Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Rubin to jeden z najcenniejszych kamieni szlachetnych, a jego czerwień od wieków przyciąga jubilerów i kolekcjonerów. Za barwą kryje się jednak sporo chemii i fizyki. W quizie sprawdzisz, co wiesz o właściwościach rubinu, jego złożach na świecie i w Polsce oraz o metodach wytwarzania kamieni syntetycznych, od pierwszych prób w XIX wieku po współczesne technologie. Pytania mają różny poziom trudności: od podstaw po szczegóły dla znawców minerałów.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Z jakiego języka wywodzi się nazwa rubinu, nawiązująca do jego czerwonej barwy?
łaciny
Źródłem nazwy jest słowo „rubens”, a barwa kamienia waha się od różowawo-czerwonej do krwistoczerwonej.
Q 02Odmianą jakiego minerału jest rubin?
korundu
Rubin dzieli z tym minerałem podstawowe własności fizyczne i chemiczne.
Q 03W którym mieście pokazano syntetyczne rubiny na Wystawie światowej w 1900 roku?
Paryżu
Kamienie wystawił asystent wynalazcy i cieszyły się tam sporą popularnością.
Q 04Krew którego ptaka dała nazwę kolorowi rubinu najbardziej pożądanemu w jubilerstwie?
gołębia
W kamieniach tych często występują też inkluzje, a niektóre z nich są charakterystyczne dla złoża, z którego pochodzą.
Q 05W jakim rzemiośle wykorzystuje się rubiny syntetyczne?
zegarmistrzostwie
Kamienie naturalne trafiają z kolei do naszyjników, pierścionków i wisiorków.
Q 06Który region Polski jest miejscem występowania rubinów?
Dolny Śląsk
Stwierdzono je między innymi w eklogitach amfibolowych z Bystrzycy Górnej w Górach Sowich.
Q 07Jaki zabieg pozwala poprawić barwę rubinów gorszej jakości?
podgrzewanie
Najwyżej ceni się kamienie o czerwieni z niebieskawym odcieniem.
Q 08Jakiej narodowości był chemik Auguste Verneuil, od 1891 roku pracujący nad syntezą rubinów?
francuskiej
Jego wysiłki doprowadziły ostatecznie do wytworzenia syntetycznych kamieni o wartości handlowej.
Q 09Co oprócz materiału tworzącego rubin i topników wypełnia tygiel w metodzie hydrotermalnej?
woda
Tygiel podgrzewa się pod wysokim ciśnieniem, a składniki przyszłego kryształu ulegają rozpuszczeniu.
Q 10Który kraj ma znaczące złoża rubinów w okolicach Mogoku?
Mjanma
Znaczące złoża leżą także koło Chanthaburi w Tajlandii, w regionie Ratnapura w Sri Lance i na północy Tanzanii.
Q 11Jony którego pierwiastka nadają rubinowi czerwony kolor, zastępując część jonów glinu?
chromu
Bez tej domieszki minerał, którego odmianą jest rubin, pozostaje bezbarwny.
Q 12Do wytwarzania czego stosuje się rubiny produkowane metodą Czochralskiego?
laserów
Inne syntetyczne kamienie o zastosowaniach technicznych pracują jako łożyska.
Q 13Jaka jest metoda hydrotermalna w porównaniu z innymi metodami wytwarzania rubinów?
najdroższa
Stosuje się ją do wytwarzania dużych kryształów bez naprężeń.
Q 14Do wyrobu czego służą kryształy rubinu wytwarzane metodą topnikową?
Q 21Której cechy rubin nie wykazuje, mimo że może w nim występować oddzielność?
łupliwości
Minerał ten tworzy kryształy słupkowe lub tabliczkowe, rzadko igiełkowe.
Q 22Z jakich złóż zwykle pozyskuje się rubiny, oddzielając je od piasków lub żwirów?
aluwialnych
Kamienie wypłukuje się, a następnie sortuje ręcznie, bo w skałach, w których powstają, jest ich stosunkowo niewiele.
Q 23Jaki szlif stosuje się dla nieprzezroczystych rubinów, zwłaszcza wykazujących asteryzm?
kaboszonowy
Pozostałe okazy obrabia się szlifem fasetkowym, schodkowym lub brylantowym.
droższej biżuterii
Topniki, w których rozpuszcza się surowiec, topią się już w około 800 °C.
Q 15Czym pod względem chemicznym jest rubin?
tritlenek diglinu
Ten sam związek, rozdrobniony i wzbogacony barwiącą domieszką, jest surowcem do wytwarzania kamieni syntetycznych.
Q 16W którym województwie leżą Sławniowice, w okolicach których w 2021 roku opisano ziarna rubinu?
opolskim
Niewielkie ziarna znaleziono w osadach potoku Maruszka, dopływu Mory, który przecina złoże marmurów sławniowickich.
Q 17Jaki odcień nadaje rubinom obecność żelaza?
brązowawy
Inna domieszka, wanad, przesuwa barwę kamienia ku purpurze.
Q 18Powyżej jakiej temperatury topi się tlenek, z którego zbudowany jest rubin?
2000 °C
Z tego powodu techniki wymagające jego stopienia są kosztowne.
Q 19Którą metodą najpowszechniej wytwarza się rubiny w XXI wieku?
fuzji płomieniowej
Uzyskane w ten sposób kryształy są zarazem najtańsze i trafiają także do najtańszej biżuterii.
Q 20W którym roku Verneuil ogłosił metodę produkcji syntetycznych rubinów na skalę przemysłową?
1902
Sposób ten nazwano później nazwiskiem wynalazcy, który pracował nad nim od 1891 roku.
Q 24W której firmie opracowano w 1958 r. metodę naśladującą naturalne powstawanie rubinów?
Bell Telephone Company
Odtwarza ona warunki panujące w głębi Ziemi, a jej kryształy uchodzą za najlepsze i najwierniej naśladujące naturalne.
Q 25W którym roku Marc Antoine Auguste Gaudin wytworzył kilka syntetycznych rubinów?
1837
Mimo kolejnych prób nie udało mu się uzyskać kamieni o wartości jubilerskiej, choć w XIX wieku rubin był bardzo cenny.
Q 26Wrostki jakiego minerału wywołują w rubinach „jedwabisty połysk”?
rutylu
Przy odpowiednim szlifie te same wrostki dają efekt kociego oka lub asteryzm.
Q 27W tlenku jakiego metalu Edmond Frémy rozpuszczał tlenek glinu, by wytworzyć drobne rubiny?
ołowiu
Chemik opisał w 1877 r. ogrzewanie takiego roztworu, które prowadziło do powstania drobnych kryształów.
Q 28W którym szwajcarskim kantonie znajdują się mniejsze skupiska rubinów?
Ticino
Mniejsze skupiska tych kamieni znane są również z Grenlandii, Norwegii, Nepalu czy Madagaskaru.
Q 29Około którego roku zauważono, że część tanio sprzedawanych rubinów nie jest naturalna?
1885
Kamienie te nazywano weneckimi, a sposób ich wytworzenia nie jest do końca poznany.
Q 30Światło jakiej barwy rubin silnie pochłania w paśmie o maksimum przy 550 nm?
zielonej
Drugie szerokie pasmo pochłaniania ma maksimum przy 420 nm, czyli w barwie fioletowej.