Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Het metriek stelsel maakte een einde aan een wirwar van ellen, voeten en ponden die per streek verschilden. Het werd in Frankrijk ontworpen en groeide uit tot het SI-stelsel dat vandaag bijna overal geldt. Deze quiz gaat over de geschiedenis van het stelsel, de invoering in Nederland, de basiseenheden en de eigenaardigheden van de Britse en Amerikaanse maten. Ook de Meterconventie en de organisaties die over maten en gewichten waken, komen aan bod.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welke revolutie bracht het metriek decimaal stelsel voort?
Franse Revolutie
Vóór de invoering verschilden de maten per land en zelfs per streek binnen één land.
Q 02Welk geïndustrialiseerd land was anno 2023 nog altijd niet metrisch?
Verenigde Staten
In de natuurwetenschappen werkt men er wel gewoonlijk met het SI, omdat het eigen eenhedenstelsel zich slecht leent voor wetenschap.
Q 03Wat meet de fluid ounce in het Amerikaanse en het Britse eenhedenstelsel?
Volume
De gewone ounce duidt juist op een gewicht, een dubbelzinnigheid die het metrieke stelsel niet kent.
Q 04Hoeveel centimeter meet één inch?
2,54
Na de inch volgt als grotere lengte-eenheid de foot en daarna de yard.
Q 05Door welke eenheid werd de calorie later vervangen?
Joule
Die eenheid is beter te herleiden tot een beperkt aantal reeds gedefinieerde basiseenheden.
Q 06In welke SI-eenheid wordt gewicht, dat een kracht is, gemeten?
Newton
Op de maan is het gewicht van een voorwerp veel kleiner dan op aarde, terwijl de massa gelijk blijft.
Q 07Hoeveel inches gaan er in één foot?
12
Een yard telt op zijn beurt 3 feet, zodat elke stap een andere omrekenfactor vraagt.
Q 08Van hoeveel basiseenheden gaat het SI-stelsel uit?
Zeven
Andere eenheden worden via de conversiefactor 1 uit deze basis afgeleid, wat het SI tot een coherent eenhedenstelsel maakt.
Q 09Welke elektrische eenheid werd als vierde basiseenheid opgenomen in het mksa-stelsel?
Ampère
De andere drie waren meter, kilogram en seconde; de nieuwe keuze moest orde in de chaos scheppen.
Q 10Welke drie basiseenheden werden oorspronkelijk gekozen in wat het cgs-stelsel heet?
Centimeter, gram, seconde
Later ontstonden er een elektrische en een magnetische versie van, waarna men op andere basiseenheden overstapte.
Q 11Welke koning voerde het metrieke stelsel opnieuw in de Nederlanden in?
Willem I
Hij vond eenheid in zijn nieuwe koninkrijk belangrijker dan het vermijden van elke associatie met het revolutionaire Frankrijk.
Q 12In welke eenheid wordt het handelsgewicht van goud nog altijd weergegeven?
Troy ounces
Zo'n eenheid komt overeen met 31,1 gram en vormt een uitzondering in het verder metrieke Nederland.
Q 13Met welke factor is de calorie verbonden aan de SI-eenheid voor energie?
4,18
Omdat die factor niet gelijk is aan 1, geldt de calorie binnen het SI als overbodig en ongewenst.
Q 21In welk jaar werd de Meterconventie getekend?
1875
Het verdrag, in het Frans Convention du Mètre, werd op 20 mei getekend en moest maten en gewichten internationaal standaardiseren.
Q 22Tot welk jaar voerde Frankrijk het metrieke stelsel in veroverde buurlanden en koloniën in?
1815
Tijdens de Restauratie werd dat overal teruggedraaid en keerden de oude lengtematen terug, in een poging de omwenteling uit te wissen.
Q 23Welk woord voor de overgang op metrieke eenheden is in Nederland nagenoeg onbekend?
Metricatie
Traditionele eenheden worden in Nederland, België en Luxemburg op enkele uitzonderingen na niet meer toegepast.
Q 14Hoeveel pound gaan er in één stone?
14
Een pound kan zelf weer uit een wisselend aantal ounces bestaan, afhankelijk van het toepassingsgebied.
Q 15Sinds welk jaar geldt het Internationale Stelsel van Eenheden als internationale standaard?
1960
Eerdere varianten van het metrieke stelsel waren onder meer het cgs-systeem en het Nederlandse metrieke stelsel.
Q 16Welke regio voerde in de 19e eeuw, net als continentaal Europa, het metrieke stelsel in?
Latijns-Amerika
Het grootste deel van Azië volgde pas aan het begin van de 20e eeuw.
Q 17Welke kleine lengte-eenheid wordt ook wel mu genoemd?
Micron
Volgens het metrieke principe had deze eenheid de naam meter met een voorvoegsel moeten dragen.
Q 18In welke jaren ontwierp een groep natuurkundigen het metrieke stelsel voor Frankrijk?
1790–1798
Het stelsel verving een chaos van regionaal verschillende eenheden die slecht op elkaar aansloten.
Q 19In welk jaar gingen Nederland, België en Luxemburg (opnieuw) over op het metrieke stelsel?
1820
Voeten, morgens en pinten maakten toen plaats voor meters, vierkante meters en kubieke meters.
Q 20Hoeveel liter bevat een gallon in het Britse imperiale stelsel?
4,55
De Amerikaanse gallon draagt dezelfde naam, maar is met 3,79 liter een stuk kleiner.
Q 24In welke eenheid wordt in Amerika het vermogen van airco's opgegeven?
BTU per uur
Een strijkijzer krijgt er zijn vermogen wel in watt, zodat vergelijken zonder omrekeningstabel lastig is.
Q 25Welke oude naam kreeg de centimeter in het Nederlandse metrieke stelsel van de 19e eeuw?
Duim
De meter heette toen el, de decimeter palm en de millimeter streep.
Q 26Welke Amerikaanse bedrijfstak is vanwege de internationale handel sinds 1978 metrisch?
Automobielindustrie
In het dagelijks leven bleven de Amerikanen hun eigen maten en gewichten gebruiken.
Q 27Hoeveel staten ondertekenden de Meterconventie in het jaar van oprichting?
17
Onder de eerste ondertekenaars waren Frankrijk, België en Duitsland; Nederland volgde pas in 1929.
Q 28Om de hoeveel jaar komt de Algemene Conferentie over Gewichten en Maten (CGPM) bijeen?
Vier tot zes
Aan deze conferentie nemen afgevaardigden van alle lidstaten deel.
Q 29Uit hoeveel vierkante yard bestaat één acre?
4840
Een Amerikaanse gallon bestaat uit 231 kubieke inch; zulke verhoudingen zijn geen machten van tien zoals in metrieke stelsels.
Q 30Hoeveel landen hadden in januari 2021 de Meterconventie ondertekend?
63
Tot de late toetreders behoren Ecuador en Marokko (2019), Wit-Rusland (2020) en Estland (2021).