Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Kometen zijn kleine hemellichamen van ijs, gas en stof die in langgerekte banen rond de zon trekken. Dicht bij de zon krijgen ze een coma en vaak twee staarten. Deze quiz gaat over hun bouw en herkomst, over de naamgeving en over het onderzoek met ruimtesondes als Giotto en Rosetta. Ook de geschiedenis komt aan bod: van waarnemers in de oudheid tot Edmond Halley en de Nederlandse astronomen Oort en Kuiper.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoeveel jaar duurt één omloop van de komeet van Halley ongeveer?
76
De omlooptijd schommelt enigszins; in 2061 wordt de komeet weer verwacht.
Q 02Welke vorm heeft de vaak langgerekte baan van een komeet rond een ster?
Elliptisch
Soms is zo'n baan zo excentrisch dat ze bijna parabolisch is.
Q 03Welke Nederlandse astronoom herleidde in 1950 langperiodische kometen tot een verre wolk?
Jan Hendrik Oort
Die wolk zou op zo'n 10.000 astronomische eenheden van de zon liggen; het bestaan ervan is nog niet bewezen.
Q 04In welke richting staan de plasmastaart en de stofstaart van een komeet?
Van de zon af
De stofstaart maakt daarbij een hoek van een paar graden: hij loopt achter op de beweging van de komeet.
Q 05Welke komeet was bij zijn ontdekking in 1993 al gebroken en sloeg later in op Jupiter?
Shoemaker-Levy 9
De inslag volgde ongeveer een jaar na de ontdekking en bood wetenschappers een unieke blik op de structuur van een komeetkern.
Q 06Wat kwam volgens een hypothese samen met de bouwstenen voor leven via kometen op aarde?
Water
De eerste tekenen van leven op aarde dateren van kort na een hevig bombardement van kometen en planetoïden.
Q 07Naar welke stad is het wandtapijt uit 1068 genoemd waarop de komeet van 1066 is afgebeeld?
Bayeux
Kometen golden vroeger als aankondigers van belangrijke gebeurtenissen, zoals de geboorte van een groot leider of toekomstige rampen.
Q 08Welk hemelverschijnsel ontstaat door kometen die uiteengevallen zijn?
Meteorenzwermen
Komeet 3D/Biela viel in de negentiende eeuw in brokstukken uit elkaar, komeet 73P/Schwassmann-Wachmann in 1995.
Q 09Welke lander plaatste de ruimtesonde Rosetta in november 2014 op een komeet?
Philae
De landing vond plaats op komeet 67P/Tsjoerjoemov-Gerasimenko; eerder schoot Deep Impact een koperen kogel in komeet Tempel 1.
Q 10Wat betekent het Griekse woord waarvan 'komeet' is afgeleid letterlijk?
Langharige
Het stamt af van een woord voor het haar van het hoofd; het astronomische symbool voor kometen heeft dan ook drie haarachtige extensies.
Q 11Door welk proces vormt een komeet een coma en een staart wanneer hij dicht bij een ster komt?
Sublimatie
Verwijdert de komeet zich weer van de ster, dan verdwijnen coma en staart.
Q 12Welke kleur heeft de plasmastaart van een komeet vaak op foto's?
Blauw
Deze rechte staart bestaat uit geladen molecuulfragmenten die door de zonnewind worden meegesleept.
Q 13Naar welke Italiaanse schilder is de ESA-ruimtemissie naar komeet Halley genoemd?
Giotto di Bondone
Op zijn schilderij „L'Adorazione dei Magi” verbeeldde hij de Ster van Bethlehem als komeet.
Q 21In welk vlak bewegen kometen die uit de Kuipergordel afkomstig zijn?
Ecliptica
Kometen uit de Oortwolk kunnen daarentegen van overal aan de hemel vandaan komen, omdat die wolk het hele zonnestelsel omringt.
Q 22Welke komeet droeg in de oude naamgeving de aanduidingen 1973f en 1973XII?
Kohoutek
Vóór 1994 kreeg een komeet eerst het jaartal met een kleine letter en na de periheliumpassage het jaartal met een Romeins cijfer.
Q 23Welke Romeinse schrijver wijdde boek 7 van zijn „Quaestiones naturales” aan kometen?
Seneca
Dat boek, „De cometis”, geeft een overzicht van de opvattingen over kometen in zijn tijd.
Q 14Met welk Nederlands eiland is de kern van komeet Halley qua afmetingen vergelijkbaar?
Texel
De langwerpige, tapse kern meet ongeveer 16 × 8 km in projectie en vertoont bergen en dalen.
Q 15Welke Nederlands-Amerikaanse astronoom voorspelde komeetachtige objecten voorbij de planeten?
Gerard Kuiper
Hij suggereerde een gordel van 'slapende' kometen op zo'n 30-100 AE afstand, net buiten de banen van de planeten.
Q 16Voor welk jaar voorspelde Edmond Halley in 1705 de terugkeer van zijn komeet?
1758
De voorspelling klopte, maar de astronoom mocht dat zelf niet meer meemaken.
Q 17Hoe verklaarde Aristoteles het verschijnsel kometen?
Hete, droge lucht uit de atmosfeer
Net als vroege Chinese waarnemers onderscheidde hij kometen met en zonder staart.
Q 18Welke astronoom stelde de theorie voor dat een komeetkern een 'vuile sneeuwbal' is?
Fred Whipple
Bij verhitting door de zon ontstaat rond die kern een atmosfeer, de coma.
Q 19Op welke eilandengroep gold de komeet van Halley als voorteken van koning Kamehameha I?
Hawaï
De komeet werd er gezien als aankondiging van zijn aanstaande heerschappij en was groot nieuws.
Q 20In welk jaar verscheen de komeet die Edmond Halley gelijkstelde aan die van 1531 en 1607?
1682
Hij concludeerde dat het om een en dezelfde komeet moest gaan, die later naar hem werd genoemd.
Q 24Welke Franse astronoom speculeerde over rampzalige gevolgen van de passage van Halley in 1910?
Camille Flammarion
Zulke speculaties over het leven op aarde leidden destijds tot ongerustheid.
Q 25Welke komeet was op het zuidelijk halfrond zelfs overdag met het blote oog zichtbaar?
McNaught
Ook Hyakutake en 17P/Holmes waren zonder hulpmiddelen aan de hemel te zien.
Q 26In welk jaar overleed Edmond Halley, nog voordat zijn komeet zoals voorspeld terugkeerde?
1742
Hij werd geboren in 1656 en stelde als eerste vast dat eerder beschreven kometen volgens een bepaald patroon verschenen.
Q 27In welke maand van 1996 werd komeet Hyakutake, voorlopige naam 1996 B2, ontdekt?
Januari
De hoofdletter B staat voor de tweede helft van die maand; de 2 betekent dat het de tweede komeet uit die periode was.
Q 28Hoe groot is het albedo van een klassieke komeetkern ongeveer?
0,04
Die waarde werd ook gemeten bij de kern van komeet Halley, die een temperatuur van 320 - 400 K bleek te hebben.
Q 29Hoeveel kort-periodische kometen waren er op 2 februari 2023 bekend?
456
Zulke kometen krijgen een volgnummer in hun naam, zoals 21P/Giacobini-Zinner, de 21e periodieke komeet.
Q 30In welk jaar vermeldde abt Emo van Huizinge in zijn kroniek een komeet in augustus?
1222
Het ging om de komeet van Halley; dit is waarschijnlijk de eerste gedocumenteerde waarneming in wat nu Nederland is.