Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Tlen to pierwiastek, bez którego nie ma oddychania, ognia ani wody. Jest najbardziej rozpowszechniony na Ziemi, a mimo to jego historia kryje sporo niespodzianek. Quiz sprawdza wiedzę o właściwościach tlenu, jego występowaniu w atmosferze, skorupie ziemskiej i wodzie oraz o roli w organizmach. Nie brakuje też wątków polskich: Michała Sędziwoja, krakowskich profesorów, którzy skroplili tlen, i sporu o polską nazwę pierwiastka.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jaką liczbę atomową ma tlen?
8
Tlen to niemetal, który w układzie okresowym należy do grupy tlenowców.
Q 02Jak nazywa się trójatomowa odmiana tlenu o wzorze O3?
Ozon
Gaz ten występuje głównie w ozonosferze, podczas gdy zwykły tlen tworzy cząsteczki dwuatomowe.
Q 03Co jest celem oddychania tlenowego u zwierząt?
Otrzymanie energii
Tlen jest pierwiastkiem niezbędnym wszystkim organizmom tlenowym.
Q 04Jaki procent objętości atmosfery ziemskiej stanowi tlen?
20,95%
Liczony wagowo udział tego gazu w atmosferze jest nieco wyższy i wynosi 23,25%.
Q 05Od jakiego słowa pochodzi polska nazwa „tlen”?
tlić
Nazwę zaproponował Jan Oczapowski przed rokiem 1851, a w ciągu ok. 10 lat przyjęła ją większość polskich chemików.
Q 06Jaką barwę ma ciekły tlen?
Niebieską
W stanie stałym jedna z odmian tego pierwiastka nosi z kolei nazwę „czerwonego tlenu”.
Q 07Jaką rolę pełni tlen w przemyśle, na przykład w palnikach acetylenowo-tlenowych?
Utleniacza
Stosuje się go także w medycynie oraz w mieszankach oddechowych do nurkowania.
Q 08Na której uczelni pracowali Wróblewski i Olszewski, gdy jako pierwsi otrzymali ciekły tlen?
Uniwersytet Jagielloński
Zygmunt Wróblewski i Karol Olszewski dokonali tego 5 kwietnia 1883 roku.
Q 09Jak na niewielkie ilości wolnego tlenu reagują niektóre organizmy beztlenowe?
Giną
Dla organizmów tlenowych ten sam gaz jest natomiast niezbędny do oddychania.
Q 10Kto wprowadził łacińską nazwę tlenu „oxygenium”?
Antoine Lavoisier
Francuski uczony jako pierwszy uznał też tlen za pierwiastek chemiczny.
Q 11Jaki charakter ma cykl, w którym tlen krąży w przyrodzie?
Zamknięty
Tlen występuje w atmosferze, a w postaci związków także w hydrosferze i litosferze.
Q 12Kto, jak się uznaje, odkrył tlen przed 1773, choć odkrycia nie opublikowano do 1777?
Carl Scheele
Zwłoka w publikacji sprawiła, że przez dwa lata za odkrywcę pierwiastka uważano innego uczonego.
Q 13Który izotop stanowi ponad 99% naturalnego tlenu?
16O
Tlen ma trzy stabilne izotopy, ale dwa pozostałe to łącznie mniej niż 1% naturalnego pierwiastka.
Q 14W którym wieku, zdaniem historyka Romana Bugaja, Michał Sędziwój odkrył tlen?
Q 21Za co Michał Sędziwój uznawał „ducha świata”, jak nazywał tlen?
Kamień filozoficzny
Według niego składnik ten umożliwia życie ludzi i zwierząt.
Q 22Jaką substancję prażył Michał Sędziwój, aby otrzymać tlen?
Saletrę potasową
Rozkład tej substancji zachodził podczas prażenia, a alchemik opisał doświadczenie w jednym ze swoich traktatów.
Q 23Ile tlenu zużywa w przybliżeniu w ciągu minuty organizm przeciętnego dorosłego człowieka?
200 ml
Taka objętość odpowiada masie około 0,3 g tego gazu.
Który etap oddychania, uznawany za najważniejszy, wymaga tlenu?
XVII
Alchemik nazywał ten gaz między innymi „pokarmem żywota” i „duchem świata”.
Q 15Do czego w organizmie przenika z powietrza „pokarm żywota” według Michała Sędziwoja?
Krwi
Sędziwój uważał ten ukryty w powietrzu składnik za niezbędny do życia.
Q 16Kto wprowadził wcześniejszą polską nazwę tlenu – „kwasoród”?
Jędrzej Śniadecki
Nazwa ta była dosłownym tłumaczeniem nazwy łacińskiej.
Q 17Od którego gazu tlen jest około dwa razy lepiej rozpuszczalny w wodzie?
Azot
Z tego powodu powietrze rozpuszczone w wodzie jest bogatsze w tlen niż to, które nas otacza.
Q 18W jakim towarzystwie naukowym Joseph Priestley ogłosił odkrycie tlenu 23 marca 1775?
Royal Society
Dzięki temu wystąpieniu to właśnie on przez dwa lata uchodził za odkrywcę pierwiastka.
Q 19Poniżej jakiej zawartości w powietrzu niedobór tlenu staje się niebezpieczny dla życia?
10–12%
Groźny bywa także nadmiar: oddychanie czystym tlenem również nie jest bezpieczne.
Q 20Do jakiej grupy substancji pod względem właściwości magnetycznych należy tlen?
Paramagnetyki
Tlen wyróżnia się też barwą po skropleniu oraz kilkoma odmianami w stanie stałym.
Fosforylacja oksydacyjna
Organizmy, którym tlen jest do tego niezbędny, nazywa się tlenowymi.
Q 25W ilu odmianach alotropowych znany jest stały tlen?
6
Należy do nich między innymi tlen metaliczny, stabilny tylko w warunkach bardzo wysokich ciśnień.
Q 26W którym roku Raoul Pictet i Louis-Paul Cailletet zaobserwowali mgłę skroplonego tlenu?
1877
Szwajcar i Francuz dokonali tej obserwacji niezależnie od siebie.
Q 27Jaka jest rozpuszczalność tlenu w wodzie słodkiej w temperaturze 25 °C i pod ciśnieniem 1 atm?
8,3 mg/l
W wodzie słonej, zawierającej 3,5% soli, gaz ten rozpuszcza się wyraźnie słabiej.
Q 28Ile procent tlenu zawiera powietrze rozpuszczone w wodzie?
35,6%
Sama rozpuszczalność powietrza w wodzie wynosi 23 mg/l w temperaturze 25 °C.
Q 29Powyżej jakiej temperatury podgrzewa się nadmanganian potasu, aby otrzymać tlen?
230 °C
W laboratorium tlen uzyskuje się także z termicznego rozkładu innych związków potasu.
Q 30Powyżej jakiej temperatury prowadzi się termiczny rozkład chloranu potasu, by uzyskać tlen?
550 °C
W podobny sposób, lecz w niższej temperaturze, rozkłada się azotan potasu.