Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Siedmiogród, znany też jako Transylwania, to kraina historyczna w centralnej Rumunii, otoczona pasmami Karpat. Przez wieki mieszkali tu obok siebie Rumuni, Węgrzy, Sasi i Seklerzy. Quiz prowadzi przez nazwy i geografię krainy, czasy Daków i Rzymian, średniowieczną kolonizację, księstwo zależne od Turcji, rządy Habsburgów oraz burzliwy XX wiek. Osobna część pytań dotyczy Sasów siedmiogrodzkich: skąd przybyli, co zbudowali i dlaczego wyjechali.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Czyj najazd zniszczył Siedmiogród w latach 1241–1242?
Mongołów
Odbudowa po zniszczeniach zintensyfikowała osadnictwo saskie: przybysze zaczęli zakładać miasta.
Q 02W dorzeczu jakiej rzeki leży Siedmiogród?
Dunaju
Większość rzek krainy wypływa z Karpat, a ich wody trafiają ostatecznie do Morza Czarnego.
Q 03Który cesarz rzymski, panujący od 98 roku, postanowił podbić Dację?
Trajan
Zdobytą krainę zamieniono w prowincję, a zyski z tamtejszych kopalń złota, innych metali i soli stały się ważnym źródłem dochodu cesarstwa.
Q 04Z którego języka wywodzi się polska nazwa Siedmiogród?
niemieckiego
Pierwowzór, Siebenbürgen, oznacza siedem warowni; według jednej z hipotez może jednak chodzić nie o siedem miast, lecz o siedem terenów czy prowincji.
Q 05Jak dosłownie oddaje się po polsku łacińską nazwę Transylvania?
Zalesie
W dokumencie z 1075 roku kraina występuje jako ultra silvam, czyli „za lasem” lub „poza lasem”.
Q 06Z jakich budowli słyną wsie Sasów siedmiogrodzkich wpisane na listę UNESCO?
warownych kościołów
Napływ saskich kolonistów zaczął się w XII wieku, a na początku XIII wieku stanowili oni już liczną grupę.
Q 07Jaką nazwę nosi traktat z 4 czerwca 1920 roku, który ustalił granicę rumuńsko-węgierską?
Trianon
Rumunii przypadł wtedy nie tylko historyczny Siedmiogród, ale też długi pas ziem na zachód od niego, m.in. część Banatu i Kriszana.
Q 08Których rycerzy zakonnych król Andrzej II osadził w Siedmiogrodzie w 1211 roku?
krzyżaków
Rycerze chcieli stworzyć własne państwo zakonne; król zaczął się ich obawiać i w 1225 roku doprowadził do ich wygnania.
Q 09Który lud pojawił się w Siedmiogrodzie w drugiej połowie IV wieku i podbił Gotów?
Hunowie
Goci zamieszkiwali Dację od przełomu III i IV wieku; imperium ich pogromców rozpadło się po śmierci Attyli.
Q 10W jakim mieście 1 grudnia 1918 r. Wielkie Zgromadzenie uchwaliło unię Siedmiogrodu z Rumunią?
Alba Iulia
Wraz z Siedmiogrodem do Rumunii przyłączono wtedy także Banat.
Q 11Jak brzmi węgierska nazwa Siedmiogrodu?
Erdély
Po rumuńsku krainę nazywa się Transilvania albo Ardeal; ta druga forma pojawiła się w dokumencie z 1432 roku jako Ardeliu.
Q 12Który stan tworzyli w średniowiecznym Siedmiogrodzie głównie Niemcy?
mieszczanie
Szlachta była w dużej mierze węgierska, a chłopstwo rumuńskie; od końca XIV wieku napięcia między tymi grupami przeradzały się w otwarte konflikty.
Q 13Jaką związaną z Węgrami ludność królowie węgierscy osadzali w Siedmiogrodzie?
Seklerów
Osadników lokowano najpierw w zachodniej części krainy, później we wschodniej; pogranicze trzeba było chronić m.in. przed Pieczyngami.
Q 21Który zakon pomógł odbudować Siedmiogród w XIII wieku, uruchamiając młyny?
cystersi
Zakonnicy stymulowali też rozwój rzemiosła, a swoje opactwa zakładali m.in. w Igrisch i Fogaraszu.
Q 22W których latach Rzym podbił Dację i utworzył z niej nową prowincję?
101–106
Dla bezpieczeństwa bogatej, lecz niespokojnej prowincji Rzym utrzymywał tam znaczne siły wojskowe i ściągał licznych kolonistów.
Q 23Który król Węgier zapoczątkował kolonizację Siedmiogrodu przez Sasów?
Gejza II
Władca, panujący w latach 1141–1162, chciał w ten sposób zaludnić ówczesne kresy państwa węgierskiego.
Q 14Jaką drugą nazwę noszą Karpaty Południowe, najwyższe góry Siedmiogrodu?
Alpy Transylwańskie
Najwyższe szczyty przekraczają tam 2500 m n.p.m.; pasma górskie zamykają krainę od wschodu i południa.
Q 15Który król w 87 roku powstrzymał rzymski atak na Dację?
Decebal
Już w I wieku jego poddani ścierali się z Rzymianami na terenach Tracji i Mezji.
Q 16Kto w 1600 roku objął panowanie nad Siedmiogrodem, tworząc nietrwałą unię trzech krain?
Michał Waleczny
Unia rozpadła się jeszcze w tym samym roku, a księstwo wróciło pod panowanie tureckie, choć rosły w nim wpływy habsburskie.
Q 17W którym roku Rumunię zmuszono do podpisania drugiego arbitrażu wiedeńskiego?
1940
Węgry otrzymały wówczas znaczną część Siedmiogrodu, gdzie rozpoczęły się prześladowania Rumunów i Żydów.
Q 18W jakim mieście 1 czerwca 1945 roku otwarto węgierskojęzyczny Uniwersytet Bolyaiów?
Klużu
Komunistyczne władze Rumunii początkowo okazywały mniejszościom tolerancję; utworzono też okręg autonomiczny, w którym węgierski był drugim językiem urzędowym.
Q 19W którym roku Siedmiogród przeszedł pod panowanie tureckie jako zależne księstwo?
1541
Od Turcji w dużej mierze niezależna pozostała jedynie polityka wewnętrzna księstwa.
Q 20Kto stanął na czele powstania przeciw Habsburgom stłumionego w 1711 roku?
Franciszek II Rakoczy
Powstańcy pragnęli usamodzielnienia Siedmiogrodu; po klęsce stał się on peryferyjną i bardzo eksploatowaną prowincją monarchii.
Q 24Mediacja jakiej organizacji w 1993 roku poprawiła stosunki węgiersko-rumuńskie?
Rady Europy
Mediacja doprowadziła też do normalizacji statusu mniejszości węgierskiej w Siedmiogrodzie.
Q 25Jaki odsetek ludności Siedmiogrodu stanowili Rumuni według spisu z 1910 roku?
53,8%
Spis wykazał 5 257 000 mieszkańców; Węgrzy stanowili 28,6%, a Niemcy 10,8%.
Q 26Królestwo jakiego ludu istniało w Siedmiogrodzie w latach 454–567?
Gepidów
Później kraina przechodziła z rąk do rąk: zajmowali ją Awarowie, Słowianie, Protobułgarzy, a od IX wieku Bułgarzy.
Q 27W jakim dziele z XII wieku po raz pierwszy pojawia się węgierska nazwa Siedmiogrodu?
Gesta Hungarorum
Nazwa ma tam postać Erdeuleu lub Erdő-elve; węgierscy historycy uważają łacińskie określenia krainy za jej tłumaczenie.
Q 28Pod jaką łacińską nazwą znano ziemie na zachód od Siedmiogrodu podległe jego książętom?
Partium
Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa „część”: chodziło o część „właściwych” Węgier, traktowaną w XVI i XVII wieku jako osobne terytorium.
Q 29Który premier Węgier w kwietniu 1946 roku próbował wynegocjować zwrot części Siedmiogrodu?
Ferenc Nagy
Starania nie przyniosły skutku: arbitraże wiedeńskie były już unieważnione, a kraina wróciła do Rumunii.
Q 30Bitwa nad jaką rzeką w 454 roku przyniosła załamanie huńskiej potęgi?
Nedao
Na gruzach huńskiego władztwa zwycięzcy utworzyli w Siedmiogrodzie własny plemienny, protopaństwowy organizm polityczny.