Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Bliksem is een elektrische ontlading in de atmosfeer, en op elk moment zijn er op aarde ruim duizend onweersbuien tegelijk actief. Toch weten we nog altijd niet precies hoe de lading in een wolk gescheiden raakt. Deze quizvragen gaan over het ontstaan en het verloop van een flits, over temperatuur, stroomsterkte en radiostoring, en over wat je bij onweer beter wel en niet kunt doen. Van makkelijk tot pittig: test wat je weet over een van de krachtigste verschijnselen in het weer.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Als wat fungeert een metalen auto met gesloten dak bij een blikseminslag?
Kooi van Faraday
De lading wordt direct afgevoerd; ook een metalen caravan biedt die bescherming.
Q 02Hoe heet een bliksemflits waarvan je alleen het schijnsel tegen een wolk ziet en niets hoort?
Weerlicht
De donder is dan door de grote afstand niet te horen, en wolken onttrekken de ontlading zelf aan het zicht.
Q 03Waarbij kan de ladingscheiding voor bliksem behalve in onweersbuien ook optreden?
Vulkaanuitbarstingen
Zulke bliksem treedt eerst op rond de krater en in een later stadium ook in de uitbarstingskolom.
Q 04Welke houding kun je bij onweer in het open veld het beste aannemen?
Gehurkt met de voeten bijeen
Blijf daarnaast uit de buurt van hoge punten en zorg dat je zelf niet boven de omgeving uitsteekt.
Q 05Met ongeveer hoeveel meter per seconde verplaatst het geluid van de donder zich?
340
Vandaar de vuistregel: tel de seconden tussen flits en klap en deel ze door drie voor de afstand in kilometers.
Q 06Waarin kan een gewoon stuk ijzer of staal veranderen als de bliksem het raakt?
Magneet
Een inslag kan daarnaast gebouwen vernielen of er een begin van brand veroorzaken.
Q 07Tot ongeveer hoeveel kelvin kan de temperatuur binnen in een bliksem oplopen?
30.000
Daarmee is een bliksem van binnen heter dan het oppervlak van de zon, dat 5780 K meet.
Q 08Waar moet je in een metalen, afsluitbare boot zitten om bij onweer beschermd te zijn?
Kajuit
Beter nog is het om bij dreigend onweer op het water aan wal een veilig onderkomen te zoeken.
Q 09Waartegen zou je volgens een fabel na een blikseminslag met je auto moeten rijden?
Paaltje
Nodig is dat niet: de restlading die op de auto achterblijft, is daarvoor veel te gering.
Q 10Van welk materiaal zijn de meeste pleziervaartuigen, die bij onweer zeer onveilig zijn?
Kunststof
Het gevaar zit in de metalen mast die zulke boten wel hebben; een inslag kan zelfs de romp beschadigen.
Q 11Hoe heten de ontladingen die hoog boven onweerswolken kunnen optreden?
Sprites
Over dit verschijnsel is pas de laatste jaren meer bekend geworden.
Q 12Welke soort bliksem zie je meestal alleen als het oplichten van de buienwolk?
Intrawolkbliksem
De ontlading blijft binnen één wolk. Schichten die de grond bereiken zijn veel beter zichtbaar en daardoor bekender.
Q 13Welk verschijnsel in de grond maakt een blikseminslag extra gevaarlijk?
Potentiaalverschil
Een metalen hek of een menselijk lichaam geleidt beter dan de bodem, neemt de stroom op en geeft hem verderop weer af.
Q 21Hoeveel Nederlanders per jaar kwamen een eeuw geleden gemiddeld om door de bliksem?
20
Sindsdien is dat aantal sterk gedaald: tegenwoordig vallen er jaarlijks nog maar enkele dodelijke slachtoffers.
Q 22Welke techniek maakt radioverbindingen gevoelig voor storing door onweersbuien?
Amplitudemodulatie
Op de lange golf en de middengolf is bliksem daardoor al op grote afstand als geknetter te horen.
Q 23Hoe heten de afzonderlijke ontladingen waaruit één waargenomen flits vaak bestaat?
Deelbliksems
Na het uitdoven herverdeelt de lading in de wolk zich snel, waarna hetzelfde kanaal vaak enkele malen opnieuw wordt gebruikt.
Q 14Welk lichtverschijnsel hoort bij rustige ionisatie boven spitse punten tijdens onweer?
Sint-elmsvuur
Nadert een voorontlading, dan slaat dat rustige gloeien om in krachtige vonkvorming die het kanaal tegemoet schiet: de vangontlading.
Q 15Als wat werken geleidende delen van losgekoppelde elektronica bij een nabije bliksemontlading?
Antenne
Daardoor ontstaan hoge spanningen, zodat zelfs apparatuur die nergens op is aangesloten beschadigd kan raken.
Q 16Hoe groot is de doorsnede van het geleidende kanaal van een voorontlading?
Enkele centimeters
Het kanaal plant zichzelf voort als een kettingreactie: aan de tip ontstaan telkens nieuwe vonken die de lucht ioniseren.
Q 17Met welke machine wordt de omzetting van luchtstikstof in NOx door bliksem vergeleken?
Verbrandingsmotor
In beide gevallen is het de hoge temperatuur die de stikstof uit de lucht (N2) laat reageren.
Q 18In welke richting verplaatst de fel oplichtende hoofdontlading van een bliksem zich?
Omhoog naar de wolk
De elektronen zelf bewegen daarbij omlaag; de stroomrichting wordt in ons spraakgebruik tegengesteld gerekend.
Q 19Hoe heten de glazen sporen die bliksem in het zand van een woestijn achterlaat?
Fulgurieten
Ze zijn zeldzaam en ontstaan precies daar waar de stroom van een inslag door het zand is gegaan.
Q 20Hoeveel onweersbuien zijn er naar schatting op elk moment wereldwijd actief?
1800
Samen zorgen die buien ervoor dat het op aarde elke seconde gemiddeld tientallen keren bliksemt.
Q 24Welke Engelse term hoort bij de stootsgewijs groeiende voorontlading van een bliksem?
Stepped leader
Het kanaal groeit in stappen van enkele tientallen meters naar de grootste potentiaalverschillen toe en vertakt zich daarbij soms.
Q 25Wat veroorzaakt samen met radioactiviteit de ionisatie in de atmosfeer?
Kosmische straling
De positieve en negatieve ionen die zo ontstaan, trekken elkaar normaal gesproken aan.
Q 26Welke naam wordt soms ook gebruikt voor de hoofdontlading van een bliksem?
Terugslag
De sterke stroom begint bij het contactpunt en vult even later het hele kanaal, wat met hevig oplichten gepaard gaat.
Q 27Met hoeveel kilometer per seconde schiet de lading bij de hoofdslag door het bliksemkanaal?
150.000
Daarvoor moet de voorontlading eerst het vangontladingskanaal bereiken; door hetzelfde kanaal volgen daarna meestal nog meer ontladingen.
Q 28Hoeveel miljoen volt per meter bedraagt de doorslagspanning van lucht?
3
Het elektrische veld onder een onweerswolk is in feite honderden keren te zwak voor een directe ontlading naar de grond.
Q 29Waarmee wisselwerken bliksempulsen wanneer er dalende fluittonen ontstaan?
Aardmagnetisch veld
Die fluittonen heten whistlers en zijn te horen op zeer lage frequenties, tussen het geknetter van onweersbuien over de hele wereld.
Q 30Hoe heten de frequenties boven de middengolf voor lokale radio in onweersrijke warme streken?
Tropenbanden
Hogere frequenties doven sneller uit en reiken minder ver, waardoor ze relatief vrij blijven van storing door verre buien.