Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Max Planck legde in 1900 de basis voor de kwantumtheorie en kreeg daarvoor de Nobelprijs voor Natuurkunde. Zijn idee dat energie in kleine pakketjes wordt uitgestraald geldt als het begin van de moderne natuurkunde. Deze quizvragen gaan over zijn jeugd en studie, zijn leerstoel in Berlijn, de stralingsformule en de constante h, maar ook over zijn houding in nazi-Duitsland en de tragedies in zijn gezin. Tot slot komt aan bod wat er allemaal naar hem is vernoemd, van een onderzoeksgenootschap tot een satelliet.
Alle 28 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Van welk tijdperk in de wetenschap geldt de ontdekking van Max Planck als het begin?
Moderne natuurkunde
Bij zijn overlijden was de kwantumtheorie de meest geteste natuurkundige theorie ooit.
Q 02Waardoor werd het huis van Max Planck in februari 1944 getroffen?
Bombardement
Het huis brandde tot de grond af; zijn hele wetenschappelijke archief en zijn dagboeken gingen verloren.
Q 03In welke Duitse stad werd Max Planck in 1858 geboren?
Kiel
Hij ging er aanvankelijk ook naar school; hij overleed op 4 oktober 1947 in Göttingen.
Q 04Voor de straling van welke objecten gaf de kwantumtheorie één formule voor het hele spectrum?
Zwarte lichamen
Eerdere formules klopten alleen voor het violette of juist het rode deel van het spectrum.
Q 05In welk jaar verwierp Max Planck de klassieke newtoniaanse principes voor een nieuw principe?
1900
Dat geheel nieuwe principe mondde uiteindelijk uit in de kwantumtheorie.
Q 06Wat betekent het Latijnse woord quantum, waarvan Max Planck het meervoud kwanta gebruikte?
Hoeveelheid
Met kwanta bedoelde Planck de kleine pakketjes of eenheden waarin energie wordt uitgestraald.
Q 07Wat gebeurt er met de golflengte van straling als de temperatuur van een lichaam stijgt?
Wordt korter
Dit verband bij elektromagnetische straling was al bekend voordat Planck aan zijn stralingsformule begon.
Q 08Hoe heette de Max-Planck-Gesellschaft voordat ze naar Max Planck werd vernoemd?
Kaiser-Wilhelm-Gesellschaft
Het genootschap beheert in heel Duitsland een kleine honderd onderzoeksinstellingen, van astrofysica tot belastingrecht.
Q 09In welk jaar ontving Max Planck de Nobelprijs voor Natuurkunde?
1918
Hij kreeg de prijs voor zijn ontwikkeling van de kwantumtheorie, die velen als het begin van een nieuw tijdperk zien.
Q 10Wat werd volgens Max Planck groter naarmate straling een kleinere golflengte had?
Energie per kwantum
Dit verband legde hij vast in een vergelijking met de naar hem genoemde constante h.
Q 11Welke zoon van Max Planck nam deel aan de aanslag van 20 juli 1944?
Erwin
Deze geliefde zoon van de natuurkundige had zich bij het Duitse verzet aangesloten.
Q 12Hoeveel keer zoveel energie bevat een kwantum violet licht als een kwantum rood licht?
Tweemaal
Daardoor kost het ook meer energie om violette kwanta te produceren dan rode.
Q 13Op welke leeftijd overleed Max Planck in Göttingen?
89
De laatste tweeënhalf jaar van zijn leven woonde hij daar bij een familielid.
Q 14Over welk onderwerp ging het proefschrift waarop Max Planck in 1879 promoveerde?
Q 21Vanaf welke basis werd de naar Max Planck genoemde Planck Observatory in 2009 gelanceerd?
Kourou
De satelliet vertrok op 14 mei uit Frans-Guyana, samen met de Ruimtetelescoop Herschel.
Q 22In welk jaar werd Max Planck professor in de theoretische natuurkunde in Berlijn?
1889
Hij volgde aan de Friedrich-Wilhelms-Universität een van zijn vroegere docenten op en bleef er tot 1926.
Q 23Van welke Berlijnse docent vond Max Planck de colleges weinig indrukwekkend?
Hermann von Helmholtz
Planck studeerde zowel in München als in Berlijn en promoveerde in 1879.
Tweede wet van de thermodynamica
Ook daarna bleef de warmteleer hem boeien: hij deed later veel onderzoek naar de uitstraling van energie.
Q 15Waaraan overleed de eerste vrouw van Max Planck in oktober 1909 vermoedelijk?
Tuberculose
Haar dood was een zware slag: Planck verzonk daarna in een depressie.
Q 16Welk vak doceerde de vader van Max Planck als professor?
Rechten
Zijn vader heette Johann Julius Wilhelm von Planck, zijn moeder Emma Patzig.
Q 17Hoe kwamen de beide dochters van Max Planck in 1917 en 1919 om het leven?
In het kraambed
Ook zijn oudste zoon Karl verloor hij: die sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog.
Q 18Welke functie kreeg Max Planck in 1913 aan de Universiteit van Berlijn?
Rector
Hij was er toen al bijna een kwarteeuw hoogleraar in de theoretische natuurkunde.
Q 19Welk aspect van de latere kwantumtheorie beviel Max Planck vooral niet?
Statistische principes
De daarmee samenhangende onzekerheden, zoals onder meer Werner Heisenberg ze samenvatte, stonden hem evenmin aan.
Q 20In wat voor milieu werd Max Planck in het keizerlijke Duitsland opgevoed?
Burgerlijk
In die 19e-eeuwse kringen was het erg ongebruikelijk om tegen de overheid in opstand te komen.
Q 24Wie stelde al in 1859 de vraag naar een formule voor het spectrum van een stralend lichaam?
Gustav Kirchhoff
Planck volgde later in Berlijn zelf colleges bij hem en nam uiteindelijk zijn leerstoel over.
Q 25Wat was Marga von Hösslin, de tweede vrouw van Max Planck, van zijn eerste vrouw?
Nicht
Met haar kreeg hij nog een zoon, Herrmann, die in 1911 werd geboren.
Q 26Met welke jarenlange vriendin trouwde Max Planck in 1887?
Marie Merck
Het huwelijk werd gekenmerkt door een grote wederzijdse genegenheid.
Q 27Hoe heetten de tweelingdochters van Max Planck en zijn eerste vrouw?
Emma en Grete
Het paar kreeg daarnaast twee zoons: Karl in 1888 en de jongste in 1893.
Q 28Welke voornaam zou Max Planck oorspronkelijk echt hebben gedragen?
Marx
Voluit staat de natuurkundige te boek als Max Karl Ernst Ludwig Planck.