Getting your questions ready
Getting your questions ready
Wygenerowany po polsku przez AI na podstawie naszego angielskiego quizu; źródła prowadzą do polskiej Wikipedii.
Wódka to coś więcej niż spirytus zmieszany z wodą: to słowo zapisane po raz pierwszy w 1405 roku, przywilej propinacji, gorzelnie rolnicze, Polmos i spór z Rosją o miano jej ojczyzny. Quiz prowadzi od arabskich alchemików i krakowskiego targu ziemniaczanego po unijną definicję, szwedzki Absolut i amerykański Moscow Mule. Pytania od łatwych po eksperckie – dla miłośników historii, chemii i staropolskiej obyczajowości.
Wszystkie 30 pytań z odpowiedziami i wyjaśnieniami. Zagraj w quiz
Q 01Jak nazywa się tradycyjna polska wódka gatunkowa zaprawiana miodem?
Krupnik
Po licytacji znaków w 1999 r. powstała marka parasolowa Krupnik Czysty – wódka produkowana bez miodu.
Q 02Co podawano w środowisku szlacheckim, by odmówić kandydatowi starającemu się o rękę panny?
Czarną polewkę
Na wsi odmowa polegała po prostu na nieprzyjęciu gorzałki przyniesionej przez swata, a zwrot „przyjeżdżał z wódką” oznaczał oświadczyny.
Q 03Jak spolszczono łacińskie wyrażenie aqua vitae, oznaczające przedestylowane wino?
Okowita
Destylowana trzykrotnie i rozcieńczana wersja tego trunku cieszyła się w dawnej Polsce największym uznaniem.
Q 04Jakim słowem ukraińscy producenci zastępują na etykietach słowo wódka?
Horiłka
To odpowiednik polskiej gorzałki; zmiana ma podkreślać odcięcie się od rosyjskiej dominacji w branży.
Q 05Z jakiego wyrażenia powstało w wyniku uniwerbizacji słowo gorzałka?
„Gorzała woda”
W XVII w. gorzałka i wódka stały się synonimami, a w XX w. gorzałka wypadła z języka urzędowego i stała się określeniem potocznym.
Q 06Ile procent objętości wynosi minimalna zawartość alkoholu w wódce według definicji unijnej?
37,5
Zwykle wódka ma 40% obj., a spirytus rolniczy, z którego powstaje, musi mieć moc co najmniej 96% obj.
Q 07W którym mieście rodzina Baczewskich założyła w 1782 r. najstarszą markę polskiej wódki?
Lwowie
Dzięki nowinkom technologicznym zakład Baczewskich stał się pod koniec XIX w. znany w całej Europie.
Q 08Z jakiego surowca produkowana jest francuska wódka Cîroc?
Winogron
W nowoczesnym podejściu surowiec nie ma znaczenia: celem jest napój możliwie pozbawiony zapachu, smaku i barwy.
Q 09Z którego roku pochodzi pierwszy zachowany zapis słowa wódka?
1405
Zapis pochodzi z dokumentu o zakupie ziemi, spisanego po łacinie z użyciem języka staropolskiego.
Q 10Jak aż do początków XX w. nazywano w Rosji trunek znany dziś jako wódka?
Winem chlebowym
Rosyjskie słowo wodka pojawiło się w źródłach w 1533 r., ale przez długi czas używano go wyłącznie w kontekście medycznym.
Q 11Które marki były w 2009 r. głównymi przykładami polskich wódek produkowanych z ziemniaków?
Luksusowa i Chopin
Ziemniaki stanowiły wtedy już tylko 3% surowca w polskiej produkcji spirytusu, choć w 1990 r. było to 66%.
Q 12Co oznaczało słowo wódka w najstarszym zachowanym średniowiecznym zapisie?
Mały zbiornik wodny
Z czasem wódką nazywano także kosmetyki, środki lecznicze, a nawet abstynenta – osobę, „co tylko wodę pija”.
Q 13Jaką tradycyjną nazwę zastąpiło w Szwecji w latach 50. XX w. słowo wódka?
Brännvin
Dawna nazwa oznaczała napój spirytusowy na bazie zbóż lub ziemniaków; Szwecja należy do tzw. pasa wódki.
Q 21Który rosyjski minister finansów wprowadził w 1866 r. standard mocy wódki 40%?
Michaił Rejtern
Pogłoska przypisuje ten standard słynnemu chemikowi, który jednak nie był autorytetem w dziedzinie wódki i nie miał wpływu na jej skład.
Q 22Od którego roku w Rosji wódką nazywa się prawnie tylko mieszaninę spirytusu rektyfikowanego z wodą?
1936
Dlatego Rosjanie nazywają wódką tylko to, co w Polsce jest wódką czystą; napoje aromatyzowane trafiają tam do kategorii nalewek i nastojek.
Q 23Gdzie propinację zniesiono najwcześniej, bo już w 1845 r.?
Zabór pruski
Austriacy zrobili to w 1889 r., a Rosjanie w 1898 r.; w miejsce propinacji wprowadzano monopol państwowy.
Q 14W którym roku polski król nadał szlachcie przywilej propinacji?
1572
Przywilej obejmował produkcję i sprzedaż alkoholu w obrębie dóbr szlacheckich; w zaborach utrzymywano go jeszcze w XIX w.
Q 15W jakim państwie w 1760 r. po raz pierwszy wyprodukowano na skalę przemysłową destylat z ziemniaków?
Królestwie Prus
Wymagało to nowych rozwiązań, bo z ziemniaków nie dało się pozyskać enzymów potrzebnych do scukrzenia skrobi.
Q 16Który kraj europejski jest największym odbiorcą wódki eksportowanej z Polski?
Francja
Poza Unią najważniejszym partnerem są USA, gdzie polscy producenci sprzedają więcej wódki niż Rosjanie.
Q 17Kto w 1534 r. użył słowa wódka w znaczeniu bliskim dzisiejszemu w pracy „O ziołach i o mocy ich”?
Stefan Falimirz
W tej publikacji termin obejmował wszystkie medyczne destylaty – zarówno etanol, jak i olejki eteryczne.
Q 18Co dosłownie oznacza arabskie słowo ʿaraq, którym nazywano skraplającą się parę alkoholu?
Pot
Europejscy uczeni znali sztukę destylacji już w XIII w., ale stosowali ją głównie w medycynie, alchemii i perfumerii.
Q 19Ile litrów napojów destylowanych rocznie pili w XVIII w. arystokraci i bogaci mieszczanie?
20
Chłopi pili wtedy około 3 litrów rocznie, głównie przy okazjach takich jak wesela, i to gorzałkę destylowaną tylko raz.
Q 20Jak nazywano dawniej prostą wódkę destylowaną po raz czwarty w specjalnych alembikach?
Alembikówka
Po pierwszej destylacji otrzymywano brantówkę, po drugiej prostkę, a po trzeciej okowitę o mocy do około 70% obj.
Q 24W czyim słowniku z 1528 r. po raz pierwszy wystąpiło słowo gorzałka?
Murmeliusza
Słownik ukazał się zaledwie kilka lat przed zielnikiem Falimirza, w którym gorzałkę zrównano z aqua vitae.
Q 25W którym roku po raz pierwszy odnotowano w Polsce sprzedaż ziemniaków do spożycia na krakowskim targu?
1739
W XIX w. ziemniaki wyparły kasze jako źródło węglowodanów w polskiej kuchni i stały się tanim surowcem gorzelniczym.
Q 26Kto w 1817 r. opatentował aparaturę destylacyjną opłacalną dla małych destylarni?
Pistorius
Kolumny destylacyjne opatentowane później, w 1831 i 1868 r., pozwoliły zamieniać destylarnie w duże zakłady.
Q 27Kto w 1614 r. wydał utwór „Wódka albo gorzałka”?
Jurek Potański
Od tego utworu oba terminy zaczęto stosować wymiennie dla destylatów przeznaczonych do rekreacyjnego picia.
Q 28Na czyim dworze był lekarzem Mikołaj z Polski, który w dziele „Experimenta” opisał destylację?
Leszka Czarnego
Medyk nauczył się tej techniki w Montpellier; od XIV w. destylację wykładano też na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Q 29Jaki rok Borys Rodionow przyjmuje za umowną datę powstania wódki czystej?
1895
Wprowadzony wtedy w Rosji carskiej monopol nakazywał mieszać 95-procentowy rektyfikat z wodą do 40% alkoholu; wyrób zwano kazionnoje wino.
Q 30Ile gorzelni działało w Imperium Rosyjskim według danych z lat 1888/1889?
2145
Najwięcej z nich leżało w zachodniej części państwa, zwłaszcza w guberniach dawnego Królestwa Polskiego.