Getting your questions ready
Getting your questions ready
Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Trzęsienie ziemi to gwałtowne rozładowanie naprężeń w skorupie ziemskiej, najczęściej wzdłuż uskoku. Tylko część uwolnionej energii rozchodzi się jako fale sejsmiczne – reszta zamienia się w ciepło i trwałe deformacje skał. W tym quizie sprawdzisz, czym różni się ognisko od epicentrum, jak mierzy się siłę wstrząsów i ile energii niesie każdy kolejny stopień magnitudy. Nie zabraknie pytań o rodzaje trzęsień, ich skutki w krajobrazie, aktywność sejsmiczną w Polsce oraz słynny kalifornijski uskok San Andreas.
Wszystkie 29 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jak nazywa się miejsce na powierzchni ziemi położone bezpośrednio nad ogniskiem wstrząsu?
epicentrum
Zazwyczaj właśnie tam fale mają największą siłę niszczącą i wprawiają podłoże w najsilniejsze wibracje – to tzw. obszar epicentralny.
Q 02Jak nazywa się trzęsienia ziemi wywołane np. tąpnięciami górniczymi lub napełnieniem tamy?
antropogeniczne
Na obszarach gęsto zabudowanych mogą spowodować znaczące szkody materialne, jednak w większości przypadków okazują się niegroźne.
Q 03Jaki pośredni skutek trzęsienia ziemi zilustrowało w 1906 roku San Francisco?
niszczycielskie pożary
Wstrząsy nawiedzające Kalifornię, w tym ten z 1906 roku, wiążą się z uskokiem San Andreas, na którego północno-wschodnim skrzydle leży to miasto.
Q 04Jak inaczej nazywa się ognisko trzęsienia ziemi, gdzie zaczyna się uwalnianie energii?
hipocentrum
To punkt czysto teoretyczny, bo w rzeczywistości energia wstrząsu rozładowuje się zawsze na pewnej powierzchni uskoku.
Q 05Jak nazywa się sam zapis wstrząsu sejsmicznego?
sejsmogram
Aparatura w stacjach sejsmicznych pracuje bez przerwy i bardzo rzadko utrwala idealnie poziomą linię – Ziemia drży nieustannie.
Q 06Jak nazywa się wstrząsy o malejącej magnitudzie, które następują po wstrząsie zasadniczym?
następcze
Najsilniejszy wstrząs wtórny, zwykle pierwszy po głównym, ma magnitudę około 1,3–1,5 razy mniejszą od wstrząsu zasadniczego.
Q 07Które fale sejsmiczne rozchodzą się zarówno w ciałach stałych, jak i w cieczach?
fale P
Dzięki tej własności przy bardzo silnych wstrząsach pokonują całe wnętrze Ziemi; skutkują naprzemiennym rozciąganiem i sprężaniem skał.
Q 08Jak nazywa się wstrząsy o magnitudzie 0 lub ujemnej, wykrywane tylko czułymi przyrządami?
mikrowstrząsy
Na drugim końcu skali magnituda 9,5 oznacza wstrząs, który powoduje zmiany w otaczającym krajobrazie.
Q 09Na jakich obszarach trzęsienie ziemi może wywołać zjawisko upłynnienia gruntu?
podmokłych
Wśród innych skutków wymienia się nieckowate jeziorka powstałe na skutek zaburzeń wód podziemnych oraz zapadliska.
Q 10Jakie dwie płyty litosfery oddziela uskok San Andreas?
pacyficzną i północnoamerykańską
Płyta pacyficzna przemieszcza się obecnie na północny zachód, a płyta kontynentalna – na południowy wschód.
Q 11Z jakimi górami związana jest większość naturalnych trzęsień ziemi w Polsce?
Karpaty i Sudety
Ich ogniska znajdują się w uskokach, a w przypadku Karpat także wzdłuż nasunięć tektonicznych.
Q 12Co oznacza stopień XII w skali Mercallego-Cancaniego-Sieberga?
wstrząsy zmieniające krajobraz
Stopień I tej dwunastostopniowej skali oznacza drgania rejestrowane wyłącznie przez aparaturę pomiarową.
Q 13Jaka instytucja prowadzi sieć obserwatoriów monitorujących aktywność sejsmiczną w Polsce?
Instytut Geofizyki PAN
Q 21Jak nazywa się linia łącząca obszary drgające w tym samym czasie podczas trzęsienia ziemi?
homosejsta
Prędkość rozchodzenia się fal sejsmicznych zależy od rodzaju podłoża i od rodzaju samej fali.
Q 22Jakie zjawisko może wywołać trzęsienie ziemi na dużych zamkniętych zbiornikach wodnych?
sejszę
Wstrząs może też przerwać bieg rzeki, gdy powstanie szczelina prostopadła do nurtu, w której rzeka „znika”.
Q 23Jak inaczej nazywa się trzęsienia tektoniczne, wynikające z przesunięć skał wzdłuż uskoku?
dyslokacyjne
Mogą występować także daleko od granic płyt litosfery, np. w strefach młodych gór takich jak Karpaty.
Trzęsienia ziemi na obszarze Polski są stosunkowo rzadkie i zwykle ograniczają się do zjawisk o niewielkiej intensywności.
Q 14Jakiego typu uskokiem, według klasyfikacji geologicznej, jest kalifornijski uskok San Andreas?
transformacyjnym
Należy do pacyficznego systemu rozłamów skorupy ziemskiej i przebiega przez zachodnią oraz południową Kalifornię.
Q 15Jaka część energii trzęsienia ziemi rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych?
około 20–30%
Pozostała energia zamienia się w ciepło lub trwałe deformacje skał; tylko część fal dociera na powierzchnię jako niszczące fale powierzchniowe.
Q 16Gdzie w 1994 roku pionowe drgania podczas trzęsienia ziemi wyrzucały budynki w powietrze?
Northridge
Niszczące są także uderzenia ukośne, zwłaszcza gdy ich przebieg jest niezgodny z dłuższą osią budynku.
Q 17Który chiński uczony skonstruował przyrząd uważany za najstarszy sejsmoskop?
Chan Heng
Dzięki temu urządzeniu władze cesarskie mogły wysłać pomoc w region klęski jeszcze przed nadejściem rządowego posłańca.
Q 18Od czego odbijają się fale S, skoro rozchodzą się wyłącznie w ciałach stałych?
od zewnętrznego jądra
Fale poprzeczne wywołują „falisty” ruch warstw skalnych – skały zachowują się wtedy jak fale na wzburzonym morzu.
Q 19Ile razy w przybliżeniu rośnie energia wstrząsu z każdym kolejnym stopniem magnitudy?
31 razy
W pomiarze każdy kolejny stopień jest tylko dziesięciokrotnie większy od poprzedniego, ale energia rośnie znacznie szybciej.
Q 20Do paszczy jakiego zwierzęcia spadała kulka w starożytnym chińskim sejsmoskopie?
ropuchy
Kulkę trzymał w pysku smok przymocowany od strony epicentrum, więc urządzenie wskazywało też kierunek, z którego nadszedł wstrząs.
Q 24Jakiej magnitudy nie przekroczyły wstrząsy zarejestrowane w Polsce od początku pomiarów?
4,7
Obok wstrząsów naturalnych występują w Polsce wstrząsy wzbudzone działalnością górniczą, m.in. na Górnym Śląsku i w Legnicko-Głogowskim Okręgu Miedziowym.
Q 25Który port koło Neapolu stał się w 1983 roku bezużyteczny po nagłym podniesieniu lądu?
Pozzuoli
Podobny los spotkał w 1855 roku port w japońskim regionie Kanto; podniesienie wybrzeża może też utworzyć nowy klif.
Q 26Od jakiego przylądka na północnym zachodzie biegnie uskok San Andreas?
Mendocino
Na południowym wschodzie uskok dochodzi do Zatoki Kalifornijskiej i prawdopodobnie przedłuża się pod jej wodami.
Q 27Na ile lat określa się wiek uskoku San Andreas?
20 mln lat
Uskok sięga 15 km w głąb, a na przeważającym odcinku jest niewidoczny, bo przykrywają go młode osady.
Q 28W rejonie której strefy tektonicznej, obok Podlasia, notowano w Polsce naturalne wstrząsy?
Teisseyre’a-Tornquista
Naturalne wstrząsy odnotowano także w Górach Świętokrzyskich, choć większość polskich trzęsień wiąże się z neotektoniką Karpat i Sudetów.
Q 29O ile przesunęły się wzdłuż uskoku San Andreas osady mioceńskie?
ok. 100 km
Im starsze osady, tym większe przesunięcie: w ciągu ostatnich 30–40 tys. lat wyniosło ono zaledwie około kilometra.