?
planetoid
Kiedy znanych było już piętnaście takich obiektów, uznano, że są znacznie mniejsze od planet i poruszają się po zbliżonych orbitach, tworząc wspólny pas.
Q 11Ile dób ziemskich trwa jeden obrót Wenus wokół własnej osi?
243
To najdłuższy okres obrotu wśród planet: na równiku powierzchnia Wenus przesuwa się z prędkością zaledwie 6,5 km/h, podczas gdy ziemska – 1670 km/h.
Q 12W którym roku odkryto Neptuna?
1846
Przez kilkadziesiąt lat po tym odkryciu uznawano istnienie ośmiu planet – dokładnie tyle, ile liczy Układ Słoneczny dzisiaj.
Q 13W którym roku odkryto Urana – siódmą planetę Układu Słonecznego?
1781
Obiekty odkrywane od początku XIX wieku między orbitami Marsa i Jowisza początkowo także zaliczano do planet, dopóki nie wydzielono dla nich osobnej kategorii.
Q 21Obserwacje której sondy wskazują, że mniejsze planety pozasłoneczne są liczniejsze od olbrzymów?
Kepler
Początkowo odkrywano głównie planety o masie zbliżonej do masy Jowisza lub większej, bo takie najłatwiej wykryć.
Q 22Jaką nazwę nosi najwyższe pasmo górskie na Wenus?
Maxwell Montes
Pasmo upamiętnia fizyka Jamesa Clerka Maxwella i jest jednym z nielicznych wyjątków od reguły, że formy terenu na Wenus noszą imiona kobiet.
Q 23Kto w 1761 roku odkrył atmosferę Wenus?
Michaił Łomonosow
Schröter w 1790 r. zauważył, że rogi wąskiego sierpa Wenus obejmują ponad 180°, i słusznie przypisał to rozpraszaniu światła w gęstej atmosferze.
Q 14Nazwy których dwóch planet Układu Słonecznego nie pochodzą od imion rzymskich bogów?
Ziemi i Urana
W Grecji używa się imion bóstw greckich, np. Hermes zamiast Merkurego czy Zeus zamiast Jowisza; inne nazwy funkcjonują też w języku chińskim.
Q 15Ile razy ciśnienie atmosferyczne na powierzchni Wenus przewyższa ziemskie?
92
Takie ciśnienie odpowiada panującemu w ziemskich oceanach na głębokości prawie 1 km, a sama atmosfera ma masę 93 razy większą od ziemskiej.
Q 16W którym mieście 24 sierpnia 2006 r. kongres IAU uchwalił definicję planety?
w Pradze
Definicja wymaga m.in., by ciało oczyściło sąsiedztwo swojej orbity – to właśnie ten trzeci warunek wzbudził najwięcej kontrowersji.
Q 17Odkrycie którego obiektu transneptunowego w 2005 r. wymusiło nową definicję planety?
Eris
Ten obiekt jest tylko nieznacznie mniejszy od Plutona, co pokazało, że Pluton nie jest wyjątkowy, lecz należy do licznej populacji pasa Kuipera.
Q 18Jak nazywa się niegwiazdowe obiekty o masie przekraczającej próg fuzji deuteru?
brązowe karły
Obiekty o masie planetarnej, ale swobodnie unoszące się w młodych gromadach gwiazd, IAU proponuje nazywać brązowymi podkarłami.
Q 19Dokąd James Cook wyruszył w 1768 roku, by obserwować tranzyt Wenus?
na Tahiti
Tranzyty Wenus pozwoliły wyznaczyć odległość Ziemi od Słońca, a konsekwencją tej wyprawy było dotarcie Cooka do wschodniego wybrzeża Australii w 1771 r.
Q 20Jaką misją kierował Alan Stern, który nadal nazywa Plutona „dziewiątą planetą”?
New Horizons
Stern jest też współautorem geofizycznej definicji planety, według której planetami są także planety karłowate i księżyce o masie planetarnej.
Q 24Jaką nazwę nadała IAU w 2008 r. planetom karłowatym krążącym za orbitą Neptuna?
plutoidy
Do tej grupy należy Pluton oraz inne duże obiekty pasa Kuipera; Ceres, krążąca w pasie planetoid, do niej nie należy.
Q 25Który orbiter odkrył w 1980 roku, że pole magnetyczne Wenus jest znacznie słabsze od ziemskiego?
Pioneer Venus
To pole powstaje w wyniku oddziaływania jonosfery z wiatrem słonecznym, a nie dzięki dynamu w jądrze planety, jak na Ziemi.
Q 26Ile ogromnych wulkanów o średnicy ponad 100 km naliczono co najmniej na Wenus?
167
Na Ziemi jedynym kompleksem wulkanicznym tej wielkości są Hawaje; różnica wynika ze starszej skorupy Wenus, a nie z większej aktywności.
Q 27Co ile dni Wenus znajduje się w złączeniu dolnym, czyli najbliżej Ziemi?
584
Średnia odległość wynosi wtedy 41 mln km; ten odstęp jest niemal dokładnie równy pięciu wenusjańskim dobom słonecznym, choć nie wiadomo, czy to przypadek.
Q 28Jaką wartość musi przekraczać wyznacznik planetarny μ, by obiekt uzyskał dominację na orbicie?
100
Pomiary mas ciał Układu Słonecznego pokazują różnicę czterech rzędów wielkości między wyznacznikami planet i planet karłowatych.
Q 29Który astronom jako pierwszy zaobserwował przejście Wenus na tle tarczy Słońca (1032 r.)?
Awicenna
Wywnioskował z tego, że Wenus krąży bliżej Ziemi niż Słońce; w XII wieku podobne czarne plamy na tarczy Słońca opisał Ibn Bajjah z Andaluzji.
Q 30Która z ośmiu planet ma najmniejszy wyznacznik planetarny μ?
Mars
Wartość μ tej planety wynosi 5,1×10³, podczas gdy największa wśród planet karłowatych, u Ceres, to zaledwie 0,33.