Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Niels Bohr gaf het atoom een theoretische grondslag en werd een van de grote namen van de kwantummechanica. In 1922 kreeg de Deense natuurkundige daarvoor de Nobelprijs. Deze quiz loopt door zijn leven en werk: zijn jeugd in Kopenhagen, de jaren bij Rutherford in Engeland, het atoommodel, de vlucht in de oorlog en zijn inzet voor vreedzaam gebruik van kernenergie. De vragen lopen op van makkelijk tot pittig, met bij elk antwoord een korte toelichting.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Welk element is als eerbetoon naar Niels Bohr genoemd?
Bohrium
Het is een transuraan en moet niet worden verward met boor, dat ook wel ‘borium’ wordt genoemd.
Q 02In welk jaar ontving Niels Bohr de Nobelprijs voor Natuurkunde?
1922
Bohr wordt algemeen gezien als een van de grondleggers van de atoomfysica: hij gaf het nieuwe atoommodel een theoretische grondslag.
Q 03Welke collega voerde de rest van zijn leven verhitte debatten met Niels Bohr?
Albert Einstein
Hij vond de theorie die Bohr in de jaren 20 mee opstelde maar ‘zweverig’ en had er ernstige bezwaren tegen.
Q 04Welke naam droeg het Amerikaanse atoombomproject waarbij Niels Bohr zich aansloot?
Manhattan
Bohr reisde met een van zijn zonen naar de Verenigde Staten en werkte er de rest van de oorlog mee aan de atoombom.
Q 05Met welke hemellichamen zijn de elektronen in het atoommodel van Bohr te vergelijken?
Planeten
Volgens Bohr bewegen elektronen op een aantal vaste ‘schillen’: cirkelvormige banen rond de atoomkern, zoals hemellichamen rond de zon.
Q 06In welke sport blonken Niels Bohr en zijn jongere broer Harald allebei uit?
Voetbal
Harald speelde zelfs in het Deense elftal dat in 1908 zilver won op de Olympische Spelen in Londen.
Q 07Naar welk land ontsnapte Niels Bohr tijdens de Duitse bezetting in een vissersboot?
Zweden
Bohr was van moederszijde van Joodse origine; de meeste Joden in Denemarken wisten op dezelfde manier te ontkomen.
Q 08Welke Deense bierbrouwerij financierde de stichting die Niels Bohr een studiebeurs gaf?
Carlsberg
Met de beurs kon Bohr na zijn promotie in het buitenland verder studeren; hij koos voor Engeland.
Q 09Van welk element kon Niels Bohr met zijn atoommodel de atoomspectra verklaren?
Waterstof
Atoomspectra zijn de exacte frequenties van lichtkwanta; in Bohrs model horen ze bij sprongen tussen vaste energiebanen.
Q 10Welke acteur speelt Niels Bohr in de film ‘Oppenheimer’ uit 2023 van Christopher Nolan?
Kenneth Branagh
Bohr werkte in de oorlog zelf mee aan de Amerikaanse atoombom, nadat hij uit bezet Denemarken was ontsnapt.
Q 11Naar welke Engelse stad volgde Niels Bohr de natuurkundige Ernest Rutherford?
Manchester
Bohr sloot zich daar aan bij de onderzoeksgroep van Rutherford en keerde na een half jaar terug naar Denemarken.
Q 12In welk jaar werd de Deense natuurkundige Niels Bohr in Kopenhagen geboren?
1885
Bohr kwam ter wereld in een statig herenhuis van de grootmoeder van zijn moeder, een vrouw uit een rijke joodse bankiersfamilie.
Q 13Welk karakter kan een kwantumverschijnsel volgens Bohr tonen naast een deeltjeskarakter?
Golfkarakter
Dit complementariteitsprincipe zegt ook dat de twee kanten nooit tegelijkertijd zichtbaar zijn.
Q 21In welke zeldzame isotoop treedt kernsplijting volgens Bohrs suggestie uit 1939 eerder op?
Uraan-235
Bohr was indirect van belang voor de ontdekking en het gebruik van kernsplijting, onder meer met zijn eerdere model van de atoomkern.
Q 22In welk jaar hielp Niels Bohr het Instituut voor Theoretische Fysica in Kopenhagen oprichten?
1921
Onder Bohrs leiding groeide het uit tot een van 's werelds belangrijkste onderzoekscentra van die tijd.
Q 23Voor grote waarden waarvan gaat de kwantummechanica volgens Bohr over in de klassieke theorie?
Kwantumgetallen
Dit correspondentieprincipe beschreef Bohr in 1918; het moest de kloof tussen de klassieke natuurkunde en de oude kwantummechanica overbruggen.
Q 14Welke zoon van Niels Bohr ontving in 1975 zelf de Nobelprijs voor Natuurkunde?
Aage
Hij was eveneens natuurkundige en ging na de vlucht uit Denemarken met zijn vader mee naar de Verenigde Staten.
Q 15Uit welk land kwam Ernest Rutherford, de natuurkundige bij wie Niels Bohr zich aansloot?
Nieuw-Zeeland
Rutherford had net zijn eigen atoommodel gevonden toen Bohr hem leerde kennen; Bohr werkte daarna in diens onderzoeksgroep.
Q 16In welk jaar publiceerde Niels Bohr het artikel ‘On the Constitution of Atoms and Molecules’?
1913
Het artikel verscheen in het Philosophical Magazine en beschreef dat alleen bepaalde elektronenbanen rond de atoomkern mogelijk zijn.
Q 17Met welke autoriteit op het gebied van elektronen ging Niels Bohr in Engeland samenwerken?
Joseph John Thomson
Het liep stroef: zijn gastheer had zijn werk aan elektronen al afgesloten en beantwoordde Bohrs vragen daarover niet graag.
Q 18Welk model van de atoomkern publiceerde Niels Bohr in 1936?
Druppelmodel
Het model hielp Lise Meitner en Otto Frisch bij hun theoretische verklaring van kernsplijting.
Q 19Welke religieuze denker intrigeerde Niels Bohr, die religieus denken zelf schadelijk vond?
Søren Kierkegaard
Bohr ging in 1903 natuurkunde studeren aan de universiteit van Kopenhagen; een van zijn docenten daar was hoogleraar filosofie.
Q 20Wie schreef het toneelstuk ‘Kopenhagen’ over een ontmoeting van Niels Bohr in 1941?
Michael Frayn
In de Nederlandse versie van het stuk speelde Bram van der Vlugt de rol van Bohr.
Q 24Welk Aziatisch thema koos Niels Bohr voor zijn wapenschild in de Orde van de Olifant?
Yin en yang
Zijn devies luidde ‘Contraria sunt complementa’: tegenstellingen zijn complementair. De orde is de hoogste eer in Denemarken.
Q 25In welk jaar trad Niels Bohr in het huwelijk met zijn verloofde Margrethe?
1912
De bruiloft was op 1 augustus, kort nadat Bohr uit Engeland was teruggekeerd en assistent-hoogleraar natuurkunde was geworden.
Q 26In welk jaar werd de EPR-paradox geformuleerd om Bohrs kwantuminterpretatie te ontkrachten?
1935
De paradox was het hoogtepunt van een lange controverse; tot op heden is er discussie over wat de juiste interpretatie van de kwantummechanica is.
Q 27In welk jaar volgde een zoon van Niels Bohr hem op als directeur van zijn instituut?
1963
De opvolging kwam na het overlijden van Bohr. Het instituut ging later op in het Niels Bohr-instituut, een fusie van Kopenhaagse instellingen.
Q 28Welke onderscheiding ontving Niels Bohr in 1938, vijftien jaar na de Matteucci-medaille?
Copley Medal
Er volgden meer eerbewijzen: in 1947 werd Bohr onderscheiden met de Orde van de Olifant, de hoogste eer in Denemarken.
Q 29Aan welke school in Kopenhagen volgde Niels Bohr zijn lagere en voortgezette opleiding?
Gammelholmschool
Bohr was een vlijtig scholier, maar werd op school overschaduwd door zijn jongere broer Harald.
Q 30Hoe heette de boot van Niels Bohr waarop zijn zoon Christian in 1934 verongelukte?
Chita
Ook een andere zoon stierf vroeg: Harald overleed op jonge leeftijd aan hersenvliesontsteking.