Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Meten is een waargenomen grootheid uitdrukken in een getal met een eenheid. Om metingen wereldwijd te kunnen vergelijken, zijn er internationale afspraken gemaakt over die eenheden. Deze quiz gaat over meetinstrumenten en meetfouten, de geschiedenis van de meter en het kilogram, de basiseenheden en de schrijfregels voor symbolen. De vragen lopen op van makkelijk tot pittig, met bij elk antwoord een korte toelichting.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Naar welke Italiaan is de eenheid volt genoemd?
Alessandro Volta
Het symbool V krijgt daarom een hoofdletter; ook de tesla, de hertz en de ohm dragen de naam van een persoon.
Q 02Hoe heet het weergeven van een meetwaarde door aanwijzing op een schaal?
Analoog
De tegenhanger toont de waarde in cijfers; ruwheidsmetingen worden vaak ook nog op papier vastgelegd.
Q 03Hoeveel basiseenheden telt het Internationale Stelsel van Eenheden?
Zeven
Bij de invoering waren het er nog minder: de eenheid voor hoeveelheid stof kwam er pas later bij.
Q 04Hoe heet het vakgebied van het nauwkeurig meten van grootheden?
Metrologie
Een wezenlijk onderdeel van dit vak is het goed kunnen schatten van de meetfout.
Q 05Uit welke taal komt de naam Système international d'unités, waarvan SI de afkorting is?
Frans
De CGPM beveelt de afkorting SI in alle talen aan, dus ook in het Nederlands.
Q 06In welke taal krijgen eenheidsnamen een hoofdletter omdat het zelfstandige naamwoorden zijn?
Duits
Daardoor schrijft men in die taal bijvoorbeeld Zentimeter, Sekunde en Kilogramm.
Q 07Van welke grootheid is de watt de eenheid?
Vermogen
Aanduidingen als We en Wth voor elektrisch of thermisch gebruik passen niet binnen de regels van het SI.
Q 08Welk type waarneming zegt iets over de aard van een variabele?
Kwalitatief
Zulke waarnemingen gebeuren meestal direct, zonder instrument, en worden door de waarnemer geïnterpreteerd.
Q 09Welke eenheden zijn nog gebruikelijk voor de diagonaal van televisieschermen?
Imperiale
Ook autowielen, computermonitoren en de resolutie van printers worden nog zo opgegeven.
Q 10Welke bij elektriciteitsleverantie veelgebruikte eenheid van energie is geen SI-eenheid?
Kilowattuur
Ze is afgeleid van het uur, dat net als de minuut en de liter wel naast het SI gebruikt mag worden.
Q 11Bij welke temperatuur bereikt zuiver water zijn hoogste dichtheid?
4 °C
Eén cm³ water van die temperatuur gold na de Franse Revolutie als maat voor de gram.
Q 12Wat is de SI-eenheid voor inhoud?
Kubieke meter
De liter is zelf geen SI-eenheid, maar is wel goedgekeurd voor gebruik ernaast.
Q 13In welk geval begint het symbool van een SI-eenheid met een hoofdletter?
De naam komt van een eigennaam
Dat geldt voor de meeste symbolen, zoals N, V, T en Hz; de m van meter blijft klein.
Q 21Als welk deel van de afstand tussen noordpool en evenaar werd de meter in 1799 vastgelegd?
Tienmiljoenste
De afstand werd gemeten langs het aardoppervlak op zeeniveau; een staaf van platina gaf de standaard een tastbare vorm.
Q 22Hoe worden symbolen voor grootheden geschreven om ze van eenheidssymbolen te onderscheiden?
Cursief
In m = 25 kg is m de massa en kg de eenheid; die laatste staat rechtop, ook wel romein genoemd.
Q 23Waaraan was de oude, inmiddels vervallen definitie van het kilogram gekoppeld?
Artefact
De nieuwe definities zijn zo gekozen dat de waarde van de eenheden binnen de vereiste nauwkeurigheid gelijk bleef.
Q 14Welke Griekse letter is het symbool van de eenheid ohm?
Ω
De eenheid is genoemd naar Georg Ohm, en symbolen van zulke eenheden krijgen een hoofdletter.
Q 15In welk jaar creëerde de CGPM het Système international d'unités?
1960
Het besluit viel op de 11de vergadering van die conferentie; het stelsel telde toen nog geen eenheid voor hoeveelheid stof.
Q 16Via een elektronovergang in welk element is de seconde gedefinieerd?
Cesium
Daarvoor gold de efemerideseconde, een gegeven uit de sterrenkunde.
Q 17Welke afgeleide SI-eenheid is gedefinieerd als kg·m²/s²?
Joule
Het is de eenheid van energie; de hertz, voor frequentie, is op vergelijkbare wijze vastgelegd als s−1.
Q 18Vanaf welk decimaal voorvoegsel wordt het symbool met een hoofdletter geschreven?
Mega
Kleinere voorvoegsels schrijf je anders; daarom is KM voor kilometer onjuist.
Q 19Wie stelde in 1832 een eenhedenstelsel voor op basis van kilogram, meter en seconde?
Carl Friedrich Gauss
Zijn seconde berustte op astronomische grootheden; elektrische grootheden bleven in dat stelsel nog dubbelzinnig.
Q 20Welke basiseenheid werd pas in 1971 aan het SI toegevoegd?
Mol
Het is de eenheid van hoeveelheid stof; de 14de CGPM nam haar op in het stelsel.
Q 24Welke SI-eenheid wordt afgeleid uit de constante van Boltzmann?
Kelvin
De oude definitie van deze eenheid van temperatuur was nog aan water gekoppeld.
Q 25Op een emissielijn van welk edelgas was de definitie van de meter vóór 1983 gebaseerd?
Krypton
Daarna werd de meter de afstand die licht in vacuüm in een bepaalde tijd aflegt, met een vaste waarde voor de lichtsnelheid.
Q 26In welke Franse plaats is het Bureau international des poids et mesures gevestigd?
Sèvres
Dit bureau beheert het SI en werd als vast orgaan opgericht door de Meterconventie.
Q 27Welk teken wordt aanbevolen als vermenigvuldigingsteken tussen eenheidssymbolen?
Halfhoge punt
Zonder zo'n teken kan ms zowel milliseconde als meter maal seconde betekenen; een spatie mag ook.
Q 28Uit de constante van welke natuurkundige wordt het kilogram sinds 2019 afgeleid?
Planck
De waarde van die constante is vastgelegd op precies 6,626 070 15 × 10−34 J·s.
Q 29Welke wet stelde het SI-stelsel in Nederland in 1978 verplicht in beroep, handel en onderwijs?
IJkwet
In 2006 kwam er een nieuwe wet voor in de plaats; in de hele Europese Unie is het stelsel de wettelijke standaard.
Q 30Sinds welke datum gelden de in 2018 vastgestelde nieuwe definities van de SI-basiseenheden?
20 mei 2019
Sindsdien berusten alle basiseenheden uitsluitend op fundamentele natuurkundige constanten.