Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Een klok vertelt hoe laat het is, maar achter de wijzerplaat schuilt een lange geschiedenis: van de schaduw op een zonnewijzer via slinger en veer tot kwartskristal en atoomklok. Deze quiz gaat over de techniek van het uurwerk, de wijzers en Romeinse cijfers, de Nederlandse telefonische tijdmelding en de beroemdste klok van Londen, Big Ben. De vragen lopen op van makkelijk tot pittig, dus zowel de nieuwsgierige beginner als de klokkenliefhebber komt aan zijn trekken.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk klokje telt de ingestelde tijd terug naar nul, geeft een geluidssignaal en stopt?
Eierwekker
In veel apparaten is ook een klok ingebouwd, bijvoorbeeld in een oven, een magnetron of een wekkerradio.
Q 02Welke term werd in de 20ste eeuw gangbaar voor een draagbare klok?
Horloge
In het Frans is het gebruik van dit woord juist beperkt geraakt tot vast opgestelde klokken.
Q 03Welke klokken zijn rechtstreeks op de definitie van de seconde gebaseerd?
Atoomklokken
Het zijn de nauwkeurigste klokken die er bestaan, nog preciezer dan een uurwerk met een kwartskristal.
Q 04Waar staat de afkorting PM op een digitale klok voor?
Post meridiem
AM staat voor ante meridiem, vóór de middag; een digitale klok kan de uren ook als de getallen van 0 t/m 23 tonen.
Q 05Welke twee mechanische energiebronnen kan een klok hebben?
Gewicht of veer
Elektrische bronnen zijn batterijen, accu's, het lichtnet of zonnecellen.
Q 06Waarvan zijn slingerklokken voor een goede werking afhankelijk?
Onbeweeglijke opstelling
Daarom zijn ze als hangklok of als staande klok uitgevoerd; andere klokken kennen meer uitvoeringen.
Q 07Wat geeft Big Ben zelf met zijn slagen uitsluitend aan?
Volle uren
Big Ben is zowel luidklok als slagklok en behoort tot de zwaarste klokken ter wereld.
Q 08Welke wijzer is de enige op de oudste uurwerken?
Uurwijzer
Die uurwerken waren niet zeer nauwkeurig en men stelde voorheen ook weinig belang in een nauwkeurige tijdsaanwijzing.
Q 09Hoe heet een uurwerk dat met geluiden aangeeft hoe laat het op dat moment is?
Slaguurwerk
Het geluid ontstaat door een of meer slagen van een hamer op een bel, een toonstaaf of een toonveer.
Q 10Hoe wordt de 4 op wijzerplaten met Romeinse cijfers haast altijd geschreven?
IIII
Vanouds was deze schrijfwijze geoorloofd. Een beroemde uitzondering is de wijzerplaat van Big Ben.
Q 11Hoeveel kleinere klokken hangen er rond Big Ben voor de voorslag?
Vier
Met hun voorslag kondigen deze klokken de kwartieren aan.
Q 12Hoe heet de wereldberoemde melodie van de klokken bij Big Ben?
Westminsterslag
Niet alleen de melodie, ook de toren zelf heeft wereldwijde bekendheid verworven.
Q 13Welke naam droeg de Elizabeth Tower in Londen officieel tot 2012?
Clock Tower
De naamswijziging kwam er naar aanleiding van het diamanten regeringsjubileum van Elizabeth II.
Q 14Naar welke politicus verwijst de bijnaam Big Ben?
Q 21Welk onderdeel van het echappement houdt het tandwiel bij elke tik even tegen?
Anker
Het geeft bij elke tik bovendien een klein zetje aan het wieltje dat het tempo van het uurwerk bepaalt.
Q 22Hoeveel slagen liet Big Ben in 2022 horen voor koningin Elizabeth II?
96
Als luidklok doet Big Ben alleen in bijzondere situaties dienst; gewoonlijk werkt hij als slagklok.
Q 23Aan wat voor assen zijn de wijzers van een analoge klok bevestigd?
Concentrische
Die assen steken door het midden van de wijzerplaat; de rest van het mechaniek bevindt zich aan de andere kant.
Hoe wordt de Nederlandse telefonische tijdmelding achter de schermen genoemd?
Benjamin Hall
Hij gaf de aanzet tot de bouw van de toren en dankte de bijnaam aan zijn rijzige gestalte.
Q 15Welk aantal slaat Big Ben als luidklok bij de uitvaart van een monarch?
Levensjaren van de overledene
Dat gebeurde voor het laatst in 2022, bij de uitvaart van koningin Elizabeth II.
Q 16Op welk verschijnsel berust de werking van een kwartskristal in een klok?
Piëzo-elektriciteit
Bij dit verschijnsel leidt een elektrische spanning tot vervorming van het kristal, en omgekeerd.
Q 17Hoeveel dagen loopt een meerdagsuurwerk meestal op één keer opwinden?
Acht
Zo'n klok moet eenmaal per week worden opgewonden. Er zijn ook uurwerken met een looptijd van een maand of zelfs een jaar.
Q 18Waardoor staat de Elizabeth Tower in Londen enigszins scheef?
Werkzaamheden onder de grond
De toren hoort bij het Palace of Westminster en is gebouwd in neogotische stijl.
Q 19De uitvinding van welk uurwerkonderdeel kwam de nauwkeurigheid van de navigatie ten goede?
Onrust
Een uurwerk met een slinger is op zee onbruikbaar, terwijl de zonnestand samenhangt met de tijd en de positie van een schip.
Q 20Waarop werkt de Atmos-klok?
Temperatuurverschillen
Deze klok geldt als het absolute summum: hij loopt zonder menselijk ingrijpen eeuwig door.
Tante Cor
De bijnaam verwijst naar de vrouw die de filmstroken insprak, de schoonzuster van uitvinder Leeuwrik.
Q 25Hoeveel uur loopt een eendaagsuurwerk ongeveer?
30
Het is eenvoudiger van constructie en daardoor goedkoper dan een uurwerk dat meerdere dagen loopt.
Q 26Van welke Romeinse god zou men de beginletters op een wijzerplaat willen vermijden?
Jupiter
Volgens een andere theorie wil men op de wijzerplaat even vaak de tekens X en V gebruiken, of gaat het om een fraaier typografisch evenwicht.
Q 27In welk jaar werd Big Ben in de Londense klokkentoren geïnstalleerd?
1858
Het uurwerk begon pas op 31 mei 1859 te tikken; de slagklokken klonken voor het eerst op 11 juli van dat jaar.
Q 28Welke latere paus geldt als uitvinder van de mechanische klok?
Silvester II
Hij was een Fransman die Gerbert heette en rond de 10e eeuw leefde.
Q 29In welke Brusselse gemeente staat het Clockarium Museum?
Schaarbeek
Andere klokkenmusea vind je onder meer in Mechelen en in het Zwitserse kanton Bern.
Q 30Welk bedrijfslaboratorium van de PTT speelde een belangrijke rol bij de sprekende klok?
Dr. Neherlaboratorium
Het toestel voor de tijdmelding werkte met een draaiende trommel met filmstroken, net zulke stroken als bij een geluidsfilm.