Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Pluton przez 76 lat uchodził za pełnoprawną planetę, a dziś jest najsłynniejszą planetą karłowatą. Krąży daleko za Neptunem po mocno wydłużonej i nachylonej orbicie, w towarzystwie Charona i czterech mniejszych księżyców. Quiz sprawdza wiedzę o odkryciu Plutona i pochodzeniu jego nazwy, o orbicie, budowie i księżycach, o misji sondy New Horizons oraz o sporze, który zakończył się zmianą statusu Plutona. Pytania mają różny poziom trudności: od podstaw po szczegóły dla miłośników astronomii.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01W którym roku Clyde Tombaugh odkrył Plutona?
1930
Astronom wypatrzył obiekt na zdjęciach zrobionych między 23 a 29 stycznia, a telegram z wiadomością o odkryciu wysłał 13 marca.
Q 02Bogiem czego był rzymski Pluton, którego imię nosi planeta karłowata?
zaświatów
Nazwę uzasadniano tym, że obiekt znajduje się bardzo daleko i panuje na nim ogromny mróz.
Q 03Która organizacja odebrała Plutonowi status planety 24 sierpnia 2006 roku?
Międzynarodowa Unia Astronomiczna
Decyzja wzbudziła kontrowersje zwłaszcza wśród amerykańskich astronomów, dumnych z tego, że planetę odkrył ich rodak.
Q 04Kształt czego ma jasny obiekt odkryty na Plutonie na zdjęciach sondy New Horizons?
serca
Obszar nazwano Tombaugh Regio na cześć odkrywcy Plutona; większość jego powierzchni zajmuje Równina Sputnika.
Q 05Ile znanych naturalnych satelitów ma Pluton?
pięć
Największy z nich, Charon, ma średnicę tylko o połowę mniejszą od samego Plutona; pozostałe są znacznie mniejsze.
Q 06Ile lat miała Venetia Burney, gdy zaproponowała nazwę dla Plutona?
11
Dziewczynka mieszkała w Oksfordzie, a jej pomysł astronomowie z amerykańskiego obserwatorium przyjęli jednomyślnie.
Q 07Którą planetę minęła w 2007 roku sonda New Horizons, korzystając z asysty grawitacyjnej?
Jowisza
Sonda wystartowała 19 stycznia 2006 roku, a manewr ten wykonała 28 lutego, ponad rok po starcie.
Q 08Który teleskop wykonał w maju 2005 roku zdjęcia z księżycami Plutona Hydrą i Nix?
Hubble’a
Oba księżyce widać na zdjęciach z 15 i 18 maja; są znacznie mniejsze od Charona, zaobserwowanego jeszcze w XX wieku.
Q 09Przez jaką mitologiczną rzekę przewoził dusze Charon, patron księżyca Plutona?
Styks
Nazwa księżyca stała się oficjalna dopiero w lutym 1985 roku, gdy obserwacja tranzytu ostatecznie dowiodła jego istnienia.
Q 10W którym stanie USA leży Obserwatorium Lowella, w którym odkryto Plutona?
Arizona
Założyciel obserwatorium, Percival Lowell, wyznaczył wcześniej dwa możliwe położenia poszukiwanego obiektu.
Q 11Z jakich dwóch liter utworzono tradycyjny symbol Plutona?
P i L
Litery te są zarazem inicjałami Percivala Lowella, którego w ten sposób uhonorowano.
Q 12W którym roku po raz pierwszy zaobserwowano Charona, największy księżyc Plutona?
1978
Na trop księżyca naprowadziła regularnie rosnąca i malejąca jasność Plutona.
Q 13W której serii gier Charon okazuje się nie księżycem, lecz artefaktem pokrytym lodem?
Mass Effect
W tym uniwersum odkrycia dokonują naukowcy w roku 2149, a artefakt pozwala niemal natychmiast przenosić statki między systemami planetarnymi.
Który księżyc Neptuna obiega go ruchem wstecznym, co zestawiano z obrotem Plutona?
Q 21Ile jednostek astronomicznych wynosi średnia odległość Plutona od Słońca?
39,59
Orbita jest jednak silnie ekscentryczna: podczas największego zbliżenia Pluton znajduje się bliżej gwiazdy niż Neptun.
Q 22Za prototyp jakiej nowej kategorii obiektów transneptunowych uznano Plutona?
plutoidów
Zdecydowano o tym równocześnie z odebraniem Plutonowi statusu planety w sierpniu 2006 roku.
Q 23Które prawo pozwoliło wyznaczyć masę Plutona i Charona po odkryciu tego księżyca?
III prawo Keplera
Okazało się, że wcześniejsze obliczenia dotyczyły dwóch obiektów naraz, co zmniejszyło domniemane rozmiary planety karłowatej.
Tryton
Z tego porównania zrodziła się hipoteza, że Pluton był kiedyś księżycem Neptuna; po odkryciu wielu obiektów Pasa Kuipera straciła ona na wartości.
Q 15Kogo z rodziny odkrywca Charona chciał uczcić nazwą tego księżyca?
żonę
Miała na imię Charlene, zdrobniale Char, a nazwa zgadzała się też z tradycją sięgania po postaci z mitologii greckiej i rzymskiej.
Q 16W którym mieście zapadła w 2006 roku decyzja o odebraniu Plutonowi statusu planety?
Praga
Tą samą decyzją Plutona zaliczono do nowej klasy obiektów – planet karłowatych.
Q 17Która planeta, obok Urana, obraca się podobnie jak Pluton przeciwnie niż pozostałe?
Wenus
Słońce Pluton obiega jednak w tym samym kierunku co planety.
Q 18Ile dni trwa w przybliżeniu jeden obieg Charona wokół Plutona?
6,4
Okres ten ustalono na podstawie ruchu wybrzuszenia widocznego na zdjęciach Plutona; oba ciała są stale zwrócone do siebie tymi samymi stronami.
Q 19W odległości około ilu kilometrów sonda New Horizons minęła Plutona 14 lipca 2015 roku?
12 500
Przy szybkości transmisji około 1 kb/s dane z przelotu odbierano na Ziemi przez kilkanaście miesięcy.
Q 20Który astronom odkrył Charona, największy księżyc Plutona?
James Christy
Zauważył, że na części powiększonych fotografii tarcza Plutona wygląda jak nieregularny owal, a wybrzuszenie zmienia położenie względem gwiazd.
Q 24W jakim rezonansie orbitalnym Pluton pozostaje z Neptunem?
3:2
Oznacza to, że na dwa obiegi Plutona wokół Słońca przypadają trzy obiegi Neptuna.
Q 25Jaką nazwę dla nowo odkrytego Plutona zaproponowała początkowo Constance Lowell?
Zeus
Później wdowa po założycielu obserwatorium zgłosiła własne imię, co spotkało się z dużą dezaprobatą środowisk astronomicznych.
Q 26Który obiekt odkryty w 2002 roku ma średnicę równą prawie połowie średnicy Plutona?
Quaoar
Jego średnica to około 1070 km; odkrycie podobnej wielkości Orkusa podało w wątpliwość wyróżnioną pozycję Plutona.
Q 27Jaki numer nadało Plutonowi Minor Planet Center w katalogu planetoid?
134340
Numer nadano dwa tygodnie po zmianie statusu, ignorując głosy, by uhonorować Plutona okrągłym numerem: 200000 lub 0.
Q 28Ile nazw obiektów na powierzchni Plutona zatwierdzono 7 września 2017 roku?
14
Były to obiekty zidentyfikowane po przelocie sondy New Horizons; kolejną taką grupę nazw zatwierdzono 8 sierpnia 2019 roku.
Q 29O około ile procent przeszacowano dawniej masę Neptuna, co tłumaczyło pozorne zaburzenia?
0,5
Po uwzględnieniu tej różnicy okazało się, że Planeta X w postaci zdefiniowanej przez Percivala Lowella nie istnieje.
Q 30Który profesor przekazał pomysł Venetii Burney znajomym z obserwatorium w USA?
Herbert Hall Turner
Amerykańscy astronomowie przyjęli nazwę jednomyślnie; oficjalnie zaakceptowano ją i ogłoszono 1 maja.