Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Dynamiet maakte van nitroglycerine, een krachtige maar verraderlijke springstof, een product dat je kon vervoeren en bewaren. De uitvinding maakte Alfred Nobel schatrijk en bezorgde hem tegelijk een slecht geweten. Deze quiz gaat over de springstof zelf: de samenstelling, de staven en de risico's van oud dynamiet. Daarnaast komen het leven van Nobel, zijn villa aan de Italiaanse kust en het testament achter de Nobelprijzen aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke eigenschap maakt dynamiet bruikbaar in boorgaten onder de grondwaterspiegel?
Waterbestendigheid
Om dezelfde reden kan de springstof ook gewoon onder water worden ingezet.
Q 02In welke hoofdstad wordt jaarlijks de Nobelprijs voor de Vrede uitgereikt?
Oslo
De overige Nobelprijzen worden op dezelfde dag, de sterfdag van Alfred Nobel, in de Zweedse hoofdstad uitgereikt.
Q 03Welke toepassing van dynamiet bezorgde Alfred Nobel wroeging?
Oorlogvoering
Die wroeging gold zowel het maken als het distribueren van de springstof. Zijn vermogen stelde hij daarom ter beschikking aan de wetenschap.
Q 04In welk jaar vond Alfred Nobel het dynamiet uit?
1866
Nobel was een Zweedse chemicus en industrieel die daarnaast nog een reeks andere explosiemiddelen uitvond en fabriceerde.
Q 05Wat bouwde Alfred Nobel in de tuin van zijn villa in San Remo?
Laboratorium
De tuin maakte deel uit van een enorm park bij het huis dat hij in 1891 had gekocht.
Q 06Wat betekent het Griekse woord waarvan de naam dynamiet is afgeleid?
Kracht
De naam gaat terug op het Griekse δυναμις, in Latijns schrift dunamis. Nobel gaf zijn stabiele springstof zelf die naam.
Q 07In welke taal kon Alfred Nobel zelfs poëzie schrijven?
Engels
Zijn brede talenkennis ontwikkelde hij zonder voortgezet onderwijs. Naast Zweeds kende hij ook Frans, Russisch, Duits en Italiaans.
Q 08Naar welke stad trok het gezin Nobel toen Alfred nog jong was?
Sint-Petersburg
Vader Nobel begon daar een machinefabriek, die later vanwege slechte resultaten aan een van zijn zoons werd overgedragen.
Q 09In welk jaar overleed Alfred Nobel in zijn villa in San Remo?
1896
Hij was al een tijdje ziek. Zijn sterfdag, 10 december, is nog altijd de dag waarop de Nobelprijzen worden uitgereikt.
Q 10In welke stad woonde Alfred Nobel toen hij in 1888 in de krant las dat hij was overleden?
Parijs
Het bericht verscheen op 13 april in een plaatselijke krant. Men had hem verward met een broer die inderdaad pas gestorven was.
Q 11Wat kan uitgezwete nitroglycerine op de bodem van een container met dynamiet vormen?
Poel
Zo'n plas kan ook op de vloer ontstaan, waarna de geringste stimulans al een ontploffing kan veroorzaken.
Q 12Met welke stof vermengde Alfred Nobel nitroglycerine om die stabiel te houden?
Diatomeeënaarde
De stof werkte als absorberend medium. Nobel werd al snel schatrijk door de verkoop van zijn stabiele springstof.
Q 13Wie betaalt de Nobelprijs voor Economie, die niet uit Nobels nalatenschap komt?
De Zweedse Rijksbank
De overige Nobelprijzen worden vandaag de dag nog altijd uit het geld van Alfred Nobel gefinancierd.
Q 21Welke broer van Alfred Nobel nam in 1859 de machinefabriek van hun vader over?
Ludvig
Onder zijn leiding kwam het bedrijf wel tot grote bloei. Alfred keerde daarna met zijn vader terug naar Zweden.
Q 22Welke naam gaf Alfred Nobel aanvankelijk aan zijn villa in San Remo?
Mijn nest
Later kreeg het huis de naam Villa Nobel. Hij zocht er rust na al zijn reizen en ondernemingen.
Q 23Hoeveel Zweedse kronen bedroeg het kapitaal waarvan de rente de Nobelprijzen moest betalen?
32 miljoen
Volgens het testament moesten van die rente elk jaar op Nobels sterfdag vijf prijzen worden uitgereikt.
Q 14Hoe lang is een gangbare staaf dynamiet ongeveer?
20 cm
Zo'n staaf is slank: de diameter bedraagt ongeveer 2,5 cm.
Q 15Op welke plek deed Alfred Nobel in San Remo regelmatig ontstekingsproeven?
De zee
Die proeven leverden hem geen vrienden op onder zijn buren.
Q 16Over welke periode moest het nut voor de mensheid volgens Nobels testament zijn bewezen?
Het afgelopen jaar
De prijzen waren bestemd voor wie het grootste nut had verschaft. Voor de uitvoering moest de Nobelstichting worden opgericht.
Q 17Boven welke temperatuur kan dynamiet zeer gevaarlijk worden?
35 °C
Bij die warmte begint de nitroglycerine uit de staven te zweten. Ook oud dynamiet is om die reden riskant.
Q 18Hoe lang kan dynamiet volgens het gangbare advies hooguit worden opgeslagen?
Een jaar
Bewaren gebeurt bovendien het best in een goed geventileerde ruimte, omdat uitgezwete nitroglycerine de staven onberekenbaar maakt.
Q 19Hoe heette de vader van Alfred Nobel?
Immanuel
Alfred was de derde zoon van het gezin. Zijn moeder heette Caroline Andrietta Ahlsell.
Q 20Aan welke aandoening leed Alfred Nobel volgens een Duits museum dat eraan gewijd is?
Epilepsie
Ook in zijn kinderjaren kampte hij al met gezondheidsproblemen, en verscheidene van zijn broers en zussen stierven jong.
Q 24In welk jaar werd Villa Nobel in San Remo na een grondige restauratie heropend?
2002
Sindsdien kan het publiek het huis van de uitvinder bezoeken.
Q 25Wat was de tweede voornaam van Alfred Nobel?
Bernhard
De uitspraak van zijn achternaam wordt aangegeven als no-bel. Hij werd geboren in 1833 en was chemicus en industrieel.
Q 26Welke Italiaanse provincie heeft Villa Nobel in handen?
Imperia
In de villa worden regelmatig exposities gehouden, en een deel is heringericht met Nobels oorspronkelijke meubels.
Q 27Hoe heet het enige toneelstuk van Alfred Nobel, een tragedie in vier bedrijven?
Nemesis
De tragedie gaat over Beatrice Cenci en is gedeeltelijk geïnspireerd op een stuk van Percy Bysshe Shelley. Ze werd gedrukt toen Nobel stervende was.
Q 28Hoeveel exemplaren van Nobels toneelstuk ontsnapten na zijn dood aan vernietiging?
Drie
De rest van de voorraad werd onmiddellijk vernietigd, omdat het stuk als schandelijk en blasfemisch werd beschouwd.
Q 29In welk jaar verscheen in Zweden de eerste echt gepubliceerde editie van Nobels toneelstuk?
2003
Het was een tweetalige uitgave. De eerste druk was meer dan een eeuw eerder vrijwel geheel vernietigd.
Q 30Welke architect ontwierp in 1870 de villa in San Remo die Alfred Nobel later kocht?
Filippo Grossi
Het huis staat in Italië en was ruim twintig jaar oud toen Nobel het in 1891 kocht.