Getting your questions ready
Getting your questions ready
Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Graniet is een grofkorrelig dieptegesteente dat vooral uit kwarts en veldspaat bestaat. Het ontstaat door het zeer langzaam stollen van magma diep in de continentale korst en wordt al eeuwen gebruikt voor zuilen, monumenten en aanrechtbladen. Deze quiz test wat je weet over de samenstelling, het ontstaan en de toepassingen van graniet, van de Alexanderzuil in Sint-Petersburg tot meetmachines in de hightechindustrie. Daarnaast komt het beroemdste granieten monument ter wereld aan bod: Mount Rushmore in de Black Hills, met zijn vier uitgehakte presidentshoofden.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01In welke Amerikaanse staat ligt het monument Mount Rushmore?
South Dakota
Het monument ligt in de Black Hills bij het plaatsje Keystone en beslaat een terrein van zo'n 5 km².
Q 02Uit welke twee mineralen bestaat graniet hoofdzakelijk?
Kwarts en veldspaat
Daarnaast zit er meestal een kleiner aandeel mica's in, zoals muscoviet of biotiet, en amfibool in de vorm van hoornblende.
Q 03Tot welk type gesteente behoort graniet, omdat het op grotere diepte stolt?
Dieptegesteente
Door de langzame afkoeling in de diepte hebben de kristallen de tijd gehad om te groeien, vandaar de grove korrel.
Q 04Wat betekent het Latijnse woord granum, waarvan de naam graniet is afgeleid?
Korrel
De naam past bij het uiterlijk: graniet is een grofkorrelig stollingsgesteente met een felsische, silicaverzadigde samenstelling.
Q 05Welke beeldhouwer gaf leiding aan het uithakken van de presidentsportretten van Mount Rushmore?
Gutzon Borglum
Hij had kort daarvoor het ontwerp getekend voor het Confederation Memorial, een bas-reliëf in Stone Mountain in de staat Georgia.
Q 06Uit welke landen zijn de granieten zwerfstenen in Drenthe meestal afkomstig?
Noorwegen of Zweden
In België is het meeste winbare graniet inmiddels al commercieel gewonnen.
Q 07In welk deel van de aardkorst komt graniet uitsluitend voor?
Continentale korst
Magma met deze samenstelling ontstaat door het partieel smelten van verdikte korst, vooral tijdens de laatste fases van gebergtevorming.
Q 08In welk metamorf gesteente verandert graniet onder hoge druk en temperatuur?
Gneis
Die omzetting gebeurt wanneer graniet door tektonische spanning wordt vervormd.
Q 09Hoe hoog zijn de uit graniet gehakte presidentsportretten van Mount Rushmore?
18 meter
Het monument herdenkt de geboorte, groei en ontwikkeling van de Verenigde Staten met de hoofden van vier presidenten.
Q 10Voor welke leider begonnen de Lakota zo'n dertig kilometer van Mount Rushmore een eigen monument?
Crazy Horse
De Lakota beschouwen Mount Rushmore als heiligschennis; hun eigen beeld wordt volledig uit particuliere giften betaald.
Q 11Waardoor duurde het werk aan Mount Rushmore langer dan voorzien?
Grote Depressie
Het uithakken gebeurde met dynamiet, drilboren en beitels, en er werd in totaal vierhonderd ton graniet van de berg verwijderd.
Q 12Welk deel van graniet bestaat gemiddeld uit kwarts?
Ongeveer de helft
Het kwarts in graniet is meestal grijzig en glazig van uiterlijk.
Q 13Welk land is de grootste exporteur van graniet ter wereld?
India
Belangrijke winplaatsen liggen verder onder meer in Engeland, Noorwegen, Spanje, Portugal en de Dordogne in Frankrijk.
Q 21Na hoeveel jaar huwelijk spreekt men, hypothetisch, van een granieten huwelijk?
90
De steensoort is behalve bouwmateriaal dus ook een symbool, al zal bijna geen enkel echtpaar die mijlpaal halen.
Q 22Hoeveel procent kwarts bevat graniet volgens de IUGS-definitie?
20–60 %
Daarbij moet 65 tot 90 procent van de veldspaten uit kaliveldspaat bestaan; met meer kaliveldspaat spreekt men van syenograniet.
Q 23Wie vatte in 1923 het idee op om in de Black Hills kolossale portretbeelden te laten uithakken?
Doane Robinson
Het plan moest het toerisme en de economie van de staat stimuleren; de eerste beeldhouwer die hij aanschreef was ziek en haakte af.
Q 14Van welke president werd het portret op Mount Rushmore in 1934 als eerste onthuld?
George Washington
Voor de onthulling werd een grote Amerikaanse vlag over het hoofd gehangen, een ritueel dat bij de drie andere portretten werd herhaald.
Q 15Welk element geeft kaliveldspaat in graniet soms een rossige of bruinige kleur?
IJzer
Veldspaat is meestal wit; de glimmers in graniet zijn doorgaans zilver, bruin of lichtgrijs.
Q 16Hoe heet het aan het aardoppervlak gestolde gesteente met dezelfde samenstelling als graniet?
Ryoliet
Zulk extrusief gesteente staat tegenover het dieptegesteente, dat diep in de korst langzaam is gestold.
Q 17Onder welke naam kennen de Lakota de berg Mount Rushmore?
Six Grandfathers
De berg en het gebied eromheen hebben voor de Lakota een belangrijke spirituele betekenis.
Q 18Met welke president onderhandelde de beeldhouwer voordat hij in 1927 met Mount Rushmore mocht beginnen?
Calvin Coolidge
Ook met het Amerikaans Congres moest lang worden onderhandeld voordat de toestemming rond was.
Q 19Welke president werd als laatste en op aandringen van de zittende president aan Mount Rushmore toegevoegd?
Theodore Roosevelt
De zittende president vond dat er minstens twee Republikeinen en minstens één Democraat in het monument vertegenwoordigd moesten zijn.
Q 20Hoe heten de grote intrusieve lichamen waarin graniet meestal voorkomt?
Plutonen
Zulke lichamen liggen vooral in gebergtegordels, waar het magma ontstaat tijdens de laatste fases van plooiing en schuiving.
Q 24Welke spitse granieten rotsen in het noorden van de Black Hills waren de eerste beoogde locatie?
The Needles
De beeldhouwer verwierp die plek: het geërodeerde graniet was te pover en de rotsen waren te dun om sculpturen te dragen.
Q 25In welk land werd het graniet voor de Alexanderzuil in Sint-Petersburg gedolven?
Finland
Hetzelfde graniet uit Pyterlahti werd gebruikt voor de zuilen van de Izaäkkathedraal in Sint-Petersburg.
Q 26Wiens portret wilde het Amerikaans Congres in 1937 aan Mount Rushmore toevoegen?
Susan B. Anthony
Het voorstel sneuvelde om financiële redenen, zodat het bij de vier presidenten bleef.
Q 27Met welk diagram wordt de classificatie van grofkorrelig stollingsgesteente weergegeven?
QAPF-diagram
De IUGS-classificatie deelt grofkorrelig stollingsgesteente in op grond van de zichtbaar aanwezige mineralen, de modale mineralogie.
Q 28Hoe heet de zeldzame variant van graniet waarin enkele kristallen veel groter zijn dan de rest?
Porfiritisch
Een bekend voorbeeld van zo'n graniet is rapakivi; gewoon graniet heeft een faneritische textuur met gelijkmatig grove kristallen.
Q 29Welke senator speelde een grote rol bij het verwerven van federale fondsen voor Mount Rushmore?
Peter Norbeck
Hij overtuigde de bedenker van het plan dat een monument met een nationaal karakter veel makkelijker te financieren zou zijn.
Q 30Hoe heet gesteente met de samenstelling van graniet dat daarnaast ook orthopyroxeen bevat?
Charnockiet
Omdat stollingsgesteente een continu scala aan samenstellingen heeft, is de naamgeving van zulke varianten arbitrair van aard.