Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Elektriciteit is overal: in het stopcontact, in een onweerswolk en zelfs in je eigen zenuwen. Toch duurde het eeuwen voordat onderzoekers begrepen wat er precies gebeurt wanneer lading in beweging komt. Deze quiz loopt van de oude Grieken en de eerste proeven met wrijving tot Volta, Ørsted, Faraday en de gloeilamp van Edison en Philips. Je krijgt vragen over eenheden, stroomsoorten, uitvinders en de Nederlandse geschiedenis van het elektrische licht.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk natuurverschijnsel ontstaat door een potentiaalverschil in de atmosfeer?
bliksem
Het potentiaalverschil bouwt zich op tussen het aardoppervlak en een wolkenmassa, tot er een ontlading volgt.
Q 02Naar het Griekse woord voor welk materiaal is elektriciteit genoemd?
barnsteen
Het Griekse woord is elektron. Wie met een wollen lap over dit materiaal wrijft, wekt statische lading op.
Q 03Welke vis kan zelf elektriciteit opwekken?
sidderaal
Lang voordat er kennis over elektriciteit bestond, kenden mensen het gevaar ervan al door het contact met elektrische vissen.
Q 04Wie bracht een bruikbare kooldraadlamp en een heel systeem voor elektrisch licht op de markt?
Thomas Edison
De uitvinding van de gloeilamp is niet aan één persoon toe te schrijven; in de negentiende eeuw werkten uiteenlopende uitvinders eraan.
Q 05Welk stelsel in het menselijk lichaam werkt met elektrische signalen?
zenuwstelsel
Bij dieren is dat net zo: cellen gebruiken elektriciteit om signalen door te geven aan de spieren.
Q 06Welk type stroom komt thuis uit het elektriciteitsnet?
wisselstroom
De andere hoofdsoort wordt onder andere gebruikt in auto's en schepen; het verschil zit in de richting waarin de elektriciteit stroomt.
Q 07In welke eenheid wordt de elektrische stroomsterkte uitgedrukt?
ampère
Eén zo'n eenheid komt overeen met het transport van 1 coulomb geladen deeltjes per seconde.
Q 08In welke eeuw deed Benjamin Franklin zijn uitgebreide onderzoek naar elektriciteit?
18e
In 1752 voerde hij zijn bekende experiment met de vlieger uit.
Q 09Naar wie is de wet genoemd die stroomsterkte en spanning in een geleider evenredig stelt?
Ohm
De evenredigheidsfactor in deze wet is de elektrische weerstand van de geleider.
Q 10Welk deeltje draagt de kleinst mogelijke positieve elektrische lading?
proton
Zijn negatieve tegenhanger is het elektron; ook ionen zijn geladen deeltjes.
Q 11Wat voor apparaat was de Zuil van Volta, die betrouwbaarder was dan elektriseermachines?
batterij
De maker was Alessandro Volta; zijn vinding gaf wetenschappers een energiebron waarop ze beter konden rekenen dan voorheen.
Q 12Uit welk metaal bestaat de gloeidraad van een moderne gloeilamp doorgaans?
wolfraam
Het metaal heeft een hoog smeltpunt; de draad zit in een glazen ballon met een vacuüm of een gas zonder zuurstof.
Q 13Waarin wordt elektrische energie omgezet als stroom door een geleider met weerstand loopt?
warmte
De stroom loopt daarbij van het voorwerp met de hogere potentiaal naar dat met de lagere potentiaal.
Q 21Welke aandoening behandelden artsen in de oudheid met schokken van elektrische vissen?
jicht
Ook patiënten met acute hoofdpijn werden met zulke dieren in aanraking gebracht, in de hoop dat de krachtige schok hen zou genezen.
Q 22Wanneer is de elektrische weerstand van een gloeidraad veel lager dan tijdens bedrijf?
in koude toestand
Daardoor ontstaat bij het inschakelen een kortstondige hoge inschakelstroom, waarbij een al verzwakte draad kan breken.
Q 23Van welk materiaal was de verkoolde draad in de lamp die Edisons team in oktober 1879 testte?
katoen
De lamp met deze draad brandde ruim veertien uur.
Q 14Welke Italiaan publiceerde in 1791 zijn ontdekking van dierlijke elektriciteit?
Luigi Galvani
Uit de ontdekking bleek dat zenuwcellen elektriciteit gebruiken om signalen door te geven aan onze spieren.
Q 15Welke Griekse denker maakte rond 600 v.Chr. opmerkingen over statische elektriciteit?
Thales van Milete
Hij was ervan overtuigd dat een gewreven mineraal magnetisch werd door de wrijving, anders dan bijvoorbeeld magnetiet.
Q 16Welk vakgebied bestudeert bewegende elektrische ladingen?
elektrodynamica
Ladingen die stilstaan, vormen het terrein van een apart vakgebied binnen de elektriciteitsleer.
Q 17Wie ontdekte in 1820 het verband tussen elektriciteit en magnetisme?
Hans Christian Ørsted
Hij liet zien dat een geleider waardoor een elektrische stroom loopt, een kompasnaald kan beïnvloeden.
Q 18In welke toestand raakt lucht als de spanning tussen wolk en aardoppervlak te groot wordt?
geïoniseerd
Op dat moment ontstaat er een ontlading tussen het aardoppervlak en de wolkenmassa.
Q 19Welke Engelse arts publiceerde in 1600 een uitgebreide studie over elektriciteit en magnetisme?
William Gilbert
Hij onderscheidde het natuurlijk magnetisch effect van de statische lading die door wrijven wordt opgewekt.
Q 20Welk deel van de opgenomen elektrische energie zet een gewone gloeilamp om in zichtbaar licht?
5 tot 8%
De rest komt grotendeels vrij als onzichtbare infraroodstraling; bij een lamp van 100 W blijft er dus maar enkele watt aan licht over.
Q 24Welke Romeinse schrijver onderzocht het verdovende effect van schokken van elektrische vissen?
Plinius de Oudere
Het ging om schokken van meervallen en van Torpediniformes, een roggensoort; ook Scribonius Largus onderzocht ze.
Q 25Welke oude puristische Nederlandse benaming bestaat er voor elektriciteit?
barnkracht
De naam verwijst naar de versteende hars waarop je door wrijven met een wollen lap statische lading opwekt.
Q 26Hoe heet het verschijnsel waarbij stroom van een hete draad door een luchtledige ballon loopt?
Edisoneffect
Het werd bij onderzoek aan gloeilampen waargenomen en later toegepast bij de ontwikkeling van de elektronenbuis.
Q 27Hoe noemt men de energie van een testlading van 1 coulomb, uitgedrukt in volt?
elektrische potentiaal
De energie van een deeltje in het veld van andere geladen deeltjes is evenredig met zijn eigen lading.
Q 28In welk land kregen Henry Woodward en Mathew Evans in 1874 octrooi op een lamp?
Canada
Hun lamp had koolstofstaven in een met stikstof gevulde glazen ballon, maar werd geen commercieel succes.
Q 29Welk metaal gebruikte Carl Auer von Welsbach voor de gloeidraad van zijn lampen?
osmium
Aanvankelijk waren gloeidraden van koolstof; Werner von Bolton en Otto Feuerlein ontwikkelden later lampen met tantaal.
Q 30Wie ontwikkelde rond 1910 een methode om het metaal voor gloeidraden tot draad te verwerken?
William David Coolidge
Verbeteringen aan materiaal, gasvulling en draadconstructie maakten de lampen lichtsterker, duurzamer en efficiënter.