Getting your questions ready
Getting your questions ready
Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Gesteente is het vaste materiaal onder onze voeten: gestold uit magma, bezonken als sediment of onder hoge druk en temperatuur omgevormd tot iets nieuws. Mineralen zijn de bouwstenen waaruit dat gesteente bestaat. Deze quiz loopt van de aardkorst en de magmakamer via vulkanen, rivieren en bodems naar breuken, plooien en de hardheidsschaal. Hoe goed ken jij de taal van de geologie?
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Uit welk element bestaan diamant en grafiet allebei?
Koolstof
Diamant heeft een dichtere kristalstructuur; onder hoge druk kan grafiet in diamant overgaan.
Q 02In welk type gesteente komen als enige fossielen voor?
Sedimentair
Afzettingsgesteenten en sedimenten beslaan samen het grootste deel van het aardoppervlak.
Q 03Welk voedingsrijk materiaal ontstaat bij de biologische afbraak van organisch materiaal?
Humus
Naar beneden stromend water spoelt die voedingsstoffen de bodem in, van de uitspoelingslaag naar de inspoelingslaag.
Q 04Van welk element is silica (SiO2) het oxide?
Silicium
Een gesteente met genoeg silica kan kwarts bevatten, een mineraal dat uit puur silica bestaat.
Q 05Wat ontstaat als lava zo snel stolt dat de atomen geen kristalrooster kunnen vormen?
Vulkanisch glas
Stolt lava iets minder snel, dan ontstaat een uitvloeiingsgesteente met zeer kleine kristallen, zoals ryoliet of daciet.
Q 06Welke dalvorm slijt een snel stromende rivier in het landschap uit?
V-dal
Een traag stromende rivier erodeert eerder zijwaarts, zodat een meanderend verloop over een brede dalbodem ontstaat.
Q 07Uit welk gesteente ontstaat marmer door metamorfose?
Kalksteen
Leisteen ontstaat op vergelijkbare wijze uit klei of schalie.
Q 08Tot welk soort verwering rekent men het verbrokkelen van gesteente door bevriezend water?
Fysische
Bij dit proces verandert de chemische samenstelling van het gesteente niet; het valt alleen in kleinere stukken uiteen.
Q 09Onder welke naam is het mineraal haliet beter bekend?
Steenzout
Net als gips is het geen silicaat, en daarmee een uitzondering onder de gesteentevormende mineralen.
Q 10Hoe heten de vulkanische modderstromen die ontstaan uit los pyroclastisch materiaal?
Lahars
De meeste vulkanen bestaan uit een afwisseling van pyroclastische gesteenten, uitvloeiingsgesteente en afzettingen van modderstromen.
Q 11Hoe heet sediment dat door de wind is aangevoerd?
Eolisch
Rivieren, ijs en de zee leveren respectievelijk fluviatiel, glaciaal en marien sediment.
Q 12Welk vakgebied binnen de geologie onderzoekt de vorming en samenstelling van gesteente?
Petrologie
Gesteenten bepalen in belangrijke mate het reliëf, de draagkracht van de ondergrond en de waterhuishouding.
Q 13Hoe heet de metamorfose van gesteente dat vlak bij een magmatische intrusie wordt verhit?
Contactmetamorfose
Deze vorm van metamorfose blijft meestal beperkt tot een klein gebied rondom de intrusie.
Q 21Hoe worden silica-arme mineralen genoemd die rijk zijn aan ijzer en magnesium?
Mafisch
Deze relatief zware mineralen kristalliseren in een magmakamer het eerst en zinken naar de bodem van de kamer.
Q 22Hoe heet de mate waarin een gesteente resistent is tegen erosie?
Competentie
Lagen die goed bestand zijn tegen erosie kunnen ruggen in het landschap vormen.
Q 23Welk metamorf gesteente heeft de hoogste metamorfe graad?
Gneis
Leisteen is laaggradig; fylliet en schist zitten daartussenin.
Q 24Hoe heten anorganische natuurlijke materialen zonder geordende roosterstructuur, zoals opaal?
Q 14Hoe worden de fragmenten genoemd waaruit een gesteente kan zijn opgebouwd?
Klasten
Een gesteente kan ook rechtstreeks uit mineralen bestaan in plaats van uit fragmenten.
Q 15Uit welk type gesteente bestaat verreweg het grootste deel van de aardkorst?
Dieptegesteente
Magma ontstaat door partieel smelten van gesteente onderin de aardkorst of direct daaronder in de mantel.
Q 16Hoe heten de verticale magmalichamen waarin magma vanuit een magmakamer omhoog dringt?
Gangen
Horizontale magmalichamen heten platen of laccolieten.
Q 17Hoe heten de deeltjes die bij explosief vulkanisme de lucht in worden geblazen?
Tefra
Die deeltjes vormen een grote eruptiezuil boven de vulkaan en regenen later neer als een laag pyroclastisch gesteente.
Q 18Welk deel van de massa van de continentale aardkorst vormen de gesteentevormende elementen?
98%
Zuurstof, ijzer, magnesium en calcium horen bij die negen elementen.
Q 19Hoe heet het afronden van brokstukken door onderlinge polijsting tijdens het transport?
Abrasie
Grotere sedimentkorrels worden in een rivier rollend over de bodem verplaatst.
Q 20Uit hooguit hoeveel gesteentevormende mineralen bestaan de meeste gesteenten voor ruim 90%?
Drie of vier
Kwarts, calciet, veldspaat, amfibolen, pyroxenen en olivijn horen tot de bekendste gesteentevormende mineralen.
Mineraloïden
Ook chalcedoon hoort tot deze groep; echte mineralen hebben wél een kristalrooster.
Q 25Hoe heten de processen die na de sedimentatie een los sediment in vast gesteente omzetten?
Diagenese
Onder invloed van grondwater en toenemende druk en temperatuur raakt het sediment gelithificeerd, oftewel versteend.
Q 26Welk proces vindt plaats door het langzaam afkoelen van magma in een magmakamer?
Kristalfractionatie
Magma heeft geen enkele kristallisatietemperatuur maar een kristallisatietraject: mineralen met een hoog smeltpunt kristalliseren het eerst.
Q 27Hoe heet het verbrokkelde materiaal dat door verwering ontstaat?
Regoliet
Onverweerd gesteente heet moedergesteente, in het Engels bedrock.
Q 28Hoe heet het proces waarbij vloeistoffen de chemische samenstelling van gesteente veranderen?
Metasomatisme
Skarn en greisen zijn voorbeelden van gesteenten die op deze manier zijn gevormd.
Q 29Boven welke temperatuur kan gesteente bij metamorfose gedeeltelijk beginnen te smelten?
675 °C
Welk metamorf gesteente ontstaat hangt af van druk, temperatuur en de kinetiek van de reacties tussen de mineralen.
Q 30Hoe heet een metamorf gesteente met kleine, later weer gestolde smeltlichamen?
Migmatiet
Regionale metamorfose treedt vooral op waar tektonische platen op elkaar in bewegen en kan een groot gebied beslaan.