Getting your questions ready
Getting your questions ready
Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Przesilenie zimowe to moment, w którym Słońce góruje nad zwrotnikiem Koziorożca, a na półkuli północnej zaczyna się najkrótszy dzień roku. Od tysięcy lat ludzie świętowali wtedy „odradzanie się Słońca”. Quiz sprawdza, co wiesz o astronomii przesilenia: o datach, długości roku słonecznego i kącie padania promieni nad Warszawą. Druga część zabiera Cię do Iranu, gdzie w najdłuższą noc roku obchodzi się Jaldę: z wierszami Hafiza, czerwonymi owocami i czuwaniem do północy.
Wszystkie 21 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Czym wyróżnia się dzień przesilenia zimowego na danej półkuli?
Jest najkrótszym dniem w roku
Na przeciwnej półkuli ten sam dzień jest z kolei najdłuższym dniem w roku.
Q 02Którego dnia przypada przesilenie zimowe na półkuli północnej?
21 lub 22 grudnia
Data waha się, bo rok słoneczny nie ma pełnej liczby dni, a kalendarz wyrównuje to latami przestępnymi.
Q 03Jak inaczej nazywa się przesilenie zimowe na półkuli północnej?
Przesilenie grudniowe
W tym momencie Słońce góruje w zenicie nad najdalej na południe wysuniętą szerokością geograficzną, jaką może osiągnąć.
Q 04Data jakiego święta według popularnego przekonania pochodzi od dawnej daty przesilenia zimowego?
Bożego Narodzenia
Święto to wyparło tradycyjne wierzenia związane z odradzaniem się Słońca w najkrótszy dzień roku.
Q 05W którym kraju Noc Jalda obchodzona jest przede wszystkim?
Iran
Święto żywe jest też w krajach dawnej Persji, m.in. w Afganistanie, Tadżykistanie i Uzbekistanie, oraz w ich diasporze.
Q 06Jaki charakter ma święto Jalda?
Domowy
Przyjaciele i rodzina zbierają się najczęściej w domu najstarszych członków rodziny.
Q 07Kiedy przypada przesilenie zimowe na półkuli południowej?
20–21 czerwca
W tym samym momencie na półkuli północnej występuje przesilenie letnie.
Q 08Jakie święto obchodzono w starożytnym Rzymie z okazji przesilenia zimowego?
Saturnalia
W większości kultur półkuli północnej przesilenie było okazją do świętowania „odradzania się Słońca”.
Q 09Ochronę przed czym miały zapewnić ludziom obrzędy towarzyszące Jaldzie?
Złymi mocami
W dawnej Persji przesilenie zimowe i najdłuższa noc uchodziły za czas złowieszczy.
Q 10Co uczestnicy Nocy Jalda próbują wywnioskować z losowo wybranych strof poezji?
Wróżbę
Zwyczaj ten dotyczy najczęściej utworów średniowiecznego poety perskiego.
Q 11Co według dawnego przesądu należało robić w najdłuższą, najczarniejszą noc roku?
Czuwać i doglądać ognia
Dzisiejsze obchody Jaldy są pozostałością tego przesądu, choć zwykle kończą się już przed świtem.
Q 12Jakie owoce są szczególnie ważne na stole w Noc Jalda?
Granaty i arbuzy
Liczy się to, że są okrągłe i czerwone; obok nich na stołach goszczą pestki, orzechy i suszone owoce.
Q 13Co według tradycji mają zapewnić owoce spożywane w Noc Jalda?
Odporność na choroby
Najważniejsze z tych owoców są okrągłe i czerwone, bo ich barwa kojarzy się ze wschodzącym słońcem.
Q 21W którym roku powstał film „Jalda, noc przebaczenia”?
2019
To jedno z niewielu odniesień do perskiego święta przesilenia zimowego we współczesnej kulturze popularnej.
Q 14O jakiej porze zwykle kończą się dziś irańskie spotkania z okazji Jaldy?
Około północy
Święto wywodzi się z przesądu, że w najdłuższą noc roku trzeba czuwać i doglądać ognia. Dziś rodzina zbiera się u dziadków, czyta Hafeza, je granaty i arbuzy, a biesiada zwykle kończy się około północy.
Q 15Na który dzień wypadało przesilenie zimowe na początku naszej ery według kalendarza juliańskiego?
25 grudnia
Istnieje przekonanie, że właśnie stąd wzięła się data jednego z najważniejszych świąt chrześcijańskich.
Q 16Ile dni trwa okres zimy, który według Irańczyków rozpoczyna Jalda?
40
Dla Irańczyków ta noc zamyka jednocześnie poprzednią porę roku.
Q 17Jak nazywa się chińskie święto przesilenia zimowego?
Dongzhi
Chińskie święto wymienia się obok perskiej Jaldy i słowiańskich Szczodrych Godów jako święto kalendarza słonecznego.
Q 18Na jakiej szerokości geograficznej leży centrum Warszawy?
52°13′ N
Na tej szerokości w dniu przesilenia zimowego Słońce wznosi się nad horyzont zaledwie na kilkanaście stopni.
Q 19Zwycięstwo jakiego boga nad ciemnością i złem symbolizowała noc przesilenia w zaratusztrianizmie?
Ahura Mazda
Zaratusztrianizm przejął święto najdłuższej nocy od wcześniejszej religii, w której odradzało się światło.
Q 20Obrzędem jakiej religii była w dawnej Persji najdłuższa noc w roku?
Mitraizmu
W czasie tego obrzędu symbolicznie odradzało się światło, a rytuały sięgały jeszcze czasów staroperskich.