Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Cholera is een infectieziekte die zich vooral via vervuild water verspreidt en binnen een dag tot ernstige uitdroging kan leiden. In de 19e eeuw trok de ziekte in golven door Europa en eiste ook in Nederland en België tienduizenden levens. Deze quiz gaat over het ziekteverloop en de behandeling, over de grote epidemieën van Hamburg tot Haïti en over de Britse arts John Snow, die in Londen de bron van een uitbraak opspoorde. Van makkelijk tot pittig: test wat je weet over een ziekte die de steden en de volksgezondheid blijvend veranderde.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Wat voor ziekteverwekker veroorzaakt cholera?
Bacterie
De ziekteverwekker heet Vibrio cholerae; het belangrijkste kenmerk van de ziekte is ernstige diarree.
Q 02Waardoor wordt cholera vooral overgebracht?
Vervuild drinkwater of voedsel
Ook huidcontact met ontlasting of braaksel van een patiënt kan tot besmetting leiden.
Q 03Als welk woord komt cholera voor in een bekende Nederlandse verwensing?
Klere
De verwensing kent ook een variant waarin het woord als kolere wordt uitgesproken.
Q 04Welk onderdeel van de pomp in Broad Street werd na John Snows onderzoek verwijderd?
Zwengel
Zijn onderzoek naar het verspreidingspatroon van de ziekte was voor de plaatselijke gemeenteraad overtuigend genoeg om in actie te komen.
Q 05In welk Caribisch land was er in 2010 en 2011 een uitbraak van cholera?
Haïti
Bij die uitbraak overleden meer dan 7000 mensen aan de ziekte.
Q 06Onder welke groepen vallen de meeste slachtoffers van cholera?
Zuigelingen en bejaarden
Bij baby's is het immuunsysteem nog niet voldoende ontwikkeld en bij ouderen functioneert het in mindere mate.
Q 07Welke medicijnen kunnen bij cholera naast vochtoplossingen of ORS worden toegediend?
Antibiotica
De vochtoplossing gaat via een infuus als de patiënt niet in staat is om die zelf op te drinken.
Q 08Waarmee liet John Snow zien dat er rond de pomp veel choleragevallen voorkwamen?
Kaart met stippen
Daarnaast gebruikte hij statistische methoden om het verband tussen de kwaliteit van bronwater en de ziekte aan te tonen.
Q 09In welk land op het Arabisch Schiereiland was er in 2017 een cholera-uitbraak?
Jemen
Vijf jaar later volgde in Malawi de ergste cholera-uitbraak in tien jaar.
Q 10Van welke wetenschap geldt John Snow als grondlegger?
Epidemiologie
Ook de huidige wetenschap van de volksgezondheid gaat op hem terug, en zijn technieken worden nog steeds toegepast.
Q 11Welke complicatie van uitdroging door cholera laat de bloeddruk snel en ernstig dalen?
Shock
Belangrijke organen krijgen dan onvoldoende bloed en kunnen niet meer goed werken.
Q 12In welk jaar woedde in Londen de cholera-epidemie die John Snow herleidde tot een waterpomp?
1854
Het besmette water kwam uit de pomp op Broadstreet, in de wijk Soho.
Q 13Welk verbod legden Franse gemeentebesturen op als hygiënemaatregel tegen cholera?
Uitwerpselen op straat gooien
Daarnaast moesten de straten regelmatig worden schoongespoten.
Q 21Als wat stond de Britse arts John Snow in zijn persoonlijk leven bekend?
Geheelonthouder
Hij werd begraven op de begraafplaats Brompton Cemetery.
Q 22Wat schreef Florence Nightingale voor in hospitalen?
Regelmatige luchtverversing
Ze ging er nog van uit dat besmettelijke ziekten zich via de lucht verspreidden.
Q 23Wat van een baby met cholera was gewassen bij de beerput naast de pomp in Broad Street?
Luiers
De openbare bron bleek per ongeluk op nog geen meter afstand van die oude put te zijn gegraven.
Q 14In welk land maakte een cholera-epidemie in 2008 en 2009 minstens 4000 slachtoffers?
Zimbabwe
Na de doortocht van de tropische cycloon Idai in maart 2019 brak de ziekte ook uit in Beira in Mozambique.
Q 15Via welk land bereikte cholera rond 1830 Europa?
Rusland
Frankrijk werd eind 1831 getroffen: daar raakte de epidemie eerst het noordoosten en de kanaalkust.
Q 16Welke theorie over ziekten als cholera werd pas na 1850 losgelaten?
Miasmatheorie
Volgens die opvatting ontstonden ziekten door slechte lucht; in werkelijkheid verspreidt cholera zich via besmet water.
Q 17Rond hoeveel procent ligt de kans op overlijden aan cholera bij snelle, juiste behandeling?
1
Die behandeling draait in het eerste stadium om het toedienen van vocht, zodat de patiënt niet uitdroogt.
Q 18In welke Duitse havenstad kostte een cholera-uitbraak in 1892 aan 8600 mensen het leven?
Hamburg
Het stadsbestuur werd algemeen schuldig bevonden aan het om zich heen grijpen van de epidemie, maar bleef grotendeels onveranderd.
Q 19Van welke twee middelen berekende John Snow als een van de eersten de doses voor anesthesie?
Ether en chloroform
Zijn uitgebreide werk over verdovingsmiddelen verscheen postuum in 1858.
Q 20Dankzij de distributie van welk water telde Amsterdam relatief weinig choleradoden?
Duinwater
De stad telde 1.151 doden, tegenover ruim 2000 in Utrecht, dat viermaal zo klein was.
Q 24Hoeveel procent van de cholerabesmettingen verloopt zonder symptomen?
85
Wie wel klachten krijgt, begint met misselijkheid, braken, buikpijn en plotseling opkomende waterige diarree.
Q 25Tegen het eten van welke groente waarschuwde een pamflet in Amsterdam nog in 1866?
Komkommers
Ook onrijpe vruchten en pruimen golden als gevaarlijk, en zelfs 'zedeloosheid' onder de armen werd wel als oorzaak van cholera gezien.
Q 26In welke plaats begon de grote Nederlandse cholera-epidemie van de zomer van 1849?
Zaandam
Dat jaar vielen in heel Nederland in totaal 23.267 doden.
Q 27In welke Franse stad werd in 1911 een laatste, kleinere cholera-uitbraak opgetekend?
Marseille
Ook in de jaren 1890 waren er in Frankrijk nog uitbraken, maar het aantal slachtoffers daalde door betere kennis en maatregelen.
Q 28In wat voor boek werd in 1844 al verband gelegd tussen cholera en besmet drinkwater?
Roman
De medische wereld onderkende dat verband pas vijf jaar later, dankzij een essay van de Britse arts John Snow.
Q 29Op welke leeftijd ging John Snow in de leer bij chirurg William Hardcastle?
14
Dat gebeurde in Newcastle-on-Tyne; later werkte hij zelf als chirurg voor mijnwerkers.
Q 30In welke Franse stad brak cholera midden april 1832 uit, kort na Parijs?
Nantes
In de hoofdstad was de ziekte al in maart uitgebroken; quarantainemaatregelen in de havens konden de opmars niet stoppen.