Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Johannes Kepler (1571–1630) berekende de bewegingen van de planeten en formuleerde daarover de wetten die zijn naam dragen. Hij was astronoom, astroloog en wis- en natuurkundige in keizerlijke dienst. Deze quiz volgt zijn leven: de arme jeugd in Zuid-Duitsland, de jaren als wiskundeleraar, het werk met de waarnemingen van Tycho Brahe en de boeken die de sterrenkunde veranderden. Ook zijn optica, zijn horoscopen, zijn twee huwelijken en het proces tegen zijn moeder komen aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke vorm hebben de planeetbanen volgens de eerste twee wetten van Kepler?
ellips
Tweeduizend jaar lang had de geleerde wereld beweerd dat de planeten met gelijkmatige snelheid langs de hemel bewogen; Kepler liet zien dat hun snelheid verandert.
Q 02Welke geleerde verklaarde Keplers ontdekkingen later met een algemene wet van de zwaartekracht?
Isaac Newton
Kepler berekende de planeetbewegingen en formuleerde er wetten over; het basiswerk daarvoor was verricht door zijn leermeester Tycho Brahe.
Q 03Wiens waarnemingen van de manen van Jupiter bevestigde Kepler in 1610 als eerste geleerde?
Galileo Galilei
Kepler zag de manen in de herfst zelf met een geleende telescoop. De twee tijdgenoten hebben elkaar nooit ontmoet.
Q 04Wat voor hemelverschijnsel was de ‘Nieuwe Ster’ waarover Kepler in 1604 publiceerde?
supernova
Kepler schreef er eerst in het Duits over en in 1606 in het Latijn. De ster was een paar maanden aan de hemel zichtbaar geweest.
Q 05In welke plaats, 30 km van Stuttgart, werd Johannes Kepler in 1571 geboren?
Weil der Stadt
Hij was de eerste zoon van Heinrich Keppler en Katharina Guldemann. Rond zijn geboorte waren de rijkdom en macht van de familie al flink afgenomen.
Q 06De baan van welke planeet kreeg Kepler als assistent van Tycho Brahe toegewezen?
Mars
Brahe had van die baan jarenlang nauwkeurige waarnemingen gemaakt. Kepler meende aanvankelijk het werk in een paar weken af te hebben.
Q 07Welk beroep wilde Johannes Kepler als student aanvankelijk gaan uitoefenen?
predikant
Tegen zijn zin gaf hij die geestelijke roeping op: het alternatief was de hertogelijke dienst verlaten en zijn beurs terugbetalen.
Q 08Aan welke universiteit ging Johannes Kepler in 1589 met een hertogelijke beurs studeren?
Tübingen
Hij woonde er in een evangelisch stift dat het hertogdom Württemberg moest voorzien van leraars die in de leer van Luther waren opgeleid.
Q 09In welke stad overleed Johannes Kepler in 1630 tijdens een reis te paard?
Regensburg
Hij was onderweg om eindelijk zijn salaris te innen en wilde de keizer bezoeken, die er een Rijksdag hield. Zijn graf is later verloren gegaan.
Q 10In welke oorlog ging Keplers vader Heinrich vanaf 1574 als huursoldaat geld verdienen?
Tachtigjarige Oorlog
Heinrich had verschillende baantjes en verliet het gezin meermaals; voor dit avontuur vertrok hij naar de Nederlanden.
Q 11Van welk wiskundig vakgebied was Kepler een voorloper door de inhoud van wijnvaten te bepalen?
integraalrekening
Het ging hem om het volume van omwentelingslichamen. Daarnaast geldt hij als pionier van de optica en de kristallografie.
Q 12Hoe heet Keplers eerste boek uit 1596, waarin hij zijn visie op de bouw van het heelal gaf?
‘Mysterium cosmographicum’
Het werk maakte grote indruk op de astronomen van die tijd en bracht Kepler in verbinding met Tycho Brahe.
Q 13In welk jaar verscheen Keplers beroemdste werk, ‘Astronomia nova’?
1609
De volledige titel luidt ‘Astronomia nova seu Physica coelestis’. Het boek bevat de eerste twee wetten over de planeetbanen.
Q 21Welk ambt bekleedde Keplers grootvader Sebald Kepler in de vrije rijksstad waar hij woonde?
burgemeester
Sebald Kepler leefde van 1519 tot 1596 en was getrouwd met Catharina Müller.
Q 22In welk jaar verscheen Keplers lijvige boekwerk ‘Harmonice mundi’?
1619
Het werk is in vijf boeken verdeeld en bevat, tussen beschouwingen over een harmonisch bouwplan van de kosmos, ook de derde wet.
Q 23In welk jaar had Tycho Brahe al een nieuwe ster gezien, ruim dertig jaar vóór die van Kepler?
1572
Eén tegenbewijs was voor Kepler niet genoeg: hij bleef nog altijd geloven in de volmaaktheid van de hemel.
Q 14Naar welke stad verhuisde Kepler in 1612 na de dood van keizer Rudolf II?
Linz
Daar schreef hij onder andere boeken over de geboortedatum van Christus: de christelijke kalender zat er volgens hem jaren naast.
Q 15In welk jaar volgde Kepler de overleden Tycho Brahe op?
1601
Als opvolger kreeg hij de volle beschikking over de observaties van zijn voorganger, maar toch raakte zijn werk in een impasse.
Q 16Hoe heten Keplers beroemde tabellen met berekeningen van de stand der planeten?
Rudolfijnse tafels
De drukkerij waar ze zouden verschijnen werd in de oorlog vernield. Kepler voltooide het werk uiteindelijk in 1627 in Ulm.
Q 17Welk door Kepler voorspeld verschijnsel vond in 1631 plaats zonder dat iemand het waarnam?
Venusovergang
Kepler maakte het zelf niet meer mee: hij was het jaar ervoor gestorven.
Q 18Van welke professor kreeg Kepler wiskunde en leerde hij het heliocentrische model kennen?
Michael Mästlin
Dezelfde professor onderwees hem ook het geocentrische wereldbeeld van Claudius Ptolemaeus.
Q 19In welk boek behandelde Kepler de lenzen die in de telescoop worden gebruikt?
‘Dioptrice’
Het verscheen slechts een paar maanden na ‘Sidereus nuncius’. Kepler was de eerste die een dergelijk gedegen boek over optica schreef.
Q 20Van welk optisch hulpmiddel legde Kepler in een boek uit 1604 de grondbeginselen uit?
camera obscura
Op dat eerdere boek greep hij terug toen hij later over de werking van telescooplenzen schreef.
Q 24Hoe heette de 24-jarige bruid met wie Kepler in 1613 zijn tweede huwelijk sloot?
Susanna Reuttinger
Ze was ouderloos en bijna 20 jaar jonger dan Kepler. Ze kreeg zes kinderen, van wie de eerste drie jong stierven.
Q 25Hoeveel maanden zat Keplers moeder Katharina opgesloten in afwachting van haar berechting?
14
Ze zat van augustus 1620 tot oktober 1621 in verschillende kerkers. Ook onder dreiging van martelingen bekende ze niet, waarna ze binnen een week werd vrijgesproken.
Q 26In welk jaar behaalde Johannes Kepler zijn magister artium?
1591
Daarna volgde hij nog enkele jaren voorbereidende cursussen, met lessen theologie die geen graad in dat vak opleverden.
Q 27Hoeveel van de talloze horoscopen die Kepler samenstelde, zijn bewaard gebleven?
800
Kepler verdiende goed aan horoscopen voor de rijken en machtigen, al waarschuwde hij tegelijk voor de fantasieën van de astrologie.
Q 28Met welke assistent van Tycho Brahe sloot Kepler een weddenschap over zijn werk?
Longomontanus
Kepler dacht in een paar weken klaar te zijn met zijn berekeningen, maar het bleek een werk van jaren te worden.
Q 29Welke keurvorst hielp Kepler in de herfst van 1610 aan een telescoop voor zijn metingen?
Ernst van Keulen
Korte tijd daarna schreef Kepler een boek over de wetenschap van de straalbreking door lenzen.
Q 30In welk geschrift waarschuwde Kepler de tegenstanders van de astrologie?
‘Tertius Interveniens’
Zijn standpunt is typerend voor een overgangsfiguur tussen het mythische en het wetenschappelijke denken: hij bekritiseerde de fatalistische astrologie, maar verwierp haar niet.