Getting your questions ready
Getting your questions ready
Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Rond 21 december is de dag op het noordelijk halfrond het kortst: de zon staat op het zuidelijkste punt van haar schijnbare baan en de astronomische winter begint. Toch vallen de laatste zonsopkomst en de vroegste zonsondergang niet op diezelfde dag. Deze quiz gaat over de astronomie achter de kortste dag en over Yalda, de oud-Perzische ceremonie in de langste winternacht, met watermeloen, granaatappel en de gedichten van Hafez. Van instapvragen over data en halfronden tot details die alleen echte hemelwaarnemers kennen.
Alle 21 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoeveel uur duurt een etmaal, ook op de kortste dag?
24 uur
Wat op de kortste dag wél het kortst is, is de tijd tussen het opkomen en het ondergaan van de zon.
Q 02Rond welke datum valt de kortste dag op het noordelijk halfrond?
21 december
Op het zuidelijk halfrond is het precies omgekeerd; daar valt de kortste dag midden in juni.
Q 03Tussen welke twee momenten wordt de tijd gemeten die de kortste dag bepaalt?
Zonsopkomst en zonsondergang
Het etmaal zelf blijft natuurlijk gewoon 24 uur duren, ook op de kortste dag van het jaar.
Q 04Welke wende valt ongeveer samen met de kortste dag?
Winterwende
Op dat moment staat de zon op het zuidelijkste punt van haar schijnbare baan langs de hemel.
Q 05Rond welke datum valt de kortste dag op het zuidelijk halfrond?
21 juni
Op het noordelijk halfrond is het dan juist de langste dag van het jaar.
Q 06Welke vorm heeft de baan van de aarde om de zon?
Ellips
Daardoor vallen de laatste zonsopkomst en de vroegste zonsondergang van het jaar niet op dezelfde dag.
Q 07Wat begint op het zuidelijk halfrond rond de langste dag van het noordelijk halfrond?
Winter
Het noordelijk halfrond beleeft zijn langste dag in de dagen rond de twintigste van juni.
Q 08In welk land heeft de Yalda-nacht haar oorsprong?
Perzië
De ceremonie wordt ook gevierd in Koerdistan en Afghanistan en door Iraanse gemeenschappen in Noord-Amerika.
Q 09Op welke breedtecirkel blijft het op de kortste dag een vol etmaal donker?
Noordelijke poolcirkel
Op de tegenoverliggende breedtecirkel van het zuidelijk halfrond is het op diezelfde dag juist de langste dag.
Q 10Welke naam draagt de schijnbare baan van de zon langs de hemel?
Ecliptica
Het zuidelijkste punt van die baan is het winterpunt, waarmee de astronomische winter begint.
Q 11Voor een plaats in het midden van welk land is het daglicht van 2003-2004 in beeld gebracht?
Nederland
De grafiek maakt zichtbaar hoe de laatste zonsopkomst en de vroegste zonsondergang ruim twee weken uit elkaar liggen.
Q 12Welke twee vruchten eten Perzische sprekers in de Yalda-nacht?
Watermeloen en granaatappel
Daarnaast wordt er studentenhaver gegeten en maakt men plezier met dans en muziek.
Q 13Welke twee momenten vallen niet samen met de kortste dag?
De laatste zonsopkomst en de vroegste zonsondergang
Q 21Op welke datum kwam de zon in 2003 het laatst op?
31 december
De vroegste zonsondergang van dat jaar viel al achttien dagen eerder, ruim voor de kortste dag.
De oorzaak is dat de aarde niet in een perfecte cirkel om de zon draait, maar in een ellips.
Q 14Wanneer is het verschil tussen opkomst en ondergang van de zon het kleinst?
Midden in de periode van vroegste zonsondergang tot laatste zonsopkomst
Voor een plaats in het midden van Nederland is die periode voor 2003-2004 in een grafiek weergegeven.
Q 15Van welke 14e-eeuwse Perzische dichter worden gedichten gelezen tijdens Yalda?
Hafez
Ook verhalen uit het epos van Ferdowsi horen bij de viering van deze nacht.
Q 16Hoeveel dagen eerder dan in 2005 valt de kortste dag meestal?
Een of twee dagen
In dat jaar viel de kortste dag namelijk een dag later dan gebruikelijk, op de 22e van december.
Q 17Hoe heet de Yalda-nacht ook wel?
Chelleh-nacht
In die nacht maken Iraanse volkeren plezier met dans en muziek en worden er gedichten voorgelezen.
Q 18Hoeveel dagen zaten er in 2003 tussen de vroegste zonsondergang en de laatste zonsopkomst?
18
Precies in het midden van die periode is het verschil tussen het opkomen en ondergaan van de zon het kleinst.
Q 19Wat betekent het Perzische woord 'Chehel'?
Veertig
De naam Yalda zelf komt uit het Syrisch-Aramees en betekent geboorte.
Q 20Sinds de heerschappij van welke koning wordt Yalda uitvoerig gevierd?
Darius I
De oorsprong van de ceremonie ligt in het oude Perzië, zo'n vijfentwintighonderd jaar geleden.