Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Pory roku to skutek ruchu obiegowego Ziemi wokół Słońca i nachylenia jej osi. W klimacie umiarkowanym wyróżnia się cztery główne, ale astronomowie, meteorolodzy i przyrodnicy wyznaczają je na różne sposoby. W quizie sprawdzisz, kiedy zaczynają się astronomiczne i meteorologiczne pory roku, jak długo trwają i co dzieje się w dniach równonocy oraz przesileń. Nie zabraknie też pytań o orbitę Ziemi i o rośliny, których kwitnienie wyznacza kolejne etapy roku w przyrodzie.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Co, obok ruchu obiegowego Ziemi wokół Słońca, powoduje występowanie pór roku?
Nachylenie osi ziemskiej
Dzięki temu warunki oświetlenia planety zmieniają się w rytmie rocznym, co wpływa na klimat, wegetację roślin i tryb życia zwierząt.
Q 02Co oznacza dla roślin fenologiczna zima?
Spoczynek
Tę porę roku określa się też jako przerwę w wegetacji.
Q 03Jaki kształt ma orbita, po której Ziemia obiega Słońce?
Elipsa
Ziemia porusza się po niej w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, jeśli patrzeć od strony północnej półkuli.
Q 04W którym miesiącu przypada równonoc jesienna na półkuli północnej?
Wrzesień
Od tego dnia, 22. lub 23. dnia miesiąca, liczy się astronomiczną jesień, która trwa 89–90 dni.
Q 05Którego dnia zaczyna się zazwyczaj astronomiczna wiosna na półkuli północnej?
20 marca
Początek wyznacza równonoc wiosenna, a jej dokładny moment ustala się na podstawie obliczeń i obserwacji astronomicznych, dlatego bywa to też 21 marca.
Q 06Co panuje za północnym kołem podbiegunowym, gdy za południowym trwa noc polarna?
Dzień polarny
Dzieje się tak około 20–21 czerwca, gdy lepiej oświetlona jest półkula północna i dzień jest na niej dłuższy od nocy.
Q 07Którego dnia zaczyna się meteorologiczna wiosna na półkuli północnej?
1 marca
Trwa ona do 31 maja, czyli obejmuje trzy pełne miesiące kalendarzowe.
Q 08Jaki parametr wyznacza granice klimatycznych pór roku?
Średnia dobowa temperatura powietrza
Dla Polski podaje się progi według Romera i Mareckiego oraz osobne progi stosowane przez IMiGW.
Q 09Jak nazywa się punkt orbity, w którym Ziemia znajduje się najbliżej Słońca?
Peryhelium
Ziemia przechodzi przez ten punkt około 2–5 stycznia, w odległości mniej więcej 147 mln km od Słońca.
Q 10Jak nazywa się nauka o wpływie pór roku na świat roślin i zwierząt?
Fenologia
Na jej podstawie wyróżnia się osobne pory roku, wyznaczane przez zjawiska z życia konkretnych gatunków flory i fauny.
Q 11Ile wynosi w przybliżeniu średnia odległość Ziemi od Słońca?
149,6 mln km
Wartość tę stosuje się często w prostych obliczeniach, bo w ciągu roku dystans ten zmienia się o kilka milionów kilometrów.
Q 12Kwitnienie której rośliny rozpoczyna fenologiczną wczesną jesień?
Wrzos zwyczajny
W tym czasie dojrzewają też owoce borówki brusznicy.
Q 13W którym miesiącu zaczyna się meteorologiczna zima na półkuli południowej?
Czerwiec
Trwa ona do 31 sierpnia, czyli dokładnie wtedy, gdy na półkuli północnej przypada meteorologiczne lato.
Q 21Jakim rokiem nazywa się okres 365 dni 6 godzin i 9 minut, w którym Ziemia obiega Słońce?
Gwiazdowym
W tym czasie planeta przebywa po orbicie drogę 939 887 974 km.
Q 22Które pory roku, podobnie jak astronomiczne, mają „ruchome” daty początku?
Termiczne
Z tego powodu klimatolodzy posługują się osobnym podziałem roku o stałych przedziałach czasowych.
Q 23Które drzewo kwitnie razem z bzem w fenologicznej pełni wiosny?
Kasztanowiec
Ten etap roku rozpoznaje się też po zazielenieniu się lasu liściastego.
Którego dnia zaczyna się meteorologiczna wiosna na półkuli południowej?
Q 14Na ile pór roku podzielił rok E. Romer, opisując klimat Polski?
Sześć
Podział ten przedstawiono jako charakterystyczną cechę klimatu Polski, a granice jego pór wyznaczają progi termiczne.
Q 15Które drzewo kwitnie w pełni fenologicznego lata w Europie Środkowej?
Lipa
W tym samym okresie dojrzewają owoce bzu lekarskiego i jarzębu pospolitego.
Q 16Na tle czego obserwuje się położenie Słońca, od którego zależą astronomiczne pory roku?
Gwiazdozbiorów zodiaku
Tak wyznaczane pory roku występują jednocześnie na półkuli północnej i południowej.
Q 17Który krzew kwitnie już w fenologicznym zaraniu wiosny, gdy zaczyna topnieć śnieg?
Leszczyna
W tym samym czasie kwitną także wierzba iwa i przylaszczka.
Q 18Do obliczania czego ustalono meteorologiczne pory roku o niezmiennych datach?
Średnich statystycznych
Chodziło o to, by meteorolodzy i klimatolodzy zawsze porównywali ze sobą ten sam okres.
Q 19Która nazwa, obok przedwiośnia i przedzimia, oznacza uzupełniającą porę roku?
Polecie
Takie pory wyróżnia się dla okresów przejściowych między czterema głównymi porami roku klimatu umiarkowanego.
Q 20Ile dni trwa astronomiczna zima na półkuli północnej?
88–89
To najkrótsza z czterech astronomicznych pór roku na tej półkuli; rozpoczyna ją przesilenie zimowe.
1 września
Kończy się 30 listopada – w tym samym czasie na półkuli północnej trwa meteorologiczna jesień.
Q 25Pod jakim kątem oś ziemska jest nachylona do ekliptyki?
66°34'
Kąt ten ulega powolnym zmianom, ale tak niewielkim, że uznaje się go za stabilny.
Q 26Jaki przyrząd służy w szkole do porównywania miejsc wschodu i zachodu Słońca na widnokręgu?
Horyzontarium
Pozwala też porównać długości dziennych łuków widomej drogi Słońca na początku każdej z kalendarzowych pór roku.
Q 27Jak inaczej nazywa się fenologiczna wczesna wiosna, gdy kwitnie mniszek lekarski?
Pierwiośnie
W tym okresie kwitnie też czeremcha zwyczajna, a liście wypuszcza brzoza brodawkowata.
Q 28Kwitnienie którego zboża wyznacza fenologiczne wczesne lato?
Żyto ozime
Drugim wyznacznikiem tej pory jest kwitnienie bzu lekarskiego.
Q 29Z jaką średnią prędkością, wyrażoną w km/h, Ziemia porusza się po orbicie?
107 218
Odpowiada to około 29,78 km/s, choć prędkość ta zmienia się w zależności od położenia planety na orbicie.
Q 30W którym roku Societas Meteorologica Palatina ustaliła podział na meteorologiczne pory roku?
1780
Stowarzyszenie to istniało do 1795 roku, a jego podział obejmuje osobne przedziały dla półkuli północnej i południowej.