Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Wariograf, zwany też poligrafem, zapisuje fizjologiczne reakcje organizmu na zadawane pytania. Potocznie mówi się o nim „wykrywacz kłamstw”, choć to nazwa myląca. Quiz prowadzi od dawnych prób wykrywania kłamstwa, przez konstruktorów pierwszych aparatów, po rodzaje testów i błędów. Są też pytania o głośne sprawy, w których badanie zawiodło, oraz o przepisy w Stanach Zjednoczonych i w Polsce.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Które instytucje początkowo najszerzej korzystały z wariografu?
Organy ścigania
Służył im jako narzędzie kryminalistyczne. Współcześnie sięgają po niego także podmioty prywatne, np. firmy sprawdzające lojalność pracowników albo prowadzące rekrutację.
Q 02Co w dawnych Chinach musiały trzymać w ustach osoby przesłuchiwane przed sądem?
Garść suchego ryżu
Jeżeli ziarna wyplute po przesłuchaniu były nadal suche, uznawano, że przesłuchiwany kłamał.
Q 03Podczas realizacji którego tajnego projektu używano w USA wykrywacza kłamstw?
Manhattan
Badania stosuje się też przy kontroli osób dopuszczanych do tajemnic państwowych lub do pracy w służbach bezpieczeństwa, gdzie błędna interpretacja bywa wyjątkowo groźna.
Q 04Zużycie czego przez mózg pokazuje funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI)?
Tlenu
Pozwala to wskazać części mózgu aktywne podczas wykonywania określonego zadania; zależność sygnału od natlenienia krwi nazywa się odpowiedzią BOLD.
Q 05Co w średniowieczu miało wskazać kochanka kobiety, której odczytywano nazwiska znajomych?
Przyspieszenie pulsu
Badający trzymał w tym czasie palec na nadgarstku kobiety podejrzanej o niewierność.
Q 06Jak Gary Ridgway, zabójca kilkudziesięciu kobiet, tłumaczył oszukanie wariografu?
Po prostu się zrelaksował
Twierdził, że nie zrobił niczego niezwykłego; badanie nie potwierdziło winy, do której sam się przyznał.
Q 07Który oficer CIA szpiegujący dla Rosji dwukrotnie pomyślnie przeszedł badanie poligrafem?
Aldrich Ames
Badania tego rodzaju wykonuje się w agencji rutynowo; ten przypadek uchodzi za jeden z przemawiających na niekorzyść wariografu.
Q 08Jak nazywa się trudne do ukrycia drgnięcia mięśni mimicznych śledzone w systemie FACS?
Mikroekspresje
Facial Action Coding System poleca Paul Ekman; dokładną analizę ułatwia zwolnienie tempa odtwarzania nagrań z odpowiedzi na pytania testowe.
Q 09Których pracodawców nie obejmuje amerykańska ustawa EPPA o badaniach wariograficznych?
Agencji rządowych
Wyłączenie dotyczy szczebla federalnego, stanowego i lokalnego; zasady badania pracowników firm prywatnych opisuje Employment Law Guide.
Q 10W którym układzie nerwowym zmiany wykrywa tradycyjny wariograf, inaczej niż fMRI?
Obwodowym
Rezonans funkcjonalny ma potencjał wykrywania kłamstwa „u źródła”, czyli w mózgu.
Q 11Którego amerykańskiego psychologa i wynalazcę nazywa się ojcem poligrafii?
William Marston
Łączył testy z rejestracją ciśnienia skurczowego krwi, a później także ze spirometrią; w latach 1914–1915 podobne próby prowadził włoski psycholog Vittorio Benussi.
Q 12W którym roku polski Sąd Najwyższy uznał wariograf w czasie przesłuchań za niedopuszczalny?
2015
Orzeczenie zapadło w styczniu i odwołuje się do art. 171 § 5 pkt 2 Kodeksu postępowania karnego.
Q 13Co chciał ukryć Gerald Anderson, kłamiąc o plamie krwi na tapicerce samochodu?
Uderzenie żony podczas kłótni
Operator urządzenia błędnie zinterpretował emocje podejrzanego o zabójstwo Nancy Johnson; do zbrodni przyznał się później inny człowiek.
Q 21Kto sprowadził do Polski pierwszy poligraf i nazwał go wariografem?
Paweł Horoszowski
Profesor kryminalistyki z Uniwersytetu Warszawskiego wybrał nazwę oznaczającą „zapisywacz zmian”.
Q 22Jaki przyrząd zastosował w 1878 roku włoski fizjolog Angelo Mosso, obserwując pacjentów?
Pletyzmograf
Mosso badał emocje i lęki pacjentów, śledząc zmiany aktywności ich układu sercowo-naczyniowego i oddechowego; bywa wymieniany wśród twórców poligrafii.
Q 23Który szef policji w Berkeley zachęcał studentów do prób z wykrywaniem kłamstw?
August Vollmer
Z jego inicjatywy John A. Larson zaczął stosować zmodyfikowany sfigmomanometr w rzeczywistych sprawach kryminalnych.
Q 14Która formacja PRL zakupiła amerykański poligraf Keelera, model 6306?
Wojskowa Służba Wewnętrzna
Wkrótce podobne urządzenie, model 6308, trafiło do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych; aparatury używano głównie w celach operacyjnych i śledczych.
Q 15Imieniem której postaci nazwano błąd, którego ma unikać dobór pytań w badaniu wariografem?
Otello
Badani mogą odpowiadać „tak” lub „nie”; bywa też, że pytania odczytuje się bez oczekiwania na jakąkolwiek odpowiedź.
Q 16W którym filmie z 1948 roku Leonarde Keeler zagrał samego siebie?
„Dzwonić Northside 777”
Wystąpił w scenie wariograficznego badania Josepha Majczeka, niesłusznie skazanego za zabójstwo.
Q 17Kim z zawodu był wcześniej Doug Williams, uczący w sieci wpływania na wynik badań?
Policjantem
Szkolenia oferował na własnej stronie internetowej; protesty przeciwko stosowaniu wariografów opisał w swojej książce Paul Ekman.
Q 18O zabójstwo kogo oskarżono Williama Hightowera, badanego w 1921 roku wykrywaczem kłamstwa?
Księdza
Użyty wtedy aparat nosił nazwę „Cardio-Pneumo Psychograph”, a prasa szybko ochrzciła go mianem „Sphyggy”.
Q 19Błędem którego rodzaju nazywa się przyjęcie nieprawdy przy ocenie wyników wariografu?
Drugiego
Odwrotna pomyłka polega na odrzuceniu prawdy; skutki obu trzeba przeanalizować przed podjęciem decyzji, bo zależnie od sytuacji jedna z nich może być dużo groźniejsza.
Q 20Ile procent wynosi, według m.in. Davida C. Raskina, skuteczność wariografu wobec osób winnych?
85
Przy weryfikacji sprawstwa osób niewinnych trafność ma być wyraźnie niższa, a wyniki badań prowadzonych według różnych procedur są bardzo rozbieżne.
Q 24Jaką nazwę nadał Leonarde Keeler nowej wersji swojego aparatu z 1924 roku?
Emotograph
Nazwa oznaczała rejestrator emocji; masową produkcję kolejnych typów podjęła firma Western Electro Mechanical Co.
Q 25Aktywność której struktury, obok płata ciemieniowego, może w fMRI zdradzać kłamstwo?
Kora przedczołowa
Przyjmuje się, że badany musi wybierać między wyznaniem prawdy a spontanicznym wygenerowaniem kłamstwa; odpowiedzialne za to systemy są jednak słabo poznane.
Q 26Jak nazywa się emocje mobilizujące do działania, np. strach skłaniający do ucieczki?
Steniczne
Innym przykładem jest gniew wywołujący agresję; istnieją też emocje o przeciwnym, demobilizującym działaniu.
Q 27W którym roku włoski lekarz Scipione Riva-Rocci opracował konstrukcję sfigmomanometru?
1896
Sfigmomanometr służy do pomiaru ciśnienia i tętna; według innych źródeł pierwsze takie urządzenia zbudowano już w latach 1860–1865.
Q 28Jaką cechę Aldert Vrij uznał za zarazem spostrzegany i rzeczywisty przejaw kłamstwa?
Podniesiony ton głosu
Badacz odróżnia przejawy rzeczywiste, potwierdzone w toku badań, od subiektywnych, czyli kojarzonych z kłamaniem tylko stereotypowo.
Q 29W którym roku Urzędowi Badania Techniki (OTA) zlecono raport o wiarygodności wariografu?
1983
Dopuszczalnym zakresem zastosowań urządzenia zajmował się Kongres USA, lecz ostateczne rozstrzygnięcia długo nie zapadały.
Q 30Który amerykański noblista opracował urządzenie rejestrujące wyniki sfigmomanometrii?
Joseph Erlanger
Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny żył w latach 1874–1965; jego zmodyfikowany przyrząd trafił później do badań w rzeczywistych sprawach kryminalnych.