Met AI in het Nederlands gemaakt op basis van onze Engelse quiz; de bronnen verwijzen naar de Nederlandse Wikipedia.
Penicilline was het eerste algemeen bruikbare antibioticum en veranderde de behandeling van infectieziekten voorgoed. Achter die doorbraak zit een verhaal van toeval, geduldig laboratoriumwerk en oorlogshaast. Deze quiz gaat over de ontdekking en de onderzoekers, de werking van het middel, de verschillende soorten penicilline en het groeiende probleem van resistentie. Ook de opmerkelijke Nederlandse geschiedenis komt aan bod: in bezet Delft werd in het geheim eigen penicilline gemaakt.
Alle 30 vragen met antwoorden en uitleg. Speel de quiz
Q 01Hoe moeten antibiotica worden toegepast om resistentie zo veel mogelijk te voorkomen?
Spaarzaam
Normaal gesproken worden ze daarom alleen voorgeschreven als het echt nodig is.
Q 02In welk jaar herontdekte de Schot Alexander Fleming de stof penicilline?
1928
Fleming zag dat rond een schimmel op een van zijn voedingsbodems geen bacteriën konden groeien.
Q 03Waartegen moeten penicillinen bestand zijn die als tablet worden toegediend?
Maagzuur
Andere penicillinen worden via een injectie toegediend.
Q 04De deelname van welk land aan de Tweede Wereldoorlog joeg de penicillineproductie op?
Verenigde Staten
Na de eerste zuiveringsproeven duurde het nog jaren voordat er grote hoeveelheden van het middel beschikbaar waren.
Q 05Hoe heten penicillinen die tegen maar een beperkt aantal soorten bacteriën werken?
Smalspectrumpenicillinen
Een arts geeft bij voorkeur deze soort, omdat de andere soort veel meer bacteriën vernietigt dan alleen de ziekmakers.
Q 06In welk jaar kregen Florey, Chain en Fleming de Nobelprijs voor hun werk aan penicilline?
1945
Het ging om de prijs voor de Fysiologie of Geneeskunde.
Q 07Tot welke groep antibiotica behoort penicilline?
Bètalactamantibiotica
Het was het eerste algemeen bruikbare antibioticum tegen bacteriën bij infectieziekten.
Q 08Sinds het eind van welk decennium is resistentie tegen antibiotica een probleem?
Veertiger jaren
Bacteriën kunnen na verloop van tijd door verandering van eigenschappen ongevoelig worden voor bepaalde middelen.
Q 09Welke van deze penicillines heeft een breed spectrum?
Amoxicilline
Benzylpenicilline en fenoxymethylpenicilline zijn juist voorbeelden met een smal spectrum.
Q 10Wat moesten onderzoekers volgens Howard Florey en Ernst Boris Chain mijden?
Media
Fleming had geen bezwaar tegen publiciteit en werd daardoor als enige breed bekend als ontdekker van penicilline.
Q 11Welke bacteriën onderzocht Alexander Fleming toen hij de werking van penicilline opmerkte?
Stafylokokken
Deze bacteriën kunnen ontstekingen veroorzaken, zoals steenpuisten.
Q 12In welk kamp werd in Nederland waarschijnlijk voor het eerst penicilline gebruikt?
Westerbork
Het middel werd daar gesynthetiseerd door een geïnterneerde bacterioloog.
Q 13Waarom dacht Alexander Fleming dat penicilline niet breed toepasbaar zou zijn?
Het werd snel afgebroken in het bloed
Ook leek het middel niet in diepe wonden te werken, waarna het onderzoek ongeveer tien jaar stillag.
Q 21Met welk enzym knippen resistente bacteriën de ring van penicilline open?
Bètalactamase
Is een bacterie zo ongevoelig geworden, dan moet voor de aandoening een nieuw antibioticum worden gevonden.
Q 22In welk land werd in 1951 de eerste penicilline gemaakt die je via de mond kunt innemen?
Oostenrijk
Deze variant kreeg de naam penicilline V.
Q 23Wat stond erkenning van het werk van Ernest Duchesne vermoedelijk in de weg?
Jonge leeftijd
Daarnaast ontbrak wetenschappelijke validatie, waardoor zijn bevindingen over schimmels destijds onopgemerkt bleven.
Q 14Onder welke codenaam werkte men in bezet Delft in het geheim aan eigen penicilline?
Bacinol
Het team van microbiologen werkte in de Gist- en Spiritusfabriek onder leiding van hoogleraar Albert Kluyver.
Q 15In flessen voor welke drank maakten Delftse onderzoekers in de oorlog hun penicilline?
Advocaat
De flessen waren geleend van destilleerderij Rynbende uit Schiedam; het product had een zuiverheidsgraad van 50%.
Q 16Op welk vakgebied kreeg Dorothy Hodgkin in 1964 een Nobelprijs voor haar penicillinewerk?
Scheikunde
Florey, Chain en Fleming waren toen al bekroond met een Nobelprijs voor hun aandeel in de ontwikkeling van het middel.
Q 17Welk beroep had de Fransman Ernest Duchesne, die al vóór Fleming schimmels onderzocht?
Legerarts
Ook andere onderzoekers hadden de antibacteriële eigenschappen van vergelijkbare schimmels al eerder opgemerkt.
Q 18Welke stof wordt aan sommige penicillines toegevoegd om een afbraakenzym uit te schakelen?
Clavulaanzuur
Die combinatie is zowel breed werkzaam als bestand tegen het enzym waarmee resistente bacteriën zich verdedigen.
Q 19In welk jaar begon de groep van Howard Florey en Ernst Boris Chain penicilline te isoleren?
1938
De biochemici zuiverden de stof en wisten steeds grotere hoeveelheden te verkrijgen, waarna proeven op dieren volgden.
Q 20Van welk Amerikaans bedrijf zat er penicilline tussen de voedseldroppings boven Nederland?
Pfizer
Bedrijfsarts Everwijn Verschuyl vergeleek dit middel met het Delftse product; de twee bleken identiek.
Q 24Vanaf welk jaar kon de Delftse penicilline worden geëxporteerd?
1949
Een jaar eerder was heel Nederland al voorzien van penicilline uit Delft.
Q 25Waar waren de Penicillium-schimmels gekweekt die de Delftse penicillinemakers verzamelden?
Baarn
De schimmels werden verzameld terwijl de Delftse fabriek door de Duitsers was bezet.
Q 26In welk jaar diende Ernest Duchesne zijn proefschrift over schimmels tegen infecties in?
1897
Hij beschreef daarin hoe schimmels bacteriële infecties konden bestrijden, ruim dertig jaar voordat penicilline zijn naam kreeg.
Q 27Welke aandoening op de bovenlip had een 18-jarige vrouw die in Delft penicilline kreeg?
Negenoog
Ook zij genas binnen korte tijd, wat de aanzet gaf tot de productie van het middel in Delft.
Q 28Welke joodse arts was adviseur van de groep die in Delft in het geheim penicilline maakte?
Andries Querido
Zijn artikel over penicilline was verschenen in een Zwitsers vakblad, waaruit de groep informatie haalde.
Q 29Hoeveel jaar oud was de eerste patiënte die in Delft de eigen penicilline kreeg toegediend?
19
Ze lag in het ziekenhuis met een ernstige infectie en hoge koorts en leek ten dode opgeschreven, maar knapte na de toediening op.
Q 30In welke plaats stond anno 2025 de enige penicillinefabriek van de westerse wereld?
Kundl
In dezelfde faciliteit werd ooit de eerste penicilline ontwikkeld die via de mond kon worden ingenomen.